Qoınaýy qut, jeri baı, órkendi óńir – Aqtóbe!

15-16 qarashada Astanada Aqtóbe oblysynyń kúnderi ótedi

TURAQTY DAMÝDYŃ TUǴYRY BERIK

Aqtóbe oblysy – el ekonomıkasynyń serpindi damýyna eleýli úles qosyp kele jatqan órkendi óńir. Jeri qut, qoınaýy qazynaly aımaqta bul qarqyn Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵy qarsańynda údeı túspese kemigen joq. Bul «Áýeli ekonomıka, sodan keıin saıasat» degen Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń ulaǵatty ustanymynyń, kóregendik saıasatynyń nátıjesi. Oblys ákimi Arhımed MUHAMBETOVPEN suhbatymyzdyń ózegine negizinen qol jetken jetistikterdiń qanshalyqty salmaqty ekendigi, aldaǵy atqarylar sharýalardyń qanshalyq­ty aýqymdylyǵy arqaý bolýy da sondyqtan. – Arhımed Begejanuly, siz oblys bas­shylyǵyna biraz tájirıbe jınap, ysy­lyp keldińiz. Jáne óńir tizginin us­taýy­ńyz Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵyna da­ıyn­­dyqty tııanaqtar kezge týra keldi. – Men osy qyzmetke taǵaıyndalýǵa bar­ǵanymda Elbasy Nursultan Nazarbaev mereıtoı aıasyndaǵy sharýalar adamdar­dyń ózderine jasalyp jatqan jaǵdaıdy sezinetindeı dárejede bolýyn tapsyrdy. Sondyqtan da men ózimniń aýdandarǵa ju­mys saparymdy qyzmetke kiriskennen keıin ile-shala bastap kettim. Barlyq aýdandarda, alys aýyldarda bolyp, adam­dar­dyń turmys-tirshiligimen etene tanystym, ózek­ti máselelerdi baqylaýǵa aldym. – Naqtyraq aıtsaq? – Osy bir tarıhı sátte artta qalǵan jyl­darǵa kóz júgirtsek, ótken jyly­myz­dyń tabyssyz bolmaǵanyn ańǵaramyz. Ob­lystyń aımaqtyq jalpy ónimi 2010 jyly 1993 jylmen salystyrǵanda 822 ese ósti. Merekeli jyly onyń kólemin 1 trln. 300 mlrd. teńgege jetkizýdi josparlap otyr­myz. Bul kórsetkish turǵyn­dardyń jan basy­na shaqqanda 787 ese ósti. Ústimizdegi jyly aımaqtyq jalpy ónim jan basyna shaqqanda 11 myń dollardan keledi dep kútilýde. Sońǵy on jyl ishinde ónerkásip sektoryndaǵy ónim óndirý 10,3 ese ósip, ótken jyly 962 mlrd. teńge qurady. Bizdiń óńir óziniń úlesi boıynsha elimizdiń jalpy ónerkásip kóleminde alǵashqy bestikkke kiredi. 1996 jyly oblys elimizdiń ónerkásip óndirisiniń 3,8 paıyzyn qamtamasyz etse, qazir aımaqtyń úlesi 8,0 paıyzǵa jetti. Elbasy usynǵan ındýstrııalyq-ınno­va­sııalyq baǵdarlamany júzege asyrý bizdi jańa isterge jigerlendiredi. Oblys tek sońǵy jeti jyl ishinde 400-ge jýyq ınvestısııalyq jobalardy júzege asyr­dy, bul 25 myń adamdy jumysqa orna­las­tyrýǵa múmkindik berdi. Sońǵy on jylda kúrdeli qarjy kólemi 2 trıllıon teńgege jetti. Ústimizdegi jyly 74,0 mlrd. teńge turatyn 27 joba júzege asy­rylýda. Indýstrııalandyrý kartasyna 521,4 mlrd. teńge bolatyn 63 joba engizildi, osy jobalar júzege asqanda 17 myńnan astam jańa jumys oryndary ashylady. – Ústimizdegi jyldyń ekonomıkalyq damý kórsetkishterine kóńilińiz tola ma? – Bul jaǵynan da ilgerileý bar. Ús­ti­mizdegi jyldyń on aıynda ekono­mı­ka­nyń barlyq sektorynda ósim qarqyny saqtal­dy jáne burynǵydan da nyǵaıa tústi. Osy kezeńde aımaqtyq jalpy ónim jan basyna shaqqanda 10300 AQSh dol­laryn qurady. Sondaı-aq, óndirilgen