Úkimet otyrysynda tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaýdyń jaı-kúıi qaraldy

Ulttyq ekonomıka mı­nıs­tri Tımýr Súleı­me­nov osy jyldyń qańtar-qarasha aılar­ynda ınflıasııalyq úderis­terdiń turaqtanýy men ın­ves­­tı­sııalyq belsendiliktiń jedeldeýi turǵy­synan, son­daı-aq barlyq negizgi sektor­lardaǵy jaǵdaıdyń jaqsarýy nátıjesinde ekonomıka ósimi 3,9 paıyzdy quraǵanyn aıtty.

Mınıstr atap ótkendeı, negiz­gi kapıtalǵa salynǵan ın­ves­tı­sııa­lardyń ósý qarqyny 2016 jylmen salys­tyr­ǵanda 2,8 esege ósip, 5,7 paıyzdy kór­­setti. Jyl basynan beri jyl­dyq ınf­lıasııa deńgeıi belgilengen dálizde, ıaǵ­nı 6-8 paıyz boldy jáne qarashanyń qorytyndysy boıynsha 7,3 paıyzdy qurady.
Alty negizgi salanyń naq­ty sektorynda, sondaı-aq óner­kásip, kólik jáne baılanys salasynda eń kóp ósý baı­qal­ǵan. Ken óndirisinde mu­naı men tabıǵı gaz óndirýdiń eki eselengen ósýine baıla­nysty 9,6 paıyz ósim belgilengen.

«О́ńdeý ónerkásibi ósi­mi­niń draıverleri farmasev­tıka ónimderi, jıhaz shyǵarý, je­ńil jáne metallýrgııa óner­kásibi, munaı óńdeý ónim­deri, azyq-túlik jáne sýsyn­dar, sondaı-aq mashına jasaý salasy boldy. Aýyl sharýa­shy­lyǵynda ósim osy jyldyń qańtar-qyrkúıek aılaryn­daǵy 1,9 paıyzdan, 11 aıdyń qo­ry­tyndysy boıynsha 2,3 paıyz­ǵa deıin ósti», dedi mınıstr.
T.Súleımenovtiń aıtýynsha, ekonomıkanyń naqty sek­toryndaǵy iskerlik belsen­dilik, sa­baqtas salalarǵa su­ra­nys týdyra otyryp, qyzmet kórsetý sektorynyń ósýin yntalandyrǵan. Bıyl qańtar-qarasha aılarynda negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalar kólemi 5,7 paıyzǵa artyp, 7,5 trln teńgege jetken. Investısııalardyń negizgi ósimi aýyl sharýashylyǵyna, saýdaǵa, qurylys pen óner­ká­sipke baǵyttaldy. 10 aıda ım­porttyń ósýinen eksport­tyń ósýiniń eki ese kóp bolýy nátıjesinde saýda teńge­ri­miniń saldosy 71,7 paıyz­ǵa ósken. Sondaı-aq saýda teń­gerimi óńdelgen ónimd­erdi eksporttaýdy arttyrý esebinen de jaqsarǵan. Tutastaı alǵan­da, eldiń syrtqy saýda aınalymy 25,6 paıyzǵa artyp, 62,1 mlrd dollardy quraǵan. 
Qorytyndy kórsetkishter jaıynda sonymen qatar Ulttyq bank tóraǵasy Danııar Aqy­shev ta qosymsha baıandady. 

Al Qarjy mınıstri Ba­qyt Sul­ta­nov óz ke­ze­ginde bıyl­ǵy jyldyń 11 aıyn­­da bıýdjettiń barlyq deńgeıin­de ósim qarqynynyń turaqty­lyǵy qamta­masyz etilgenin atap ótti. Mınıstr­­liktiń dere­gine súıensek, bıyl qań­­tar-qarasha aılarynda kiris bir jyl burynǵymen salys­tyr­ǵanda 520 mlrd teńgege artyǵymen túsken. Memle­ket­tik bıýdjetke túsken kiris 6,3 trln teńge kóleminde bol­dy. Memlekettik bıýdjet bo­ıynsha asyra oryndaý so­masy 153 mlrd teńgeni qurady. Jalpy alǵanda, mem­leket­tik bıýdjettiń kirisi 102,5 paıyz­ǵa, respýblıkalyq deńgeıde 101,6 paıyzǵa, jergilikti deń­geıde 104,5 paıyzǵa oryn­daldy. Sonymen qatar respýb­lıkalyq bıýdjettiń shy­ǵyndary 10 157,6 mlrd teńge somasynda jumsalǵan. Qarjy mınıstrliginiń boljamdaryna sáıkes, jyl qorytyndysy boıynsha respýblıkalyq bıýdjet shyǵyndarynyń oryndalýy 99,8 paıyz deńgeıinde bolady dep kútilýde.

«Biz bıylǵy qarjy jylyn tabysty aıaqtap, 2018 jyl­ǵa arnalǵan bıýdjetti mem­lekettik organdarmen birle­se otyryp iske asyrýǵa kirise­miz. 2018 jylǵa arnalǵan bıýd­jetke qajetti barlyq qujat­tar qabyldandy. Endi orta­lyq memlekettik jáne jer­gi­likti atqarýshy organdar jańa jyldy tabysty qar­jy­landyrý úshin barlyq uıym­das­tyrýshylyq sharalardy qa­byldaýy kerek», dedi mınıstr.

