Sýret "Egemen Qazaqstan" arhıvinen alyndy
Sırııa daǵdarysyn retteýdegi beıtarap Qazaqstannyń mańyzdy róli jóninde az aıtylyp júrgen joq. Ásirese, sırııalyq kelissózderge qatysýshy barlyq taraptar Astana prosesiniń oń áserin moıyndaı otyryp, bul baǵyttaǵy basqosýlardyń odan ári jalǵasa túsýine múddelilik tanytýda. Sondyqtan bolar búginge deıin Astana prosesi aıasynda elordamyzda 7 ret halyqaralyq kezdesý joǵary deńgeıde ótkizildi. Al onyń eki kúnge josparlanǵan 8-shi raýndy dál búgin Astanada uıymdastyrylýda (Bul kezdesýdiń qorytyndylary jóninde gazetimizdiń kelesi nómirinde óz aldyna bólek aqparat beriledi).
Jalpy, elimizdiń halyqaralyq qoǵamdastyqtyń belsendi múshesi retinde Taıaý Shyǵys aımaǵyn ári-sári kúı keshtirgen qaqtyǵystardy retteý isinen tys qalmasy belgili bolǵan sátten Qazaqstanǵa úlken jaýapkershilik artylǵan-dy. Qazirgi tańda Sırııadaǵy qarýly qaqtyǵystardyń saıabyrsýy, ózara bitispesteı kóringen qarsylas taraptardyń kelisimge kelýge degen umtylystary Astana prosesiniń oń nátıje bergenin ańǵartady.
Sırııaaralyq kelissózderdiń ońtaıly júrgizilýine beıtarap Astana alańynyń tıimdi bolǵanyn kepilger memleketter – Túrkııa, Iran jáne Reseı elderi prezıdentteriniń jyly lebizderinen-aq baıqaýǵa bolady. Máselen, ótken qarasha aıynda Túrkııa basshysy Rejep Taııp Erdoǵan Reseı prezıdentimen kezdesken sátinde: «Astana kelissózderi Sırııadaǵy qantógisti azaıtýǵa zor úles qosty.
Osy oraıda Sırııadaǵy daǵdarysty saıası jolmen retteýge negiz paıda boldy», dep atap kórsetti. Al V.Pýtın: «Osy proseske qatysýshylarǵa Astana alańyn usynǵany úshin Qazaqstanǵa jáne Prezıdent Nursultan Nazarbaevqa alǵysymdy bildiremin. Qazaqstan jaı ǵana bas qosatyn jer emes, ol óte qolaıly alań. Men munda Qazaqstannyń beıtarap pozısııasyn, qandaı da bir shıelenisterge eshqashan aralaspaǵanyn, kerisinshe, bedeldi bitimger bolyp esepteletinin aıtyp otyrmyn. Aıta keteıin, Prezıdent Nursultan Nazarbaev barlyq shıelenisýshi jáne bitimge kelisýshi taraptardy kelissóz ústeliniń basynda ustap qalý úshin belgili bir jaýapkershilikti óz moınyna alǵan kezder de bolǵan. Sol úshin alǵysymyz sheksiz», dep óziniń laıyqty baǵasyn bergen bolatyn. Mundaı mazmundaǵy pikirlerdi ózge de memleketterdiń, halyqaralyq uıymdardyń basshylary men ókilderi bıik minberlerden árdaıym málimdep júr.
Sırııa daǵdarysy turǵysynda sóz qozǵaǵanda Astana prosesi aıasynda buǵan deıin 7 ret uıymdastyrylǵan halyqaralyq kelissózderdiń nátıjelerine soqpaı ótý múmkin emes. О́ıtkeni, Jeneva platformasynan kem túspegen Astanadaǵy kelissózderdiń árqaısysy Sırııa janjalyn retteýdegi mańyzdy qadamdar bolǵany anyq.
Astana prosesiniń alǵashqy raýndy 2017 jyldyń 23-24 qańtarynda ótkeni belgili. Ol 2016 jylǵy 30 jeltoqsanda Jenevada qol qoıylǵan atysty toqtatý týraly kelisimdi nyǵaıtý úshin uıymdastyryldy. Reseı, Iran, Túrkııanyń qoldaýymen Sırııa úkimeti men qarýly oppozısııa ókilderi arasynda júrgizilgen bul janama kelissózge BUU delegasııasy dáneker retinde, AQSh delegasııasy baıqaýshy retinde qatysqan bolatyn. Bul kelissóz Sırııada soǵys bastalǵannan bergi aralyqta Sırııa úkimeti men qarýly oppozısııa ókilderi qatysqan alǵashqy kezdesý retinde erekshelendi.
