– «Qorǵas-Shyǵys qaqpasy» AEA jobasy týraly aıtyp berseńiz? Qandaı negizgi aýmaqtardy bólip qaraýǵa bolady, olar qandaı maqsatta paıdalanýǵa arnalǵan?
– «Qorǵas-Shyǵys qaqpasy» AEA Qazaqstannyń údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý memlekettik baǵdarlamasy aıasynda Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2011 jyly 29 qarashadaǵy Jarlyǵymen quryldy. «Nurly jol» baǵdarlamasy aıasynda «QTJ» UK» AQ júzege asyryp jatqan «Qorǵas-Shyǵys qaqpasy» AEA jobasy Qazaqstannyń tranzıttik-kólik áleýetin damytýǵa qýatty serpin beredi jáne Jańa Jibek jolynyń ekonomıkalyq beldeýin tolyq qalyptastyrýǵa múmkindik beredi.
«Qorǵas-Shyǵys qaqpasy» AEA birinshi kezekte, Keden odaǵy elderi úshin jáne odan ári Eýropa, QHR, Ortalyq Azııa, Túrkııa jáne Parsy shyǵanaǵy elderiniń naryǵyna eksport jasalatyn perspektıvaly dıstrıbýsııalyq ortalyq retinde qarastyrylady.
Jobanyń jalpy alańy 4591,5 ga. «Qorǵas-Shyǵys qaqpasy» AEA quramyna: qurǵaq port (129,8 ga); logıstıkalyq aımaq (224,9 ga); ındýstrııalyq aımaq (224,4 ga); rezervtik aımaq 4 012,4 ga kiredi.
«Qorǵas-Shyǵys qaqpasy» AEA negizgi elementi taýardy tar tabandy temir jol jelisinen keń jelidegi vagondarǵa jáne avtokólikterge tıeýge arnalǵan quramyna birneshe termınaldar kiretin qurǵaq port bolyp tabylady. Qurǵaq port bajsyz aýmaq sheginde ornalasqan jáne jekelegen 5 operatorǵa qyzmet kórsetetin qýaty bar. Qurǵaq port 129,8 ga alańǵa ornalasqan, munda 6 tarmaq temir jol tóselgen, onyń ishinde 3-eýi qytaılyq ensiz jáne úsheýi qazaqstandyq keń jol. Ol operasııalyq rásimder turǵysynan, jumys oryndaryn jáne termınaldardy baǵdarlamalyq qamtamasyz etý jaǵynan qurǵaq porttardyń halyqaralyq standarttaryna sáıkes keledi.
Qurǵaq porttyń operatory «KTZE-KhorgosGateway» JShS bolyp tabylady. «Qazaqstan temir joly» Ulttyq kompanııa» AQ «Bir beldeý – bir jol» halyqaralyq yntymaqtastyq forýmy aıasynda COSCO Shipping korporasııasymen jáne Lıanıýngan porty kompanııalarynyń tobymen «Qorǵas-Shyǵys qaqpasy» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵyn (AEA) birlesip damytý týraly ınvestısııalyq kelisimge qol qoıǵan. Qytaılyq ınvestorlar qurǵaq port operatoryna qatysý úlesiniń 49% satyp alýdy birlesip júzege asyrdy.
Indýstrııalyq aýmaq naqty bir óndiris jáne qyzmetter usyný salasynda mamandanǵan ınvestorlardy tartýǵa qatysady. Máselen, óndiristik proseste qosymsha quny joǵary ónimdi óndiretin kompanııalar úshin ındýstrııalyq aımaq tartymdy. Mundaı ónimdi túpki tutynýshylar ındýstrııalyq aımaqta bolady. Birqatar salalardaǵy sońǵy paıdalanýshylar ındýstrııalyq aımaqta, jeńil ónerkásip aýmaqtarynda ornalasady. Sonymen qatar bul sala óndiriske, taýarlardy qysqa merzimde jáne uzaq merzimde saqtaıtyn ǵımarattarǵa qyzmet kórsetetin bolady. Bul ındýstrııalyq aımaq bir baǵyttaǵy obektilerdi jınaýǵa laıyqty arnaıy oblysty qalyptastyrady dep kútilýde.
