Qazaqstan • 29 Jeltoqsan, 2017

Takır Balyqbaev: "Táýelsizdik dáýiri" - zamana shyndyǵy

248 retkórsetildi

Táýelsizdik – ol ulttyq memlekettilik, onyń tamyry – jasampazdyq rýh, urany – el men halyq. Olaı bolsa, ómirsheńdik pen kemeldilik aıasynda ómir súrip, beıbitshilik, tatýlyq týyn bıikke kótergen Qazaqstan halqy qashanda óz táýelsizdigin boıtumardaı saqtap, erkindik jolynda bıikten bıikke umtyla bermek.

Bizdi bul kúnge jetkizgen umy­tyl­mas oqıǵalar – el qorǵaý soǵystary, ult-azattyq kóterilis­teri, halqymyzdyń qandaı aýyrt­palyqty da kótere bilgen, jasymaıtyn asqaq rýhy, qaıtpaıtyn taban­dylyǵy óshpes ónege, ólmes mura retinde jadymyzda saqta­lýǵa tıis. Bul erkindik súıgish, pat­rıottyq dástúrdi, ótken dáýir­degi qaharmandyq oqıǵalardy El­basymyz kezinde: «Uly Dalada birinen soń biri tolas tappaı júrip jatqan 200-ge tarta kóteri­lister estafetasy, bizdiń búgingi táýelsizdigimizdiń bastaý kózderi», dep baǵalaǵan bolatyn. Eldiń birtutastyǵy men tynyshtyǵyn saqtaýǵa bar ómirin sarp etken han-sultandary men batyrlaryn qazaq halqy tarıhqa ólsheýsiz úles qosqan iri tulǵalar retinde ardaqtap, olardyń ólmes rýhyn ult maqtanyshy retinde kúni búginge deıin jetkizdi. Bul qasıetti shejire – búgingi býyn arqyly keler urpaqtyń boıyna jastaıy­nan sińiriletin baǵa jetpes ıgilik. Osy ónegeni, eljandylyq, otansúıgishtik dástúrdi jastardyń boıyna darytý, patrıottyq rýhta tárbıeleý – búgingi tańda árbir qazaqstandyqtyń qasıetti boryshy bolyp tabylady.

26 jyldyq tarıhymyzdaǵy eń basty tabysymyz – biz álem kartasynda bolmaǵan memleket – Táýelsiz Qazaqstan memleketin qurdyq. Memlekettik shekaramyz halyqaralyq deńgeıde bekitildi. Memlekettik basqarýdyń Konstı­týsııa negizinde jumys istep turǵan tıimdi júıesi quryldy. Búginde biz zamanaýı Qarýly Kúshter men quqyq qorǵaý júıesin ıelenip otyrmyz. Jetekshi halyqaralyq sarapshylardyń pikiri boıynsha, elimiz álemge Qazaqstannyń «ekonomıkalyq ǵajaıyp» úlgisin kór­setti. 2012 jyly biz álemniń báse­kege qabiletti eń joǵary damy­ǵan 50 eliniń qataryna kirdik. Táýelsizdik jyldarynda ekono­mıkamyz 20 esege ósti. Kásipker­lik jyl saıyn damyp keledi. Qazir elimizde 1 mln 241 myń kásip­kerlik qurylym bar. Olar ult­tyq baılyqtyń 4,1-in óndiredi. Bizde kommýnıkasııanyń, óndiris­tiń biryńǵaı júıesi qalyp­tasty. Búginde «Nurly jol» baǵ­dar­lamasyn júzege asyrý arqyly biz biryńǵaı kólik júıesin qurýdy aıaqtap kelemiz. Búginde 2500-den astam ónim túri 119 elge eksporttalady. Táýelsizdik jyldary ındýstrııalyq-ınnovasııalyq joba boıynsha myńnan asa jańa óndiris oryndary ashyldy. Buryn eshqashan bizdiń jerimizde avtomobıl, lokomotıv, vagon, tikushaq óndirisi jáne basqa da kóptegen óndiris bolǵan emes. Búginde elimizde buryn shyǵarylmaǵan 500 jańa ónim túri óndirilýde. 

Táýelsizdik jyldarynyń eń basty tabysy jańa elor­damyz – Astanany salýymyz boldy. Ekonomıkalyq ǵajaıyp­tardyń arqasynda halqymyz­dyń ál-aýqaty artyp keledi. Jumys­syzdyq 2,6 esege qysqardy. Sońǵy 5-6 jyl kóleminde ǵana 270 myń jańa jumys orny ashyldy. Keıingi onshaqty jylda adamdarymyzdyń eńbekaqysy men zeınetaqysy on eseden astam ulǵaıdy. Osy jyldarda halyqty turǵyn úımen qamtamasyz etý jónindegi Elbasynyń sarabdal saıasatynyń arqasynda 1 mln-nan astam otbasynyń baspanalyq jaǵdaıy jaqsartyldy. Elimiz bo­ıynsha 2700-den astam balabaqsha jáne jekemenshik shaǵyn balalar ortalyqtary ashyldy. Elimizdiń túkpir-túkpirinde 1400-ge jýyq jańa mektep salyndy. Álemdik deńgeıdegi Nazarbaev Ýnıversıteti ómirge keldi. Barlyq óńirlerde 20 zııatkerlik mektep ashyldy. Sondaı-aq osy ýaqytta 1300-den astam densaýlyq saqtaý nysany salynyp, olar eń zamanaýı quraldarmen jabdyqtaldy. Bilim berý jáne densaýlyq saq­taý salalarynda ondaǵan ınno­vasııalyq tabystarǵa qol jetti. Bıyl Astanada EKSPO-2017 ha­lyqaralyq kórmesiniń ótýi de Qazaqstannyń álemdegi abyroı-bedeliniń arqasy...