Bıýdjettiń oryndalý barysy týraly Qorǵanys mınıstri Sáken Jasuzaqov, Ishki ister mınıstri Qalmuhanbet Qasy­mov, Bilim jáne ǵylym mı­nıstri Erlan Saǵadıev, In­ves­tısııalar jáne damý mınıs­tri Jeńis Qasymbek, Aýyl sha­rýa­shylyǵy mınıstri Asqar Myrzahmetov, Máde­nıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muha­me­dıuly qosymsha baıandady, sonymen qatar Mań­ǵystaý oblysynyń ákimi Eraly Toǵjanov, Pav­lodar oblysynyń ákimi Bolat Baqaýov, Alma­ty qalasynyń ákimi Baýyrjan Baıbek jáne As­tana qalasynyń ákimi Áset Isekeshev esep berdi. 

Qorytyndylaı kele Pre­mer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaev barlyq ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdarǵa qalǵan ýaqytta Memleket basshysynyń eko­nomıkanyń negizgi sektorlarynda ósýdi qamtamasyz etý jónindegi mindetterin oryndaýǵa bar kúsh-jigerlerin jumsaýdy jáne bıylǵy jyl­dyń sońyna deıin bıýdjetti oryndaýdyń barlyq sharalaryn qabyldaýdy tapsyrdy.

Jıynda odan ári Aýyl sharýa­shylyǵy birinshi vıse-mınıstri Qaı­rat Aıtýǵanov ósimdik sharýa­­shy­­­ly­­ǵyn­daǵy mindetti saqtandy­rýdy je­tildirý týraly baıandady. Q.Aıtýǵa­novtyń aıtýyn­sha, Aýyl sharýashylyǵy mı­nıs­trligi júıeni eki baǵyt­ta reformalaýdy usy­nady. Birinshisi – ósimdik sharýa­shy­­ly­ǵyndaǵy mindetti saqtan­dyrý júıesin elektrondy for­matqa kó­shirý. Ekinshisi – ózara saqtandyrý qo­ǵam­dary (О́ZQ) qyzmetin reglament­teý. О́ZQ úshin saqtandyrý syı­lyq­aqylaryn azaıtý nemese olardy tóleýdi toqtatý múmkindigin boldyrmaý.

Atalǵan másele boıynsha jıynda Ulttyq bank tóraǵasy Danııar Aqyshev, «Atameken» UKP tóraǵasy Abylaı Myr­zah­metov, Qostanaı oblysy­nyń ákimi Arhımed Muham­be­tov, Almaty oblysynyń ákimi Aman­dyq Batalov, Aýyl sha­rýa­shylyǵy mınıstri Asqar Myr­zahmetov túsinikteme berdi.
Úkimet otyrysynda qaral­ǵan taǵy bir másele – tu­ty­ný­shy­lardyń quqyqtaryn qor­ǵaý jaıy. Bul rette qabyl­danyp jatqan sharalar týraly Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenov pen Den­saýlyq saqtaý mınıstri El­jan Birtanov baıandady.

Memlekettik jáne jergilikti atqarýshy organdar usynǵan aqparatqa sáıkes, 2017 jyldyń birinshi jarty­jyl­dyǵynda 19 myńnan astam tuty­ný­shy­lyq ótinishter qaralǵan. О́ti­nishterge sáıkes 287 ákimshilik is qozǵalǵan.

«Kelip túsken ótinishterdi tal­daý nátıjesi qazaqstandyq tutyný­shy­lardyń óz qu­qyq­taryn bilmeıtinin jáne qashan ári kimmen baılanysýǵa bolatyny týraly aqparattyń jet­ki­lik­siz ekenin kórsetedi», dedi T.Súleı­menov.

Ulttyq ekonomıka mı­nıstri, son­daı-aq elektrondy saýdanyń serpindi damyp kele jatqan salalaryn­da tutynýshylardyń qu­qyq­taryn qorǵaý tómengi deńgeı­de ekenin de atap ótti.

Aıtqandaı, Ulttyq tuty­ný­shylar lıgasynyń usynysy boıynsha Tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý jónin­degi úılestirý keńesi quryl­ǵan. Ulttyq ekonomıka mınıs­tr­ligi tutynýshylardyń qu­qyq­taryn qorǵaý zańnama­sy­nyń saqtalýyn baqylaýdy júzege asyrý úshin ýákiletti organǵa quzyret berýdi usyn­dy. Al Densaýlyq saqtaý mı­nıstri Eljan Birtanov ónim­­derdi qaýipsizdik talap­tary­men qamtamasyz etý boıyn­sha qabyldanǵan shara­lar týraly habarlady. Mı­nıs­trlik halyqtyń sanıtar­lyq-epı­de­mıo­logııa­lyq sa­la­mat­tylyǵyna, gıgıe­nalyq nor­matıvter jáne tehnıkalyq reglamentter sa­lasynda normatıvtik-qu­qyqtyq aktilerdiń talaptaryn buzýdy anyqtaýǵa jáne aldyn alýǵa baǵyttalǵan ba­qylaý jumystaryn júrgizip jatqanyn atap ótti.

Máseleni qaraýdy qorytyndylaı kele Premer-Mınıstr B.Saǵyntaev Ulttyq ekono­mıka mınıstrligine tutynýshylardyń qu­qyq­­taryn qorǵaý týraly zań­namanyń saq­talýyn baqylaý tetigin qaıta qa­raý­dy tapsyrdy. Úkimet basshysy tuty­ný­shylardyń quqyq­tary olar­dyń jetkiliksiz aqparattanýy saldary­nan buzylatynyn atap ótti. Osyǵan oraı Den­saý­lyq saqtaý mınıstrligine adam ómiri men densaý­ly­ǵyna qo­ıylatyn qaýipsizdik talaptaryna saı kelmeıtin ónimder týraly halyqtyń habardar bolýyn qamtamasyz etýdi tapsyrdy.

Dınara BITIK,
«Egemen Qazaqstan»