«Jartylaı shóleıt óńirge jatatyn aýdanda qaıdan júrgen akýla?» dep qalatyndar da bar. Al erte, erte, ertede degendeı, mıllıondaǵan jyldar buryn bul jerde ejelgi Tetıs muhıtynyń jalǵasy Torǵaı teńizi bolǵanyn ekiniń biri qaıdan bilsin.
– Teńizdiń sýy birde qaıtqan, birde tolǵan, janartaýlar atqylap, olardan tastar paıda bolǵan. Teńizde alyp qyryqbýyndar men shyrmaýyqtar ósken. Sóıtip sýda tirshiliktiń belgisi mollıýskalar, saýytty mollıýskalar, balyqtar, sút qorektiler paıda bolǵan. Búgingi óńirdiń jartasty, qyratty, aınadaı jarqyraǵan ózen-kólderi, qaıyńdy-terekti toǵaılary jaıqalǵan ásem tabıǵaty sodan qalǵan, – deıdi mýzeı dırektory Natalıa Taran.
Akýlanyń tisi mýzeıde bireý emes, bir ýys kórinedi. Ony osy óńirge kelgen elimizdiń zertteý ekspedısııasy múshelerimen qatar, Tobyl ózenine shomylǵan jergilikti turǵyndar da ákelip tapsyrypty.
– Akýlanyń tasqa aınalǵan tisteri, mollıýskalar, teńiz shaıandary jerdiń betinde jatpaıdy. Olar 500 mıllıon jyldan asqan ýaqyt boıy jerdiń betinde jatsa áldeqashan topyraqqa aınalar edi. Jyl saıyn osyndaǵy ózender tasyǵanda jerdiń astynda, sý túbinde jatqan osyndaı ejelgi zamannyń kýágerleri topyraqtyń betine shyǵyp qalady. Ony mal baqqan, jazda ózenge shomylǵan jurt baıqasa ákep beredi, – deıdi Natalıa Ivanovna.
Denısov aýdanyna qarasty óńir buryn Túıemoınaq atalǵan. О́zen jaǵasyndaǵy qum teńiz jaǵasyn elestetedi. Jergilikti turǵyndar «bizge teńiz izdep, alysqa barýdyń qajeti joq» dep maqtanyshpen aıtyp jatady.
– Ejelgi teńizdiń qandaı tereń bolǵanyn qazir kózge elestetý qıyn. Aınaladaǵy karerlerden ejelgi zaman janýarlarynyń túrli súıekteri shyǵyp jatqanyn estip jatamyz. Ázirge bizdiń mýzeıge mamont «kele qoıǵan joq». Al «Túıemoınaq akýlalarynyń» tisi tabylsa, asa tańǵalmaıtyn da boldyq, tek paleontolog mamandarǵa kórsetip alyp, tirkeımiz, – deıdi Natalıa Taran.
Názıra JÁRIMBET,
«Egemen Qazaqstan»
QOSTANAI