Biraq munyń bári jalpylama sholý, el biletin derekter ǵana. Al táýelsizdigimizdiń shırek ǵasyrlyq dańqty jolynda biz bile bermeıtin qanshama qatpar-qatpar tarıh jatqanyn Memleket basshysy – Tuńǵysh Prezıdentimiz N.Á.Nazarbaevtyń jýyrda ǵana jaryq kórgen «Táýelsizdik dáýiri» kitabyn oqyǵanda anyq baıqadyq. «Memleketimizdiń dúnıege kelýi. Qazaqstannyń birinshi jańǵyrýy», «Uly betburys. Qazaqstannyń ekin­shi jańǵyrýynyń bastalýy», «Qııaǵa qulash sermeý. Qazaq­stannyń ekinshi jańǵyrýy» jáne «Qalyptasqan memleket. Qazaq­stannyń úshinshi jańǵyrýy» degen taraýlarǵa bólingen bul kitaptyń búkil ıdeıasyn osy taqyryptardan aıqyn ańǵarýǵa bolady. Bul taraý­lar Qazaqstan damýynyń naqty kezeńderin qamtı otyryp, táýelsiz elimizdiń basynan ótkergen qadaý-qadaý oqıǵalar men tarıhı derekterdi alǵa tartady. Árıne biz búgingi deńgeıge ońaıshylyqpen jetpegenimiz belgili. Qanshama reformalar, jańǵyrýlar, jańa bas­tamalar, kóz kórse de kóńil sen­beı­tin shyrǵalań kezeńder arqy­ly elimiz búgingi Úshinshi jańǵy­rý dáýi­rine jetkenin Elbasy jazba­lary arqyly tereńdep túsine alamyz.

Ýaqyt óter, zaman jańarar. «Elý jylda el jańa, júz jylda qazan» degendeı urpaqtardyń áldeneshe býyny aýysar. Sol kezde olar el táýelsizdiginiń alǵashqy shırek ǵasyry qandaı shyrǵalań joldardan ótkenin osy eńbek arqyly túısiner dep oılaımyn. Bul kitap naǵyz zamana shyndyǵy, tarıhtyń taǵylymdy betteri boldy dep senimmen aıta alamyn. 

Takır BALYQBAEV,
Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń
rektory, professor

ALMATY

Banner
Sońǵy jańalyqtar

Igerilmegen rezervter kóp

Qazaqstan • Búgin, 09:04

Eli qoldaǵan qundy qujat

Qazaqstan • Búgin, 09:02

Damýdyń sapaly kezeńi

Qazaqstan • Búgin, 09:01

Halyq únine qulaq asatyn memleket

Qazaqstan • Búgin, 08:57

«Qazaqmys» jospardy asyra oryndamaq

Ekonomıka • Búgin, 08:55

Turar týraly tolǵady

Rýhanııat • Búgin, 08:53

Ataýlar men esimder – eldiktiń belgisi

Qazaqstan • Búgin, 08:51

Altyn Orda tarıhy tarazylandy

Rýhanııat • Búgin, 08:48

Temir jol tasymaly jetildirile túsedi

Qazaqstan • Búgin, 08:43

Bir ótinishpen – birneshe qyzmet

Qazaqstan • Búgin, 08:42

Bolgarııada ótken basqosýǵa qatysty

Parlament • Búgin, 08:37

Qaterli isiktiń aldyn alýǵa bolady

Medısına • Búgin, 08:30

EAEO: endigi daý kómirge qatysty

Álem • Búgin, 08:26

Masyl bolma, asyl bol!

Qazaqstan • Búgin, 08:25

Benzın qymbattaı ma?

Qazaqstan • Keshe

«Syryńdy aıtshy, dúnıe...»

Rýhanııat • Keshe

Eń qysqa áńgime. Yrysbek Dábeı

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Amangeldi Seıithan

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Serjan Zákeruly

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Janat Jańqashuly

Eń qysqa áńgime • Keshe

Kitap oqyp, rýhanı baı bol

Qazaqstan • Keshe

Juldyzdaı aǵyp ótken

Aımaqtar • Keshe

«Kóktem aýylynyń» aqsaqaly edi

Rýhanııat • Keshe

Abaı ulaǵaty – urpaqqa amanat

Rýhanııat • Keshe

Qyrǵyz eli Abaıdy ardaqtady

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar