Senat aqparat jáne kommýnıkasııalar salalaryna qatysty ózgeristerdi maquldady

Dálelsiz aqpardyń daýy sotqa jetpeı sheshiledi

Atalǵan zań jobasynda 16 zańǵa jáne 6 kodekske 280-nen astam ózgeris pen tolyqtyrý engizý qarastyrylǵan. Sol sebepten de jobada qarapaıym azamattardyń aqparat sala­syndaǵy quqyqtaryn qamta­ma­syz etetin birqatar norma usy­nylǵan. Atap aıtqanda, tulǵa men redaksııa arasyn­daǵy dálelsiz aqparatqa qatys­ty daý-damaıdy sotqa deıin sheshý tártibi egjeı-tegjeı­li qarastyrylǵan. «Qazir aq­parattyń taralý jyldamdyǵy buryn-sońdy bolmaǵan deńgeıge jetti. Bir ǵana jalǵan derek sanaýly ýaqytta adamǵa orasan nuqsan keltire alady. Sondyqtan biz azamattardy osyndaı jaǵdaıdan qorǵaı otyryp, bul máseleni sotqa deıin retteý jolyn usynyp otyrmyz. Árıne, bul rette zańda BAQ-tyń teriske shyǵarýdan bas tartyp, azamattyń sotqa júginýin kútý saqtalady», dedi D.Abaev.

Mınıstrdiń aıtýynsha, aqparat quraldarynda azamattardyń sýretin olar­dyń ruqsatynsyz qoldanýǵa arnalǵan talaptar tizimi bekitilgen. Mysaly, qandaı da bir tulǵa mádenı, sporttyq jáne basqa da kópshilik sharalarǵa qatysyp ári jurt aldynda sóz sóılese, jýrnalıster onyń sýretin ruqsat suramaı-aq jarııalaı alady. Al jeke-dara jaǵdaıda kelisimsiz jarııalaý zańǵa qaıshy. Sol sııaqty bul zań jobasynda balalardy zııandy aqparattan qorǵaýdy qamtamasyz etýge baǵyttalǵan normalar da qarastyrylǵan. «Atap aıtsaq, jalpy bilim beretin mektepterde oqýshylardy «tazartylǵan» ınternet kontentpen qamtamasyz etý talaby kózdelip otyr. Sonymen qosa, kúsh kórsetý, jábirleý saldarynan zardap shekken bala týraly jeke málimetter men onyń sýretin balanyń nemese onyń zańdy ókilderiniń kelisiminsiz qoldanýdy shekteý sııaqty ózgerister usynylyp otyr», dedi mınıstr.

Quqyqtyq retteýdi qamtamasyz etýge baǵyttalǵan zań

Jalpy, qujat buqaralyq aqparat qu­ral­dary, teleradıo habarlaryn taratý, aq­pa­rat­tandyrý jáne baılanys, aq­parat­tyq qaýipsizdik salalarynda qoǵamdyq qatynastardy quqyqtyq retteýdi qam­ta­masyz etýge baǵyttalǵan. Al osy maqsattaǵy tetikter min­siz jumys iske asyrylýy úshin Bıýdjet, Qylmystyq, Qyl­mystyq-prosestik, Kásip­kerlik kodeksterge, Qazaqstan Respýblıkasynyń Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly, «Ha­lyq densaýlyǵy jáne den­saýlyq saqtaý júıesi týra­ly» kodeksterine, son­daı-aq «Buqaralyq aqparat qu­raldary tý­raly», «Tele­radıo habarlaryn taratý týraly», «Aqparattandyrý týraly», «Baı­lanys týraly», «Elektrondy qujat jáne elek­trondy sıfrlyq qoltańba týraly», «Poshta týraly», «Jarnama týraly», «Derbes derekter jáne olardy qorǵaý týraly» jáne basqa da zańdarǵa túzetýler engizý kózdeledi. Oǵan qosa, «Buqaralyq aqparat quraldary týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń zańynda BAQ-tyń aýyzsha jáne jazbasha suraý salýlary boıynsha olarǵa aqparat berý prosesi rettelip, BAQ-pen jumysty júzege asyrý jónindegi ýákiletti tulǵalardyń nemese bólimshelerdiń mártebesi men fýnksııalary alǵash ret zańnamalyq turǵydan aı­qyn­dalady. Taǵy bir aıta keterlik jaıt, zańda buqaralyq aqparat quraldarynyń shyǵyndaryn qysqartý maqsatynda ýákiletti organǵa jiberiletin merzimdi baspasóz basylymynyń min­detti danasynyń qaǵaz nysanyn alyp tastap, elektrondy ny­sanda jiberý usynylady. Budan basqa, zańda halyqtyń tynys-tirshiligin buzatyn oqı­ǵalarǵa jedel den qoıýdy jáne olardy ýaqtyly habarlaýdy qamtamasyz etý sheńberinde mem­lekettik organdardyń úsh saǵat ishinde halyqty aqpa­rat­tandyrý mindetin zańnamalyq turǵydan bekitý kózdeledi. 