ónim kólemi 1 trln. teńgege jetip, ótken jyldyń osy kezeńi­men salystyrǵanda 108,4 paıyz boldy. Ús­ti­mizdegi jyldyń on aıynda óńdeý óner­kásibiniń ósimi 105,2 paıyz boldy. О́tken jyly óńdeý ónerkásibindegi eńbek ónim­di­ligi bir adam­ǵa shaqqanda 28,8 myń AQSh dollary bo­lyp, 29,7 paıyz artsa, bıyl bul kór­set­kish bir adamǵa 43,3 myń AQSh dol­laryn qurady. – Ekonomıkany damytýdyń taǵy bir joly shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesin kóbeıtý ekeni belgili. Bul ba­ǵyt­taǵy oblystyń qadamdary qandaı? – 2000-2011 jyldary shaǵyn jáne orta kásipkerlik qarqyndy damydy. Osy kezeń­de sýbektiler sany 24,2 esege ósip, 29 myń birlikti qurady. Olarda jumys isteıtinder sany 5,5 ese ósti, óndirilgen ónim kólemi 1,5 mıllıard teńgeden 350,0 mıllıard teńgege deıin ulǵaıdy. Bıýdjetke túsimder 70,0 mıl­lıard teńge bol­dy nemese 27 ese ósti. Byltyrdan bastap, ekonomıkanyń basym salalarynda qyzmet etetin shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerine keshendi qoldaý kór­setýge baǵyttalǵan «Bıznestiń jol kar­tasy – 2020» baǵdarlamasy júzege asy­rylý­da. Baǵdarlamany júzege asyrýǵa 2010-2011 jyldary respýblıkalyq bıýd­jetten 2088,8 mıllıon teńge bólindi.Baǵ­darlamany júzege asyrý kezeńinen bastap jumys­shy­lar sany 5,6 myń adamdy quraı­tyn 200-den astam kásiporynǵa memlekettik qoldaý kórsetildi. – Sońǵy jyldardaǵy qýańshy­lyq­tyń saldarynan sharýalar biraz qıyndyq kórdi. Eginshiliktiń táýekel aýmaǵynda ornalasqan bizdiń óńir úshin salany júrgizýdiń ońtaıly jol­daryn izdestiretin kez kelgen joq pa? – Jalpy, aýyl sharýashylyǵyn ǵy­ly­­mı negizde júrgizýge baǵyt ustaý búgingi kúnniń basty talaby. Bıyl burynǵy jyl­dar­ǵa qa­ra­ǵanda tym-táýir astyq jına­lyp, dıqan­dar bir serpilip qaldy, endi osy­ny tııa­naq­taıtyn izdenister jasaý kerek. Mal sharýa­shy­lyǵynda da biraz izdenister bar. Agro­óne­rkásiptik keshendi d­a­my­tý úshin eki stra­tegııalyq mindetterdi júzege asyrý kóz­delý­de. Ob­lys­ta azyq-túlik qaýipsiz­di­gin qamta­masyz etý, básekege qabiletti ónim ón­dirý jáne eksporttyq múmkindikti art­tyrý qolǵa alynýda. Osy maqsatta 2010 jy­ly Már­tók aýdanynda jo­balyq qýaty jylyna 7200 tona sút ón­diretin 1100 sıyrlyq «Aıs» JShS-ńiń taýar­ly sút fermasy iske qo­syl­dy, ústi­mizdegi on aıda ár sıyrdan 4266 lıtr sút saýyldy. «Parıj Kom­mý­nasy» JShS-niń Bestamaq mal sha­rýa­­shylyǵy kesheninde jylyna 40 myń shoshqa ósirilip, 3,5 myń tonna et da­ıyn­da­lady. Jylyna 1500 tonna qyzanaq ósi­re­tin «Izet Grenhaýs» JShS-niń jy­ly­jaı ke­sheni iske qosyl­dy. «Kók­tas Aqtóbe» JShS-niń «Aqqus» qus fab­rı­ka­synyń segiz qus qora­sy­nyń qaıta jaraqtan­dy­ry­lyp, jań­ǵyr­tylýy qus etin óndirýdi byl­tyr eki ese arttyrdy, mundaı qaıta jaraq­tandyrý «Ramazan» JShS qus fabrı­ka­syn­da da júr­gizildi. «Sybaǵa» baǵ­darla­ma­sy boıynsha ústi­­miz­degi jyly aýyl ­sha­rýa­­shy­­lyq qury­lym­dary 2383 iri qara sa­typ aldy, tapsyrma 103,6 paıyz oryndaldy. – Oblystaǵy jumyssyzdyqty joıý jáne kedeıshilikpen kúres jaıy­na toqtala ketseńiz ? – Ústimizdegi