Shyndyǵyna kelsek, reseılik áskerler muzdaı qarýlanǵan terrorlyq toptarǵa qarsy kúresýmen qatar, prezıdent Bashar Asadtyń úkimettik áskerı kúshterine qoldaý kórsetti. AQSh áskerleri negizinen bılikke oppozısııadaǵy kúsh qurylymdarymen «tyǵyz baılanysta» jumys istedi. Al alty-jeti jylǵa sozylǵan qarýly qaqtyǵystar báseńdep, Sırııany qalpyna keltirý prosesi bastalar kezde Reseıdiń óz áskerin «alyp ketýiniń» sebebi nede?
Shetelderde áskerı baza men qarýly ásker ustaý kez kelgen memleket úshin qyrýar shyǵyn. Bul AQSh-qa da, Reseıge de tikeleı qatysty. Sebebi burynnan básekeles bolyp kele jatqan bul eki memleket ózderiniń áskerı bıýdjetin ulǵaıtýdan jarysqa túskendeı. Olar osy salaǵa bólinetin qarajatty jyl saıyn arttyrýǵa májbúr. Onyń biraz bóligi shetelderdegi ózderiniń áskerı bazalary men qurylymdaryna jumsalatyny jasyryn emes. Al árbir memleket qarajatsyz strategııalyq josparlaryn júzege asyra almaıtyny taǵy bar.
Vladımır Pýtın halyqaralyq qoǵamdastyqty eleń etkizgen málimdemesin jasamas buryn, ıaǵnı 6 jeltoqsanda ol Efrat ózeniniń qos jaǵalaýy «Islam memleketi» uıymy sodyrlarynan tolyq tazartylǵanyn aıtqan edi. Ertesinde Reseı qorǵanys mınıstrligi Sırııanyń barlyq qalalary men eldi mekenderi terrorshylardan tazartylǵanyn málimdep, Reseıdiń Sırııadaǵy terrorızmge qarsy mıssııasy aıaqtalǵanyn jarııa etti. Sodan eki-úsh kún ótkende Iraktyń premer-mınıstri «Iraktyń úkimettik kúshteri «Islam memleketi» kúshterine qarsy kúreste tarıhı jeńiske qol jetkizdi» dep málimdedi. Osynyń aldynda mazmun-maǵynasy osyǵan uqsas málimdemeni Iran prezıdenti Hasan Rýhanı da jasaǵan bolatyn.
Taıaý Shyǵystaǵy birqatar elder basshylarynyń joǵarydaǵydaı málimdemeleri V.Pýtınniń óz áskerı kúshterin Sırııa aýmaǵynan alyp ketýge jol ashty degen pikirlerge qosylýǵa bolatyndaı. Biraq Reseıdiń qorǵanys mınıstri Sergeı Shoıgý jýrnalıstiń «Reseıge Sırııadan áskerin tolyqtaı shyǵarý úshin qansha ýaqyt kerek?» degen saýalyna «Bul Sırııadaǵy jaǵdaıǵa baılanysty» dep jaýap berýi «ásker shyǵarý» máselesiniń kópke uzamaıtynyn bildirse kerek. О́ıtkeni sońǵy kezde Sırııadaǵy qarýly qaqtyǵys toqtady, terrorshyl sodyrlar elden alastatyldy.
Osy arqyly Reseı terrorlyq toptardyń sodyrlaryna qarsy kúreske erekshe úles qosqan el retinde óziniń yqpalyn saqtap qaldy. Ekinshiden, Batys elderi Sırııa máselesine qatysty ótken kezdesýler men kelissózderde Máskeýmen sanasýǵa májbúr boldy. Úshinshiden Vladımır Pýtın birneshe jyl boıy qyl ústinde turǵan odaqtasy Bashar Asadtyń bıligin saqtap qaldy. Sarapshylar muny Pýtınniń kezekti jeńisi degen pikir aıtady. Al Reseı tarapy «Sırııa isine», dálirek aıtqanda, «Islam memleketi» terrorlyq uıymyna qarsy kúreske 2015 jyly aralasqan edi. Aralasqanda Sırııa prezıdenti Bashar Asad bastaǵan úkimet áskerlerine qoldaý kórsetti.