Jónsiz jarnamaǵa jol joq

Zań jobasynda resmı habarlarǵa jatpaıtyn aqparatty berý týraly suraý salýlar boıynsha jaýap berý tártibi de tııanaqtalǵan. Eger suraý salýdyń ózinde ózgeshe atap kórsetilmese, suraý salý kelip túsken kúnnen bastap jeti jumys kúni ishinde, berilgen suraý salý sıpatynda jáne tilinde jaýap qaıtarylatyndyǵy da naqty atap kórsetiledi. Oǵan qosa, «Teleradıo habarlaryn taratý týraly» zańǵa sáıkes aralyq jarnamamen bó­lý­diń múmkindigin boldyrmaıtyn «dinı», «bilim berý» jáne «balalar» telebaǵ­dar­lamasy uǵymdaryna anyqtama berilgen. 

Osylaısha, jıyn barysynda basqa da ózgerister men tolyqtyrýlardy qaras­tyratyn zań jobasy aqparat, baı­lanys jáne aqparattandyrý sýbek­ti­leri úshin ońtaıly jaǵdaı jasap, olardyń odan ári qarqyndy damýy­na baǵyttalǵandyǵy aıtyldy. Al atal­ǵan zań jobasyna qatysty qosymsha baıan­damany Senattaǵy Áleýmettik-mádenı damý jáne ǵylym komıtetiniń mú­shesi Baqytjan Jumaǵulov jasasa, senator Darıǵa Nazarbaeva men depýtat Darhan Káletaev aqparattyq qaýip­sizdik máselesine qatysty mán-jaıdy tereńirek túsindirýdi surap, sóz sóıledi.

Osy kúni senatorlar Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenovtiń tanys­tyrýymen «Qazaqstan Respýblıkasynda kedendik retteý týraly» kodekstiń jobasy men onyń ilespe zań jobasyn da talqylap, qabyldady. «Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń jańa Keden kodeksiniń negizin Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń jańa Keden kodeksi qurap otyr. Osy qujatty qalyptastyrý ke­zinde biz qoldanystaǵy Ke­den kodeksiniń normalary qurylysynyń logıkasyn negiz etip aldyq. Birinshi kezekte bul eki qujattyń ornyna bir qujatty paıdalanýdyń yń­ǵaıly bolýyna baılanys­ty kodeks jobasynda Eýra­zııa­lyq ekonomıkalyq odaq­tyń Keden kodeksiniń ereje­leri to­ly­ǵymen ımplemen­ta­sııalanǵan, ulttyq zańnamaǵa silteme normalar kórsetilgen. Son­daı-aq EAEO kodeksinde ret­tel­megen quqyqtyq qaty­nastar belgi­len­gen», dedi T.Sú­leımenov.