jyly oblysta 14392 ja­ńa jumys orny ashyldy, bul jyldyq jos­pardyń 118,9 pa­ıyzy. Oblys boıyn­sha 10103 jumyssyzǵa jumysqa orna­lasý­ǵa qoldaý kórsetildi. Tur­ǵyndardyń maq­sat­ty tobyna ja­ta­tyn jumys­syz­dardy jumysqa ornalastyrý úshin kásip­oryndar men uıym­darda 1429 áleýmettik jumys or­ny qu­ryl­dy, 3983 adam qo­ǵam­dyq ju­mys­qa tar­tyl­dy. El­ba­sy­nyń tikeleı tap­syr­ma­sy­men da­­ıyn­­­­dal­ǵan «Ju­mys­­pen qam­tý – 2020» baǵ­­dar­la­masy eńbek ry­­no­­gyn­­daǵy ózekti má­­se­lelerdi sheship, ju­­mys­syz­dyqpen kúres­ke ser­­­pin beretin ja­ńa qa­nat­qaqty baǵ­dar­la­ma. Ústimiz­degi jy­ly baǵ­dar­­la­ma­nyń úsh ba­ǵy­ty boıynsha oǵan 5132 óz betinshe jumyspen aınaly­sý­shy­lar­dy, ju­myssyzdardy jáne taby­sy az adam­­dar­dy tartý kózdeldi. 2786 adam­dy eń­bek­ke or­na­lastyrýǵa yqpal etý, onyń ishinde 786 adam­dy eńbekaqysy ishinara sýbsı­dııa­­lan­dyrylatyn áleýmettik ju­mysqa tartý qaralǵan bolatyn. Qazirgi tańda 1017 adam áleýmettik jumysqa ornalasty. – Elbasy N.Nazarbaev bıylǵy Jol­daýynda turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵyn jańǵyrtýdy, halyq­ty turǵyn úımen qamtamasyz etýdi qadap tapsyrdy. Bul tapsyrmanyń oryndalý barysy qalaı? – Táýelsizdik jyldary ishinde aı­maq­ta 4,3 mln. sharshy metr turǵyn úı paı­da­lanýǵa berildi. Oblysta 2001 jyly bar­lyq qarjylandyrý kózderi boıynsha iske qosylǵan turǵyn úı 80,9 myń sharshy metr bolsa, bıyl bul kórsetkish 400,8 myń shar­shy metrge jetedi dep otyrmyz. Ústi­miz­degi jyldyń on aıynda 306,0 myń sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi, bul ótken jyldyń osy kezeńimen salystyr­ǵanda 101,1 paıyzdy quraıdy. Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashy­lyǵyn jańǵyrtý baǵdarlamasyn júzege asyrý oblysta jaqsy bastaldy. Baǵdar­la­manyń birinshi tetigi boıynsha respýb­lı­kalyq bıýdjetten «Aqtóbe» ÁKK ar­qyly bólingen 120 mıllıon teńgege sa­lyn­­ǵanyna 40 jyldan asqan segiz úıge, al ekinshi tetigi boıynsha respýb­lıkalyq bıýdjetten bólingen 343750 myń teńgege operator «TabysAqtóbe» JShS 45 úıge jóndeý jumystaryn aıaqtady. Bıyl baǵ­darlamany júzege asyrýǵa kóp páterli turǵyn úılerdiń 7 myń adamy qatysty, 600-den astam adam jumyspen qamtyldy. – Aqtóbe qalasy qanatyn keńge ja­ıyp keledi. Elbasynyń shahardyń 140 jyl­dy­ǵynda bolashaqta Aqtóbe mıllıon turǵyny bar qala bolýǵa laıyq degen aqjoltaı tilegin estigenbiz. Bul izgi nıettiń júzege asýy jolynda qandaı jumystar tyndyrylýda? – Aqtóbe bolashaqta mıllıon turǵy­ny bar úlken megapolıs bolady dep kútilýde. 2000 jyly turǵyn úı qory 4,5 mıllıon sharshy metr ǵana bolsa, sońǵy 11 jylda ǵana turǵyn úı qory 2,6 mıllıon sharshy metrge ósti. Tek memlekettik baǵdarlama aıasynda 2,3 mıllıon sharshy metr turǵyn úı salyndy. Qazirgi tańda Nursultan Ábishuly­nyń tapsyrmasymen Aqtóbe qalasyn áleý­mettik-ekonomıkalyq damytýdyń modeli jasaldy. Perspektıvalyq damý jos­pary boıynsha «Aq­tóbe-Sıtı» aýdany­nyń aý­ma­ǵy 1000 gektarǵa jýyq bolady dep belgilenip otyr. Osy aýdanda Táýelsizdiktiń 20 jyl­dyǵy saıabaǵynyń negizin