Quryq porty – transkas­pıı halyqaralyq kólik baǵdarynyń mańyzdy túıini

Úkimet qaýlysymen beki­tilgen «Nur­ly jol» ınfra­qurylymdy da­mytýdyń 2015-2019 jyldarǵa arnalǵan mem­lekettik baǵdarlamasyn bas­shy­lyqqa alǵan jobada temir jol sektory men logıstıkany damytý, sondaı-aq teńiz saýda floty salasyndaǵy ta­bı­ǵatty qorǵaýdyń ozyq teh­nologııalyq sheshimderin qol­dana otyryp, óte qysqa mer­zimde úlken kólemde tranzıttik jáne otandyq júkterdi jyldam tasymaldaýdy qam­tamasyz etetin básekege qabiletti parom flotyn qurý kózdelgen bolatyn. 2015 jyldyń sáýir aıynda jobalyq qýaty jylyna 4,1 mln tonna júk tasymaldaýǵa negizdelgen, al quny 30,6 mlrd teńgeni quraıtyn Quryq pa­romdyq kesheni birinshi fa­zasynyń qurylysy bastalyp ketti. Aldyn ala úılestirilgen josparǵa saı, odan bir jyl buryn bastalǵan «Borjaqty-Ersaı» temir jol jelisiniń qurylysy da osy jyly aıaq­taldy. 

Júk aǵynyn turaqty qam­tamasyz etý úshin temir jol ınfraqurylymyn damytý qajettigi belgili. Jańa «Bor­jaqty-Ersaı» temir jol jelisi al­ǵash­qy bes jyldyń ishinde jylyna 8 mln tonnadan astam júk tasymalyn qamtamasyz etedi dep bol­jan­ǵan, sebebi ol Quryq porty aýdanyndaǵy keme jasaý jáne keme jóndeý zaýyty, metall konstrýksııalarynyń zaýyty sııaq­ty damyp kele jatqan ón­di­risterge kólik­tik qyzmet kór­setedi.

Quryq portyndaǵy parom­dyq keshen qurylysynyń bi­rinshi kezeńiniń tusaýy 2016 jylǵy jeltoqsanda Mem­leket basshysy N.Nazarbaevtyń qatysýymen ót­ken tikeleı telekópirde ke­sil­gen-di. Tele­kópirde El­basy Quryq portynyń eli­miz­­diń júkterin Kavkaz ben Eýro­paǵa shyǵarýǵa múmkindik beretinin, uzaq kút­ken joba memleketimizdiń damýy úshin asa qajetti ekenin aıtyp ótken bola­tyn. Kóp uzamaı Quryq portynda paromǵa júk vagondaryn tıeý bastalyp, alǵashqy júk kóligi Bakýge attandy. Jal­py, paromǵa shamamen 52 vagon júkteýge bolady. Va­gondar kópirden ótip, lıft ar­qyly tıeledi. Barlyǵy 3 qabattan turatyn paromnyń bir qa­batynyń syıymdylyǵy – 14 vagon. Nátı­jesinde Kaspıı teńizinde porttar arq­yly júkterdi qaıta tıeýdiń jalpy kólemi 2020 jylǵa qaraı shamamen 25 mln tonnany quraıtyn bolady, onyń ishinde Quryq paromdyq kesheni 4 mln tonnaǵa deıin júkti qaıta tıeýdi qam­tamasyz etpek. 

Paromdyq keshenniń ekinshi kezeńi avtomobıl keshenin júzege asyrý bolatyn. Ekinshi kezeń Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń qa­­ty­­sýymen ótken bıylǵy jalpy­ult­­tyq telekópirde iske qo­syl­dy. Jobanyń quny 97,7 mlrd teńgeni qurap, porttyń qýa­ty jylyna 7 mln tonnaǵa jet­ti. Qazirgi tańda Quryq por­ty arqyly eksporttyq jáne tranzıttik júkterdi Trans­kaspıı dálizimen álemdik na­ryq­qa shyǵarý josparlanyp otyr. 

Kaspıı teńizi arqyly pa­rom­­dyq qyz­metti júzege asyrý­ – ekonomıkalyq damýdyń qozǵaýshy kúshteriniń biri desek, teńizdegi Quryq porty – transkas­pıı halyqaralyq kólik baǵdarynyń mańyzdy túıini bolyp tabylady. 2017 jyly Quryq portynda 1 mln 350 myń tonnadan astam júk tıelse, jańadan avtokólik paromynyń iske qosylýy porttaǵy júk kólemin 2 mln tonnaǵa jetkizýge múmkindik beredi. Sondaı-aq Quryq parom kesheni temir jol men avto­­kólik joly arqyly kelgen júkti jer­ge túsirmesten, bir­den kemege tıeýge barynsha qolaıly jaǵdaı jasalǵan, zamanaýı teńiz ınfraqurylymy.
Quryq kóp salaly parom keshe­ni­nen eksporttyq baǵdarǵa alǵashqy qazaqstandyq jáne tranzıttik júk­terdi jiberý de kóp kúttirgen joq. Tá­ýel­­sizdik merekesi qarsańynda ke­dendik resimdeýden ótkizilgen al­ǵash­qy júk tıelgen 29 avto­kólik, bes avtokólik pen bir­ je­ńil mashına paromǵa tıel­di. Tasymaldanatyn júk qura­mynda Qazaqstanda jáne Or­ta­lyq Azııada ósirilgen aýyl­sharýashylyq ónimderi men qurylys materıaldary jáne basqa da taýarlar bar. 

– Kompanııa Memleket bas­shy­synyń «Qazaqstannyń úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» Jol­da­ýyn­daǵy tapsyrmalardy oryn­­daýyn jalǵastyrýda. Ja­­ńa eksporttyq-ım­­porttyq baǵdar Kavkaz, Túrkııa jáne Ońtústik Eýropaǵa jáne keri qa­raı ba­ǵyt­talady, – deıdi «Qa­zaqstan te­mir joly» UK» AQ vıse-prezıdenti Baýyr­jan Orynbasarov.     

Elimizdiń kóliktik-tranzıt­tik áleýe­tin damytýdy júzege asyryp jatqan Jańa Jibek jolynyń mańyzdy tizbegi bolyp sanalatyn parom ke­sheni Iran, Ázerbaıjan sekil­di kórshi memlekettermen ha­lyq tutynatyn taýarlar, jab­dyqtar, qurylys materıaldary jáne ózge de qajetti júk­terdiń taýar aına­lymyn ul­ǵaıtýǵa múmkindik beredi.

Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY,
«Egemen Qazaqstan»

Mańǵystaý oblysy