Jeltoqsan aıynyń birinshi jartysynda Reseı prezıdenti V.Pýtın men Sırııa basshysy B.Asad reseılikterdiń Sırııa aýmaǵyndaǵy «Hmeımım» áskerı bazasynda kezdeskeni jónindegi aqparat sol kúni-aq álemge tez tarady. Sol kezdesýde Reseı prezıdenti Sırııadaǵy oppozısııalyq kúshtermen beıbit kelisimge kelý úshin Iran jáne Túrkııamen birlesken jumystardy jalǵastyratynyn atap ótti. Esterińizde bolar, Sırııa máselesin retteýge baılanysty kezdesýler ótetin «oryn» máselesi kóterilgende V.Pýtın Astana qalasy eń qolaıly ekenin ataǵany. Sodan beri elordamyzda Sırııa daǵdarysyna qatysty taraptardyń jeti kezdesýi ótti. Elde qarýly qaqtyǵystyń toqtaýyna Astana prosesiniń aıtarlyqtaı yqpal etkenin halyqaralyq qoǵamdastyq joǵary baǵalady. Endi 21-22 jeltoqsanda Astana prosesiniń kezekti kezdesýi ótpek.
Eki aptadaı buryn AQSh prezıdenti Donald Tramp Ierýsalım qalasyn Izraıldiń astanasy dep moıyndaǵanyn jarııa etkeni bar. Onyń osy óreskel qateligi halyqaralyq qoǵamdastyqtyń, búkil musylman áleminiń ashý-yzasyn týǵyzdy. Bul Islam Yntymaqtastyǵy Uıymynyń Ystanbulda shaqyrylǵan tótenshe sammıtinde de sóz boldy.Tipti amerıkalyq keıbir senatorlar D.Trampqa ımpıchment jarııalaý máselesin de kótere bastady. Mine, bul AQSh prezıdentiniń bedeline nuqsan keltiredi, reıtıngin tómendetedi.
Al Reseı prezıdenti V.Pýtınniń Sırııadan áskerin shyǵarý jónindegi málimdemesi onyń Orta jáne Taıaý Shyǵys elderi arasynda oń yqpalyn qalyptastyrady. AQSh-tyń qorǵanys mınıstrligindegiler Reseıdiń óz áskerlerin Sırııa aýmaǵynan shyǵaratynyna kúmánmen qaraıtyn sııaqty. Pentagonnyń atalǵan máselege baılanysty jarııalaǵan málimdemesine qaraǵanda, Reseı Sırııadan keıbir áskerı kúshterin ǵana shyǵarýy múmkin. Sodan keıin olar Qurama Shtattar áskerleriniń sol elden ketýin talap etýi múmkin. AQSh Qorǵanys mınıstrligi ókiliniń aıtýynsha, koalısııa kúshteri terrorlarmen kúresti jalǵastyra beredi. Terrorshylardan tazartylǵan aımaqtaǵy turǵyndardy qorǵaıdy jáne bosqyndardyń óz mekenjaılaryna oralýyna kómektesedi.
Reseı prezıdentiniń joǵarydaǵydaı uıǵarymǵa kelýi kelesi jyldyń kókteminde ótetin prezıdenttik saılaýǵa da baılanysty bolsa kerek, sebebi jaqynda, Vladımır Pýtın prezıdenttikke úmitker retinde óziniń kandıdatýrasyn usynatynyn málimdedi. Sırııadan reseılik áskerdiń shyǵarylýy prezıdenttik saılaý qarsańyndaǵy josparlanǵan «taktıkalyq júristiń» biri bolýy da yqtımal. Degenmen, V.Pýtınniń Sırııaǵa qatysty bul qadamy Reseıdiń halyqaralyq arenadaǵy bedelin arttyrýǵa yqpal etetini anyq.
Álısultan QULANBAI,
«Egemen Qazaqstan»