qaladyq. Oǵan 300 myń túp baǵaly aǵash kóshetteri otyrǵyzyldy. Son­daı-aq, turǵyn úı baǵ­darlamasy boıynsha da turǵyn úıler sa­lynady, kommersııalyq turǵyn úı salýǵa tilek bildirip júrgen kásipkerler de bar. Aqtóbe qa­la­synyń ákim­digi «Aq­tóbe-Sıtı» aýdanynda ákimdik ǵıma­rat­­ta­ryn salatyn bola­dy. Bul jerde taıaýdaǵy on jyl­dan astam ýaqyt ishinde 300 myń tur­ǵyny bar, ádemi úlken aýdan boı kóteredi. – Eldiń erteńi bilimdi ur­paq ekeni sózsiz. Bilim sala­synyń damýy qaı dárejede degen saýal­­dyń kókeıde turǵa­ny ras... – Sońǵy jyldary bul sala­ǵa bólinetin qarjy kóbeıe tús­ti.  Bıyl­dyń ózinde bilimge bó­lin­gen qarjy kóle­mi oblys bıýd­jetiniń 32,7 paıyzyn qurap otyr.Táýel­sizdik alǵan 1991 jyl­men sa­lys­tyrǵanda 202 ese ósip, 40,5 mıllıard teńgege jetti. Táýel­sizdiktiń 20 jylynda ǵana 20354 oryndyq 54 mektep paı­da­laný­ǵa berildi. Onyń ishin­de 43 mektep sońǵy on jyldyń enshisinde. Al «100 mektep, 100 aýrýhana» baǵdarlamasy bo­­ıyn­sha 2400 oryndyq eki mektep salyndy. Sońǵy on jylda 402 mektepke deıingi balalar mekemesi ashyldy. Qazir olar­dyń sany 503-ke jetti. Elbasy Nur­sul­tan Nazarbaevtyń qoldaýyna ıe bolyp respýblıkalyq aksııaǵa aınalǵan «Aýyl­dyń gúldenýi – Qazaqstannyń gúldenýi» marafon-estafetasy bıyl «Qazaq­stan­nyń 20 jyldyǵyna – 20 ekpindi apta» uranymen ótkizilip, 92 myń jas eldi mekenderdi kóriktendirý, kógaldandyrý, tazartý jumystaryna tartyldy.  – Eń basty baılyq adam densaýlyǵy ekenin Elbasy udaıy aıtyp júr. Bar­lyq ıgilikter adamǵa qyzmet etýi tıis. Osy máselege keńirek toqtala ketseńiz. – Densaýlyq salasyn qarjylandyrý 1995 jylǵy 1,2 mlrd. teńgeden 2011 jyly 29,6 mlrd. teńgege ósip, 20 esege artty. Táýelsizdik jyldarynan beri 139 densaýlyq saqtaý nysany paıdalanýǵa berilip, 293 nysan jóndeldi. Respýblı­ka­nyń densaýlyq salasyn damytýdyń «Salamat­ty Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy sııaqty ulttyq deńgeıdegi uzaq merzimdi strategııalyq bastamalar júzege asyry­lý­da. Densaýlyq saqtaý salasyn damytý bo­ıynsha alynǵan sharalar oblysty medı­sınalyq qyzmetpen tolyqtaı qamtýǵa qol jetkizdi. Jyldan-jylǵa densaýlyq sala­sy­nyń bıýdjeti artyp keledi. – Oblysta «Mádenı mura» baǵdar­lamasyn júzege asyrýǵa, ult­tyq qun­dy­lyqtarymyzdy qaster­leýge baı­la­nys­ty qandaı jumystar jasaldy? – Osy jyldarda turǵyndarǵa mádenı qyzmet kórsetý sapasy jaqsardy. Máde­nı jáne óner mekemeleriniń, ujym­dary­nyń sany artty. Tarıhı-mádenı mura­lary­myzdy nasıhattaý júıeli júrgizilý­de. 14-15 ǵasyrlardaǵy Abat-Baıtaq biregeı eskertkishi qalpyna keltirilip, Qobylandy batyrdyń kesenesi tur­ǵyzyldy. Oblys ortalyǵyn­daǵy Keńes Odaǵynyń Batyry Álııa Moldaǵulova­nyń memorıaldyq kesheni men Batyrlar alleıasy tarıh­qa taǵzym etýdiń belgisi. 1999 jyly oblys boıynsha 201 máde­nıet mekemesi jumys istese, ústimizdegi jy­ly onyń sany 481-ge jetip otyr. Osy jyl­dar­da 280 má­de­nıet mekemesi, onyń ishinde 111 klýb, 142 kitaphana, 10 mura­jaı já­ne bas­qa 17 mádenıet pen óner mekemeleri ja­ńa­dan ashylyp, turǵyn­­dar ıgiligine aınaldy.