Logıstıkalyq aýmaǵy kóp fýnksııaly qoımalyq ǵımarattar keshenderi, taýarlardy suryptaý jáne saqtaý obektileri retinde qurylys jáne osyndaı jobalardy iske asyrýǵa múmkindik beredi. Boljam boıynsha, logıstıkalyq qyzmet kórsetýge degen suranys saýda aǵynynyń ósýine, sondaı-aq ónerkásip qajettilikterin qanaǵattandyrý úshin táýelsiz logıstıkalyq salanyń damýyna negizdelgen.
– Bul jobanyń Qazaqstandaǵy basqa AEA-dan qandaı aıyrmashylyqtary men artyqshylyqtary bar?
– «Qorǵas-Shyǵys qaqpasy» AEA logıstıkalyq AEA bolyp tabylady. Logıstıkalyq AEA – bul Qazaqstan aýmaǵynda qurylǵan, memlekettik shekara arqyly ótkizý pýnktine irgeles ornalasqan arnaıy ekonomıkalyq aımaq. О́tkizý pýnkti avtomobıl kóligi úshin nemese qazirgideı jaǵdaıda, «Altynkól» temir jol stansasyndaǵydaı ótkizý pýnkti bolýy múmkin.
Birinshi aıyrmashylyq mynada, logıstıkalyq AEA aýmaǵyna ákelinetin taýarlar erkin kedendik aımaqtyń rásimine kedendik deklarasııalaýsyz ornalastyrylady. Bul rette múddeli tulǵanyń taýarlardy túsirýge jáne qaıta tıeýge, sondaı-aq taýardy basqa kólik quralyna jetkizgen kólik quralyna jumsalatyn, kedendik deklarasııalaýǵa baılanysty qosymsha shyǵyndardy tólemeý múmkindigi paıda bolady. Ekinshi bir ereksheligi, erkin kedendik aımaqtyń kedendik resimdeýge ornalastyratyn ǵımaratyn alý úshin logıstıkalyq AEA rezıdentimen taýarlardy qoımada jınaý jáne saqtaýǵa baılanysty júk operasııalaryna qyzmet kórsetý týraly shart jasasa jetkilikti.
«Qorǵas-Shyǵys qaqpasy» AEA-nyń qazaqstandyq basqa AEA-dan artyqshylyqtary – bul Qytaıǵa, ıaǵnı álemdegi eń iri taýar jetkizýshige jáne tutynýshyǵa tikeleı jaqyndyǵy. kásiporyndy strategııalyq jaǵynan tıimdi, shekaraǵa jaqyn jerge ornalastyra otyryp AEA qatysýshylary mýltımodaldyq logıstıkany, sondaı-aq daıyn ınfraqurylymy bar jer telimine múldem tegin qol jetkizýge múmkindik alady. Taǵy da bir mańyzdy artyqshylyǵy bolyp tabylatyn jaǵy, qoldanystaǵy qurǵaq porttyń áleýeti men «bir tereze» prınsıpi boıynsha qajetti qyzmetterin paıdalana alady.
– Jobaǵa kimder qatysa alady jáne ol úshin ne qajet?
Jobaǵa «Qorǵas-Shyǵys qaqpasy» AEA aýmaǵynyń sheginde negizgi jumystaryn júzege asyrýy tıis rezıdent retinde de, rezıdent emes bolyp ta tek zańdy tulǵa qatysýshy bola alady. Eger zańdy tulǵa Qazaqstan Respýblıkasynyń rezıdenti emes jáne salyq tóleýshi retinde Qazaqstan Respýblıkasynda tirkelmegen jaǵdaıda, qujattaryn ótkizgen kezde Qazaqstan Respýblıkasy salyq organdary tarapynan salyq tóleýshi retinde memlekettik tirkeýden ótkeni týraly sertıfıkattyń kóshirmesi bolýy tıis. Arnaıy ekonomıkalyq aımaqtyń qatysýshysy retinde qyzmetti júzege asyrýǵa ótinish berýshiniń tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdeýge sáıkes kólemde qarjysy bolýy tıis.
– «Qorǵas-Shyǵys qaqpasy» AEA-nyń qazirgi jaǵdaıy qalaı?