Onyń sózine qaraǵanda, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń Keden kodeksiniń elektrondyq deklarasııalaýǵa, «bir tereze» tetigine, taýarlardy avtomatty túr­de shyǵarýǵa baılanysty kedendegi bız­nes-prosesterdi avtomattandyrý bóli­gin­degi negizgi tásilderi jańa jobada tolyq kórsetilgen. Sonymen qatar qu­jat­ta Memleket basshysynyń «100 naq­ty qadam» Ult josparynda kórsetil­gen tapsyrmalardy iske asyrý úshin «Post­faktým» kedendik tazartý rejimi dep atalatyn kedendik deklarasııa beril­genge deıin málimdeme boıynsha shyǵarylatyn taýarlar tizbesi keńeıtiledi dep kórsetilgen. Sonymen qatar mınıstr elimizdiń tranzıttik áleýetin damytý maqsatynda kodekste kedendik operasııalardy ońtaılandyrý boıynsha birqatar normalar kózdelgenin atap ótti. «Qoldanystaǵy kodekste 24 saǵatta kedendik tranzıtti aıaqtaý kózdelgen bolsa, jańa kodekste rásimdi aıaqtaý úshin 4 saǵattan aspaıtyn jumys ýaqyty berilgen. Budan basqa, tranzıttik júkterdi kedendik tekserip qaraýdy júrgizý qajet bolǵan jaǵdaıda, olardy júrgizý merzimi on kúnnen bes kúnge deıin qysqartylǵan. Sol sııaqty jańa Keden kodeksinde bir tranzıttik deklarasııa resimdeý múmkindigi berilgen. Bul mýltımodaldy tasymaldaý rásimin edáýir jeńildetedi», dedi T.Súleımenov.

Investısııa tartýǵa ıkemdi zań jobasy

Jalpy otyrys aıasynda palata de­pý­tattary «Jer qoınaýy jáne jer qoı­naýyn paıdalaný týraly» kodeks jo­basy men oǵan ilespe zań jobasyn eki oqylymda qarap, qabyldady. Inves­tı­sııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qa­symbek tanystyrǵan atalǵan zań jo­ba­synda qatty paıdaly qazba men kómir­sýtegi shıkizat qorlary boıynsha esep berýdiń CRIRSCO halyqaralyq stan­darttar júıesin engizý arqyly jer qoı­naýyn paıdalaný salasynyń ashyq­tyǵy men boljamdylyǵyn arttyrý kóz­delgen. Sondaı-aq eń úzdik álemdik táji­rı­beni paıdalana otyryp, barlyq paıda­ly qazbalar úshin kelisimshart jasasý­dyń ońtaılandyrylǵan tásili engi­zilgen. Kodeks jobasy jer qoı­naýyn paıdalanýshylardyń jumysynda kez­desetin kedergilerdi joıyp, salanyń quqyqtyq bazasyn jetildirýge, halyq­aralyq standarttarǵa ótýge jáne ın­ves­tısııalyq klımatty jaqsartyp, sala­ǵa tikeleı sheteldik ınvestısııa tar­týǵa baǵyttalǵan. Búginde 104 eldiń ishinde Qazaqstan geologııa salasyn mem­lekettik retteý boıynsha 74-shi, al jer qoınaýynyń geologııalyq tartymdylyǵy jaǵynan 45-shi orynda tur. Osyǵan oraı pikir bildirgen mınıstr bul reforma álemde bolyp jatqan daǵdarys pen onyń saldarynan ınvestor tartýǵa baılanysty básekelestiktiń artýynan týyndap jatqan jaǵdaı eken­digin aıtty. «Uzaq merzimdi shıkizat tasymalynyń turaqtylyǵy, júrgi­ziletin saıasat pen saladaǵy ashyqtyq jáne rásimderdiń jeńildigi búgingi kún­niń basty talaby. Kodeks jobasyn ázirleý barysynda aýstrııalyq zań mode­lin úlgi retinde aldyq. Mundaı sheshim birjarym jyldyq zertteý ju­mys­tary men Dúnıejúzilik bank usynysynyń nátı­je­sin­de qabyldandy», dedi J.Q­a­symbek.

Jolaýshylar qaýipsizdigi alańdatady

Jalpy otyrys bary­synda depýtat Ábdáli Nu­ra­lıev Premer-Mınıstr Ba­qytjan Saǵyntaevtyń atyna depýtattyq saýal joldady. Jambyl oblysynyń bir top azamattarynyń haty negizinde jarııalanǵan saýalǵa Qazaqstannyń joldarynda qaýipti jaǵdaılardyń jıi oryn alýy arqaý bolǵan. 