SAPALY ÁRI TIIMDI

Bizdiń seriktestiktiń jylý ustaǵysh gazdy-beton buıymdaryn shyǵaratyn zaýyty germanııalyq tehno­lo­gııaǵa negizdelgen kásiporyn. Mundaı zaýyt elimizde nebári ekeý-aq. Bireýi bizde, ekinshisi Astanada. Bizdiń ónimderimizdiń jylý ustaǵysh, otqa tózimdi, jeńil de ónimdiligine baılanysty sılıkat kirpishten toǵyzdan astam artyqshylyǵy bar. Gazdy-beton blok­tary jeńil de úlken, sondyqtan qabyrǵalardy tez qalaý­ǵa bolady. Al, kirpishke qaraǵanda eritindi 5-7 ese az jumsalsa, qalaý shapshańdyǵy 3-4 ese artady. Tas pen aǵashtyń qasıetterin boıyna qatar sińirgen gazdy-beton biregeı joǵary tehnologııalyq qurylys mate­rıa­ly. Gazdy-betonnan salynǵan ǵımarat qysta jyly, jazda qońyr salqyn qalypty ustap turady. Bizdiń óńirde gazdy-beton shyǵarýǵa qajetti kvars qumy, ák jáne basqa materıaldar jetkilikti. Qazir kásiporynda shyǵarylatyn ónimder ishki rynokty birte-birte toltyryp keledi. Endi elimizden tysqary jer­lerge shyǵarýdy oılastyrýdamyz. Kásiporynda shyǵa­ry­latyn gazdy-beton bloktary básekege qabiletti, halyqaralyq standarttarǵa tolyq jaýap beredi. Jobany júzege asyrýǵa 25 mıllıon dollarǵa jýyq qarjy salyndy. Zaýyt áli tolyq qýatynda jumysqa kóshken joq. Jobalyq qýattyń 75 paıyzy ǵana ıgerildi. Degenmen, jaqyn kúnderi ónim óndirýdi anaǵurlym art­tyrýǵa múmkindik mol. Bizdiń qury­lystyq gazdy-beton bloktarymyzǵa Qyzyl­ordadan, Aqtaýdan, Oraldan jáne Atyraýdan tapsy­rys­tar túsýde. Al, kásiporyn tolyq qýatynda jumys istegende aıyna ónim óndirý kólemin 10 myń tekshe metrge deıin jetkizýge bolady. Qazir zaýytta 160 maman jumys isteıdi. О́ndiriste qoldanylatyn ozyq tehnologııa maman jumys­shylardan kásibı biliktilikti talap etedi. Munda bári elektronıkamen baılanysty, qondyrǵylar avtomat­tan­dyrylǵan, olarda jumys isteý úshin arnaýly bilim kerek. Sondyqtan kásiporynda mamandar men ju­mysshylardy daıarlaýǵa, olardyń kásibı biliktiligin jetildirýge erekshe mán beriledi. Osyndaı ıgi isterdiń nátıjesinde zaýyt «Qazaq­stan­nyń úzdik taýary» respýblıkalyq konkýrsynda «Halyq úshin úzdik taýar» nomınasııasy boıynsha jeńimpaz boldy. Erbolat RAHYMBAEV, «Ekoton-Batys»JShS dırektory.