Kezdesýdiń nátıjesinde kepilger memleketter (Túrkııa, Iran, Reseı) Sırııadaǵy atysty toqtatýdy baqylaýdyń úshjaqty tetigin qurýǵa kelisti ári Astana alańynda budan keıingi naqty máseleler boıynsha kezdesýler ótkizýge ýaǵdalastyq jasaldy. Sonymen qatar kepilger memleketter birlesken málimdeme jasap, onda Sırııanyń aýmaqtyq tutastyǵy men egemendik prınsıpteriniń saqtalatyndyǵyna múddeli ekendikterin bildiristi.
Astana prosesiniń 2-shi raýndy 2017 jyldyń 15-16 aqpanynda ótti. Onyń nátıjesinde kepilger memleketter BUU-ǵa esep beretin Birlesken jumys tobyn qurýǵa ýaǵdalasyp, bitimge qosylǵan aýmaqtar týraly erejeniń jobasymen kelisti ári tutqyndar almasý týraly erejeniń jobasyn talqylady. Prosess sheńberindegi 3-shi kelissózder 2017 jylǵy 14-15 naýryz kúnderi bolǵany málim. Bul joly kepilger memleketter Sırııadaǵy atysty toqtatýdyń jaı-kúıin jáne bitimge qosylǵan aýmaqtardaǵy jaǵdaıdy qarastyrdy, tutqyndar almasý jónindegi jumys toby týraly erejeni, Sırııa konstıtýsııasy boıynsha jumys tobyn qurýdyń sharttary, ILIM/DAISh jáne «Ál-Nýsra maıdany» tárizdi terrorlyq toptardyń jáne qarýly oppozısııalyq uıymdardyń ornalasqan jerlerin kórsetetin biryńǵaı kartany qurý máselelerin qozǵady.
Sol sııaqty 2017 jyldyń 3-4 mamyrynda bolǵan 4-shi kezdesýde kepilger memleketter Sırııada qaýipsizdik aımaqtaryn qurý týraly memorandým bekitti. Zorlyq-zombylyqty tez arada toqtatý, gýmanıtarlyq jaǵdaıdy jaqsartý jáne qaqtyǵystardy saıası retteýge qolaıly jaǵdaılar jasaý úshin Idlıb, Homs, shyǵys Gýta, Deraa jáne Kýneıtra provınsııalarynda qaýipsizdik aımaqtary qurylatyny osy qujatta qarastyryldy. Astana prosesiniń 5-shi raýndy 2017 jylǵy 4-5 shildede bolyp, nátıjesinde urys qımyldaryn toqtatý rejimin kúsheıtý baǵytynda naqty oń nátıjelerge qol jetkizildi. Osy qarsańda Sırııadaǵy janjaldyń aýqymy birshama azaıyp, gýmanıtarlyq kómek jetkizý úshin tıisti jaǵdaılar jasalǵan-dy. Bul týraly kelissózder barysynda qabyldanǵan qujatta «Sırııa Arab Respýblıkasyndaǵy deeskalasııa aımaqtaryn qurý týraly memorandýmǵa 2017 jylǵy 4 mamyrda qol qoıý nátıjesinde Sırııa aýmaǵyndaǵy zorlyq-zombylyq deńgeıi aıtarlyqtaı tómendegeni» atap kórsetildi. Sonymen qatar osy kezdesýde kepilger memleketter memorandýmǵa sáıkes deeskalasııa aımaqtary boıynsha Birlesken jumys tobynyń qurylýyn qoldap, onyń Erejesin bekitti.
Sondaı-aq Astana prosesiniń 2017 jyldyń 14-15 qyrkúıeginde jáne 30-31 qazanda ótken 6-7-raýndtary da óz deńgeıinde aıaqtaldy. Bul kelissózder boıynsha Sırııada deeskalasııa aımaqtaryn qurý týraly memorandým erejelerin iske asyrý jáne Astana prosesi aıasynda osyǵan deıin qabyldanǵan basqa da sheshimderdiń oryndalýy boıynsha jumysty jalǵastyrý nıeti rastalǵan birlesken málimdeme qabyldandy jáne tutqyndardy bosatý, qaza tapqandardyń denelerin berý jáne iz-túzsiz joǵalǵandardy izdestirý boıynsha jumys tobynyń erejesin bekitý sekildi birqatar máseleler talqylandy. Osy kelissózderdiń nátıjesinde Sırııadaǵy ahýal birshama jaqsaryp, jaqsylyqqa qaraı bet buryldy.
Mine, joǵaryda aıtylyp ótken barlyq jaǵdaıattar Qazaqstannyń bitimgerlik bastamalarynyń halyqaralyq qoǵamdastyqtaǵy mańyzdy rólin, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń beıbitshilik pen qaýipsizdikti saqtaý jolyndaǵy salıqaly saıasatynyń oń yqpalyn kórsetedi. Qoryta aıtqanda, Astana prosesi tarıhqa elimizdiń bitimgerlik baǵytynda atqarǵan aýqymdy sharalarynyń biregeıi retinde tańbalanatyny sózsiz.
Joldybaı BAZAR,
«Egemen Qazaqstan»