«Búginde kún sanap res­pýblıkalyq nemese jergi­likti trassalarda iri jol apat­tarynyń sany ulǵaıýda. Ja­qyn­da Mańǵystaý obly­syn­daǵy jan­túr­shigerlik apat, Almaty oblysyndaǵy qaı­ǵyly oqıǵalar qalaaralyq zańsyz tasy­mal kólikteriniń qatysýymen bol­­dy. Jeńil kólikpen jolaýshylar tasy­­maldaý salasynda retsiz beı-bere­ket­tikke oryn berilgen. Resmı avtovok­zaldardy aınalyp, zańsyz tasymaldaý­shylar ýákiletti organdarynyń baqy­laýynan tys, ruqsatsyz ózderiniń avto­turaqtaryn uıymdastyrǵan.

Jambyl oblysynyń resmı tasy­mal­daýshylarynyń hatynda, kásipkerliktiń osy túrinde zańsyz nemese zańǵa qaıshy keletin áreketter beleń alǵanyn ashyq kórsetti. Tek qana Taraz qalasynan 50-den astam avtokólik baqylaýsyz, as­tyr­tyn qala, aýdanaralyq qatynasqa shyǵýda.
Memlekettik quzyrly organdardyń jaýaptary bir­tekti, qurǵaq, resmı keńse ádeti boıynsha qaıtarylady. Pro­ký­ratýra, ishki ister, jergilikti bılik ta­ra­pynan zańsyz tasymal­daý­shylarǵa qol­danylyp jat­qan tujyrymdy áreketter kórinbeıdi. Mundaı jaǵdaı elimizdiń barlyq óńirlerinde týyndaýda.

Osy jerde, atap ótetin óte mańyzdy másele bar: tasymaldaýshylardyń basym kópshiligi elimizdiń zańǵa baǵynýshy, jeke tasymaldaýdy kásipke aınaldyryp, januıalyq qarajat tabys kózin jasap júrgen jandar.

Máseleniń sheshimin tehnı­kalyq qural arqyly sheshý joly aıqyn. Shaǵyn qujat jıyn­tyǵy, jeke tulǵalarǵa aýyrt­palyq túsirmeıtin sa­lyq, jeńil tasymal kólikte­ri­ne avtoturaqtar ornyn zań­das­tyrý amaldaryn engizý. Shyn­týaıtynda, mundaı zań­syz turaqtar Qazaqstannyń bar­lyq oblys, odan qaldy aýdan ortalyqtarynda bar.

Bul suraqqa óte muqııat ári úlken jaýapkershilikpen jan-jaqty qarap, qoldanystaǵy kásipti damytyp, tasymaldaýshy jeke kólikterdi zańdas­tyryp, qala, aýdanaralyq tasymaldaýshy avtokólik qaýipsizdigin qamtamasyz etetin amaldardy qolǵa alý kerek. О́zin-ózi jumyspen qamtýshy azamattardyń kóleńkeli jumys pen kóleńkeli ekonomıkadan shyǵýyna jol ashyp, odan ári de tabys tabýyna jaǵdaı týǵyzyp, al jolaýshylardyń kerekti mekenine kedergisiz jetýin qamtamasyz etetin sharalar keshenin engizýdi oılastyrǵan jón. Sonymen qatar osy salany biryń­ǵaılandyryp, tártipke keltirý qajet.

Osy máseleniń úlken áleýmettik salmaǵyn eskere otyryp, jergilikti at­­qarýshy organdarǵa múddeli vedomstvolarmen birigip, oblys, qa­la, aýdan­aralyq tasymaldaýdy zańdas­ty­rýdyń jańa tujyrymdamaly tetikterin qaras­tyrýdy tapsyrýyńyzdy suraımyz. Osy tusta, jolaýshylardyń qaýipsizdigin art­tyryp, osy kásip túriniń jeke kólik ıelerine qoljetimdi bolýyn eskerýdi usynamyz» delingen depýtattyq saýalda.

Nurlybek DOSYBAI,
«Egemen Qazaqstan»