– Qazirgi kezde Qoǵam AEA-ny damytý boıynsha negizgi eki baǵytta belsendi jumys isteýde – jobaǵa ınvestısııalar tartý jáne ony baǵyttaý, sondaı-aq engizý, AEA-ny basqarý boıynsha birqatar aqparattyq júıelerdi engizý jáne álemdik logıstıkalyq jelini ıntegrasııalaý. Búgingi kúni biryńǵaı tizimge 78 qatysýshy tirkeldi, onyń 14-i osy jobalardy ártúrli satylarda iske asyrýmen aınalysady. Atap aıtqanda, AEA-ǵa qatysýshylar «ZARIа LTD» JShS men «Fenıks Fıd Mılls» JShS qurǵaq portta «Dándi daqyldardy saqtaıtyn elevator salý» jáne «Elevator men quramajem óndirý zaýytyn salý» jobalaryn júzege asyrýda.
Logıstıkalyq aýmaqqa zákirlik ınvestor – «PBP CAPITAL LTD» kompanııasy (Dýbaı, BAÁ) tartyldy. Atalǵan kompanııa kommersııalyq, qoıma jáne ındýstrııalyq jyljymaıtyn múliktiń halyqaralyq tolyq sıkldi developeri bolyp tabylady. Jobalardy iske asyrýdyń halyqaralyq dárejedegi tájirıbesi 15 jyldan asady. Iske asyrylǵan jobalardyń jalpy kólemi 870,000m2. Mámileler kólemi 4 mlrd $ «Qorǵas-Shyǵys qaqpasy» AEA-nyń logıstıkalyq aýmaǵynda premıým klasty qoıma keshenderin ınvestısııalaý josparlanǵan. Indýstrııalyq aımaqta povıdlo jáne djem óndirý, konservilengen kókónister óndirisi, jemis pıýresin óndirý boıynsha jobalary bastaldy. Qurylystyń aıaqtalý merzimi – 2018 jyldyń mamyr aıy.
– «Qorǵas-Shyǵys qaqpasy» AEA-da qazirgi kezde qandaı aqparattyq júıeler qoldanylady?
– Qazaqstanda tranzıt ótkizýge arnalǵan jeke dálizden basqa, logıstıkanyń tabysty damýy aqparattyq qamtamasyz etýdi jáne ınfraqurylymdy damytýdy talap etedi. Iri álemdik operatorlar - Dubai Port World nemese DP World kompanııalarynyń keńesteri arqasynda «Qorǵas-Shyǵys qaqpasy» AEA-da basqarýshy kompanııalar, memlekettik organdar, rezıdentter men AEA klıentteriniń ózara is-qımyldaryn úılestiretin kóp fýnksııa-
ly aqparattyq «NOMAD» platformasy qurylady.
DP World kompanııasy tarapynan konsaltıng paıdasyna tańdaý jasaý kezdeısoq emes. 2011 jylǵy jaǵdaı boıynsha, londondyq Drewry Shipping Consultants konsaltıngtik kompanııasynyń esebine sáıkes, Dubai Port World kompanııasy álemdegi iri porttyq operator bolyp shyqty. Geografııalyq jaǵynan ártaraptandyrylǵan eń iri port operatorlarynyń biri bolyp tabylatyn DP World álemdik naryq úlesiniń 6,7%-na ıe. Sondaı-aq kompanııa álemniń 40 elindegi 77 teńiz jáne ishki termınaldarly ustap otyr. DP World BAÁ úkimetine tıesili álemdik iri ınvestor jáne developer Dubai World kompanııasynyń basqarýynda.
«NOMAD» – AEA-nyń bıznes-prosesterge utymdy yqpal etetin «elektrondy beınesi». Osy platformada logıstıkalyq proseske barlyq qatysýshylar ózara baılanysyp, jumys isteı alady. Búginde Qazaqstanda mundaı ortaq platforma joq, tek jekelegen kishigirim júıeler jumys isteıdi. Qazirgi zamanaýı IT-sheshimderdiń arqasynda «Qorǵas-Shyǵys qaqpasy» AEA aýmaǵynda transshekaralyq kólikterdi resimdeýdi jeńildetetin jáne jedeldetetin «bir tereze» mehanızmi jumys isteıdi. Bul tranzıtke, taýarlardy transshekaralyq ótkizýge, kólik quraldaryna qatysty prosesterdi aqparattyq tehnologııalarmen jabdyqtaýǵa baǵyttalǵan alǵashqy qadam.