IZDENISTER MEN IGI ISTER

Aqtóbe memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýty osy mindetter údesinen kórinýge jumylyp otyrǵan birden-bir joǵary oqý orny. Instıtýt rektory Ǵalymjan Nuryshevtyń málimdeýinshe, ótken jeti jyl ishinde ıns­tıtýttyń materıaldyq bazasy anaǵurlym jaqsar­dy. Onyń dárishanalary, oqý bólmeleri men zerthanalar zamanaýı qondyrǵylarmen jabdyqtaldy, oqý ǵı­marat­taryn, qurylymdyq bólimderdi tolyqtaı qam­tı­tyn biryńǵaı kompıýterlik jelimen jaraqtan­dyryl­dy. Stýdentter turaqty túrde ınstıtýttyń veb-saı­tyn, ınternet qyzmetin paıdalanady, muqtaj stýdentterdiń bar­ly­ǵy derlik «Stýdentter» úıinde ornalasqan. Professor-oqytýshylar quramynyń ǵylymı dárejeliligi 46,8 pa­ıyzdy quraıdy. 11myńnan astam túlekterdiń 81paıyzy aýyl mektepterinde eńbek etýde. Jyldan-jylǵa stýdentter quramynyń sapasy jaqsaryp keledi. Mysaly, bıyl­ǵy oqý jylynda stýdentter kontıngentiniń 60 paıyzdan astamy memlekettik grant negizinde oqyp jatyr. Bıyl resmı baspasóz betinde jarııalanǵan táýelsiz saraptama qorytyndysy boıynsha ınstıtýt pedago­gı­kalyq joǵary oqý oryndarynyń arasynda 2-shi oryn­ǵa shyqty, alty mamandyq boıynsha aldyńǵy úsh­tikten kórindi. Instıtýtta respýblıkada al­ǵashqylardyń biri bolyp oqytý júıesin kredıttik tehnologııaǵa tolyqtaı kóshirý júzege asyryldy. Bul joǵary oqý orny Bolon úderisiniń tolyqqandy múshesi, búgingi kúni oqytýshylar men stýdentterdiń akademııalyq ut­qyr­­ly­ǵyn iske asyryp, damytý máselesi qolǵa alynýda. Instıtýtta irgeli jáne qoldanbaly zertteýler júrgizetin 4 ǵylymı zerthana men ortalyq jumys isteıdi. «Pedagogıkalyq sheberlik shyńyna» atty ınstıtýtishilik pedagogıkalyq olımpıada júıeli túrde ótkizilip turady. Munda «Jas pedagog mektebi» jumys isteıdi. Búgingi tańda ınstıtýt alys jáne jaqyn shetelderdiń 27 joǵary oqý ornymen tyǵyz baılanys ornatqan. Bıyl ınstıtýt janynan «Konfýsıı ınstıtýty» ashyldy. Jalpy, sońǵy eki jyldyń ishinde ınstıtýttyń 13 oqytýshysy, 12 magıstranty jáne aspıranty shetelderde ǵylymı issaparda bolyp, 13 oqytýshy alys-jaqyn shetelderden ártúrli biliktilik kóterý kýrstarynan ótip keldi. Bıyl Prezıdenttiń «Bolashaq» stıpendııasy negizinde ınstıtýttyń 5 oqytýshysy Polsha men Reseıde ǵylymı taǵylym­damada bolyp qaıtypty.

*  *  *

TATÝLYǴYMYZ TURAQTY, BIRLIGIMIZ BERIK

Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵy tamasha tabystarǵa toly. Elbasymyz Nursultan Nazarbaev egemen elimizdi nebir kúrdeli kezeńderde týra baǵyttan adastyrmaı alǵa bastap, táýelsizdiktiń tuǵyryn bekitetindeı berekeli ister bekemdegenin barsha qazaqstandyq anyq sezinip otyr. Osy jyldarda Qazaqstandy álemge tanytty, memlekettiligin qalyptastyrdy, alys-jaqyn shetelderde aby­roıyn as­qaq­­tatty. Astanany Arqaǵa kóshi­rip, eshbir memleket bas­shysynyń dáti barmaıtyn ǵa­syr­lyq jobany jú­zege asyr­dy. Aıta berse, táýel­siz­dik jyl­dary atqa­ryl­­ǵan sharýalar qısapsyz kóp. Qazaqstan hal­qy Assambleıasynyń jıyn­daryna kelgen saıyn As­tananyń qanatyn keńge jaıyp, kóriktene túskenine tánti bolamyn. Birinen biri asyp túsetin alyp ǵımarattardyń qalaısha tez boı túzep qalǵanyna tańdanamyn. Astana jyl sanap, aı sanap emes kún saıyn sulýlana túsetin sııaqty bolady da turady. As­ta­nanyń aıbyndylyǵy óńirlerge de sáý­lesin túsirip, jańarýǵa bastap keledi. Bizdiń Aqtóbeniń de sylanyp ja­sa­ryp, jańǵyryp kele jatqany ras. Mu­ny aıtyp otyr­ǵanym, táýelsizdik bizdi ǵaryshtyq jyl­dym­dyqpen ómir súrýge jetelep kele jatqandaı aınalań oń ózgerister, ómirsheń isterge toly. Bizdiń ata-babalarymyzdyń alystaǵy Bolgarııadan, Bes­­sarabııadan Aqtóbe jerine qonystanǵanyna bir ǵa­syr­­dan astam ýaqyt bolǵan eken. Mine, sodan beri osy Bol­garka aýylynda bizdiń ata-babalary­myz­dyń tórtinshi-be­­sin­shi urpaǵy turyp jatyr desem artyq aıtqandyq bol­mas. Bolgarlar osynda turyp jatqan halyqtarmen bite qaınasyp, quda-jekjat bolyp ketti. Bolgarka aýy­lyn­da ondaǵan ulttyń ókilderi tatý-tátti ómir súrýde. Kóbi birneshe tildi túsinedi, sóıleıdi. Qıyn kezde qo­naq­jaı­lyq tanyt­qan qazaq halqyna alǵystan basqa aıtarymyz joq. Elbasynyń elimizde ultaralyq kelisimdi nyǵaı­tý­da­ǵy bastamalary qashanda halyqtan qoldaý taýyp ja­ta­dy. Qazaqstan halqy Assambleıasy Elbasy basta­ma­sy­men dúnıege kelgen táýelsizdiktiń tól perzenti. Nur­sul­tan Ábishuly, bizdiń basty jetistigimiz – júzden astam ulttar men ulystardyń bir elde tatýlyqta, birlik pen beıbitshilikte ómir súrip jatqanymyz, muny aıryq­sha baǵalaý, qasterleý kerek dep únemi aıryqsha atap ótedi. Biz egemendi elimizdiń erteńi úshin eseli eńbek etip, ula­ǵatty urpaq tárbıeleýimiz kerek. El erteńiniń temir­qazyǵy bolatyndaı urpaqtarymyz da dostyqtyń, tatý­lyq­tyń úlgisin kórsetýi qajet. Sonda ǵana táýelsizdik tuǵyry burynǵydan da bekı túsedi, ómir­sheńdigi uzarady. Pavveg MAGLELI, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń múshesi.

* * *

NESIBE

(Jyraýlarsha ásireleý)

Aı-haı, dúnıe, saıran samal soǵady, Toq shańyraq, qut irge. Aqtóbeni kórmegender kóp áli. Keldiń. Kórdiń. Shúkir me?   Ýa, kórdińiz! Jaıdary jurt, kishik el, Kórkem álem, kók araı! Talaı-talaı aqyly mol kisiler Aqtóbeni saǵynbaıdy, ...O, qalaı?   Aqtóbeniń Almatydan nesi kem, Astanadan nemese?.. Túsindirip berer edim, keshigem, О́ziń aıtshy, jeńeshe.   Uqtyrar em, jol kútip tur, keshigem, Almatyǵa asyqtym. Almatyda, ýaı, meniń artyq edi nesibem, Biraq ylǵı Aqtóbege ǵashyqpyn.   Aqtóbede saıran samal soǵady, Kúledi Kún, tolady Aı. Aqtóbeni kórmegender kóp áli, ...Obal-aı!                         Ertaı AShYQBAEV.

* * *

ILGERILEÝ QADAMDARY

Bizdiń seriktestik Qarǵaly aýdanyndaǵy 1 mıllıard tonna temir keni qory bar Velıhov kenishin ıgerýdi 2006 jyly qolǵa aldy. Iаǵnı, bul kenishtegi kenniń qory 100-150 jylǵa jetedi. 2008 jyldan bastap Soltústik Velıhov ken orynyn jylyna 5,0 mln. tonna temir kenin ashyq ádispen óndirý úshin kenish qurylysyn salýmen birge, óndiristik ıgerýdiń birinshi kezegin júzege asyrý bastaldy. Kenish qurylysy men ınfraqurylym qurýǵa 15 mln. AQSh dollary kóleminde ınvestısııa salyndy. Seriktestikte jańadan 160 jumys orny ashyldy. Olardyń deni jergilikti turǵyndar. Ártúrli fraksııadaǵy temir keni túrindegi ónim Reseıdiń Magnıtogor, Qytaıdyń Bagan zaýyttaryna jáne ózimizdiń Sokolov-Sarybaı ken óndiristik birlestigine jóneltilýde. Kásiporyn aýdandaǵy eń iri salyq tóleýshi bolyp tabylady. Elbasynyń Qazaqstan halqyna bıylǵy Joldaýyna sáıkes Velıhov ken ornynyń ekinshi kezegin ıgerýge qadam jasalýda. Jobanyń maqsaty Aqtóbe qalasyndaǵy «SBS Steel» JShS salýdy josparlap, elektr-metallýrgııa zaýytyn jylyna 5,0 mln. tonna temir shıkizatymen qamtamasyz etý jáne taý-ken klasterin jasaý úshin ken óndiretin jáne óńdeıtin jáne 1,0 mln. tonna temir konsentratyn shyǵaratyn taý-ken baıytý kesheni qurylysyn salý bolyp otyr. Salynǵan ınvestısııaǵa Qarǵaly ken baıytý kombınatynda ashyq ádispen temir kenin óndirý jáne óńdeý, sondaı-aq, magnıttik separasııalaý ar­qy­ly taýarly temir konsentratyn alý boıynsha óndiristik qýat­tardy ınfraqurylymdyq nysandar boı kóteredi. О́ndiris sapa júıesiniń halyqaralyq standart júıesine sáıkes uıymdastyrylady. Jobanyń barlyq tehnologııalyq bólimi halyqaralyq standarttarǵa sáıkes oryndaldy. Tehn­o­lo­gııalyq bólimsheler iske qosylǵannan keıin olardyń bar­lyǵy da halyqaralyq talaptarǵa sáıkes sertıfıkattalatyn bolady. Keńeshan IRGEBAEV, «Aqtóbe Temir VS» EK» JShS-niń tehnıkalyq dırektory. Qarǵaly aýdany.

* * *

EKSPORTQA ShYǴARYLATYN О́NIM

Bul jobany júzege asyrýdyń bastaýynda Elbasymyz turdy desem, artyq aıtqandyq bola qoımas. 2006 jyly Prezıdent Nursultan Nazarbaev Aqtóbege sapary kezinde men basqaratyn «Álııa» jabyq bazarynda boldy. Saýda qatar­laryn aralap kele jatyp ettiń baǵasyn kórip, sizderde et qym­bat dep edi, arzan ǵoı dedi. Men Nursultan Ábishuly, et­tiń osyndaı baǵasyn turaqty ustap turý jáne ol sapaly bolýy úshin úlken mal sharýashylyǵy kesheni bolý kerek dep aıtyp qaldym. Meniń dálelderimdi qulaq qoıa tyńdaǵan El­basy olaı bolsa qolǵa alyńyz da, iske kirisińiz degeni bar emes pe? Sodan elimizdiń ózge óńirlerin aralap, bizben áriptestik ju­mys isteıtin fırmalardy izdestirip, kelisim-shart jasastyq. Keshen qurylysyn salýǵa Bestamaqtaǵy burynǵy qus fabrıkasy turǵan jerdi bóldi. Aldymen 40 myń shoshqalyq mal sharýashylyǵy kesheni qurylysynyń jobasyn jasattyq. «RIS» transulttyq kompanııasynan alǵashqyda 1400 megejin ákeldik, qazir oǵan ózimizdiń 1800 megejin qosyldy. Bastap­qyda jylyna 2,5 myń tonna shosh­qa etin óndirip kelsek, bıyl ony 3,5 myń tonnaǵa jetkizgeli otyr­­myz. Qazirdiń ózinde 2,5 myń tonna shosh­qa etin ótkizdik, jyl aıaǵyna deıin taǵy da 1 myń tonna ót­kizý­ge múmkindigimiz bar. Osynshama shoshqa etiniń 90 paıyzy Reseıge ótkiziledi. О́z­deri kelip alyp ketedi, suranys óte joǵary. Jalpy, elimizde kásipkerlikti damytýǵa qolaıly jaǵdaı jasalǵan. Osyndaı qoldaýdy seziný jańa bıikterge umtyldyratyny sózsiz. Bul Elbasynyń sarabdal saıasatynyń arqasy, elimizdegi birlik pen tatýlyqtyń nátıjesi der edim. Sondyqtan tyń jigermen eńbek etý ár qazaqstandyqtyń boryshy dep bilemin. Solaı bolatynyna senemin de. Oǵan elimizdegi ekonomıkalyq damýdyń búgingi qarqyny men alda atqarylmaq sharýalardyń aýqymy dálel bolǵandaı. Gaık TERTERIаN, «Parıj Kommýnasy» JShS dırektory. ________________________ Materıaldaryn daıyndaǵan «Egemen Qazaqstannyń» Aqtóbe oblysyndaǵy menshikti tilshisi Satybaldy SÁÝIRBAI.