Minezdilerdiń ózi minezsizderdiń kóptiginen, tabansyzdyqtyń kesirinen kóbirek zardap shegetindeı me qalaı? Minezsizdikten sorlap júrmiz dep aıtatynymyz da sol. El táýelsizdikke ıe bolǵanymen, erler jaǵy basybaılylyq qamytynan, basqalaı aıtqanda quldyq psıhologııadan áli aryla almaı keledi. Basybaıly minezi turǵysynan. Álıhan Bókeıhan aıtqandaı: «Ultyna, jurtyna qyzmet etý – bilimnen emes, minezden». Reseı, AQSh, Ulybrıtanııa oqý oryndaryn bitirgender kásibı bilimi jaǵynan emes, halyqtyń jaı-jaǵdaıyn, ulttyń muń-muqtajyn oılaý turǵysynan olqy soǵyp júr. Alǵan bilim halyqtyń kádesine jaramasa, onda ne qaıyr?!
«Shırek ǵasyrdan astam ýaqyt ishinde o-syn-shama jetistikterge qol jetkizdik!» dep qýanyshtan qazaqy bórikti aspanǵa atyp, áıtpese, «QazSAT» arqyly ǵaryshqa joldaýǵa da bolar edi. Biraq, eldiń ekonomıkalyq áleýeti men halyqtyń áleýmettik deńgeıin, baılardyń qazynasy men qarapaıym qazaqstandyqtardyń ómir súrý jaǵdaıyn salystyryp kóretin bolsaq, bári de taıǵa tańba basqandaı kórinedi emes pe. Qazaq jeriniń bar baılyǵy, onyń túgeldeı on segiz mıllıon jurtynyń úlesin túgendep, dáýletin asyrýǵa qyzmet etip jatyr ma, álde...
Aıtpaqshy, sybaılas jemqorlyq degenińiz kerenaý keńselerdi túgeldeı jaılap alǵandaı kórinedi. Jemqorlardy quryqtap-aq jatqan tárizdi. Áıtse de azaıar emes. Jemqorlar baılyǵyn jer túbine asyryp qana qoımaı, tutastaı a-n-aý jaqqa ózderimen birge ala ketetindeı jantalasa tirlik keshetinin qaıtersiz. Kózi tirisinde ózine altynnan eskertkish turǵyzǵan Saparmurat Nııazov ta dúnıeden ótti emes me. Baılyqtyń qulyna aınalǵandar jıǵan-tergeniniń barlyǵy, basqa emes óz urpaqtary arasynda kúni erteń-aq alaýyzdyq týdyratynyn shynymen túsinbeı me eken?
Baılyqqa qunyqqandardyń kóbi uly Abaıdy da oqymaıdy ǵoı. Oqysa, sonshalyqty dalbasalap, el-jurttyń nalasyna qalyp, zańdy belden basyp, baılyq jınaýǵa jantalaspas edi-aý. Aqyn «Eskendir» poemasynda jahandy bılegen Aleksandr Makedonskııdiń ózin de «táýbasyna» túsirip, adamnyń kózi bir ýys topyraqqa ǵana toıatynyn danyshpan Arıstoteldiń dýaly aýyzy arqyly uǵyndyrǵan joq pa! Abaı shyǵarmasyn oqymaǵandardyń adamdyq, adaldyq, ádilettilik álippesinen beıhabar bolýy da bir jaǵynan zańdy tárizdi...
Ásili, memlekettik qyzmetshilerdiń biliktiligin kóteretin oqý oryndarynda, eń bastysy, Memlekettik qyzmet akademııasynda ál-Farabıdiń «Qaıyrymdy qalanyń basshysy qandaı bolýy kerek?», degen suraqqa jan-jaqty jaýap beretin traktatynan bastap, joǵaryda biz aıtqan Abaıdyń «Eskendir» poemasy bar, jalpy el basqarýǵa qatysty pálsafalyq traktattardy, qazaq bıleriniń kesimdi de tujyrymdy oılaryn oqytýǵa basymdyq berse ǵoı. Qujynaǵan kók qaǵazdyń bergi dúnıeniń «shlagbaýmynan» ári qaraı óte almasyn túsingender osydan keıin oǵan asa qunyqpas pa edi, kim bilsin?! Bılikke qumarlyq, baılyqqa degen ashkózdiktiń aqyry ynsapsyzdyqqa bastaý bolyp tur. Al onyń aqyry qaraqan basy úshin kez kelgen dúnıeni qurbandyqqa shalýǵa, ıaǵnı minezsizdikke ulasyp jatatyny taǵy bar...
Aıtar oıymyzdan sál qıystaý kettik bilem, endi soǵan qaıta oralsaq. Shynynda da, qazirgi qazaq qoǵamy minezdi jandarǵa zárýlik tanytýda. Osyndaıda burynǵy aǵa urpaq ókilderi eske túsedi, «solar bolǵanda jaǵdaı qalaı bolar edi», dep túıesiń ishteı.
Qysqasy, qazir qazaq oqyǵandarynda Jumabek Táshenovtiń tabandylyǵy joq, Jubannyń júrekjutqandyǵy tapshy bolýmen qatar, Asqar Toqpanovtyń aıbaty jetispeı júr, sondaı-aq Baýkeńniń batyldyǵy da kerek bolyp tur. Toqeteri, Kenesarysha qaıyrǵanda, «Kezengen jaýmen keskilesip turyp ólisýge shydaıtyn ul bolmasa, sondaı uldy týǵyzyp turǵan el bolmasa, qazaqtyń qaı isi órge basar deısiń?!».
Ǵabıt ISKENDERULY,
«Egemen Qazaqstan»