«Nomad» biryńǵaı basqarý aqparattyq júıesin (BBAJ) qurý sheńberinde onlaın qyzmet kórsetý júıesi jáne «Monıtorıngtik ortalyq» júıesi bar Jaǵdaıdy baqylaý ortalyǵy qazirgi tańda tabysty jumys isteýde. AEA perımetriniń syrtyndaǵy ıntellektýaldy beınebaqylaý tehnologııasy AEA perımetri boıynsha ornalasqan 96 kameralarǵa qyzmet kórsetetin operatorlar sanyn bir adamǵa deıin qysqartýǵa múmkindik berdi. «Monıtorıng ortalyǵy» kishi júıesinde AEA aýmaǵyna taýarlardy ornalastyrý máselesine qatysty jumystarǵa qatysatyn memlekettik qyzmetkerlerge arnalǵan avtomattandyrylǵan jumys oryndary paıda boldy. AEA «Bilim bazasy» onlaın túrinde barlyq qatysýshylary úshin qajetti aqparattyq qyzmet kórsetetin «bir tereze» kishi júıesi iske qosylǵan.
AEA basqarýshy kompanııanyń veb-saıtyna jáne AEA elektrondy qujat aınalymy kishi júıesine ıntegrasııalaý júrgizildi. AEA qatysýshylarynyń jáne ınvestorlardyń ótinishterin óńdeýdiń bıznes-prosester ázirlendi. «Avtomattandyrylǵan BО́P» kishi júıesi jasaldy, ol AEA BО́P ótý ýaqytyn 10 mınýttan 30 sekýndqa deıin azaıtýǵa múmkindik beredi, bul rette ornalastyrylatyn taýarlar men kólik quraldaryn esepke alý keden zańnamasynyń talaptary aıasynda tolyqtaı avtomattandyrý qamtamasyz etildi. Mátindik jáne beıne, foto kontentpen 3D vırtýaldy týry quryldy. 3D týry «Qorǵas-Shyǵys qaqpasy» AEA jobasynyń álemdik qoǵamdastyqta tanymaldyǵyn arttyrý jáne Internet jelisine jalǵanǵan kez kelgen qurylǵydan qoljetimdi Google Maps platformasyna engizý úshin jasaldy. Sondaı-aq 3D týr AEA kompanııa basqarýshysynyń veb-portalyna jalǵanǵan 3D týrynyń róli – qazirgi zamanǵy tehnologııalardyń kómegimen múddeli tulǵalarǵa, atap aıtqanda, ınvestorlarǵa bedeldi platformalar bazasy arqyly AEA jobasy týraly naqty foto jáne beıneaqparattardy jetkizý.
– «Qorǵas-Shyǵys qaqpasy» AEA-nyń damý bolashaǵy qandaı?
– «Qorǵas-Shyǵys qaqpasy» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵy tıisti ekonomıkalyq ınfraqurylymy jáne turǵyn aımaǵy bar, joǵary deńgeıdegi logıstıkalyq jáne ónerkásiptik ortalyq jasaý úshin óziniń Keden odaǵy ishinde utymdy ornalasqanyn jáne Qytaımen shekaralas turǵan artyqshylyqtaryn tıimdi paıdalanady. AEA jumys oryndaryn qurý jáne Qazaqstan ekonomıkasy ónimdiliginiń ósýin ilgeriletetin iri mehanızm, al uzaq merzimdi perspektıvada ekonomıkany ártaraptandyrý arqyly jańa ónerkásiptik klasterlerdi qorǵaý jáne jumys kúshiniń biliktiligin arttyrýǵa qomaqty úles qosatyn bolady.
Memlekettiń qoldaýymen «Qorǵas-Shyǵys qaqpasy» AEA damý josparyn tabysty júzege asyrǵan jaǵdaıda mynadaı nátıjelerge qol jetkizedi:
«Nurly jol» ınfraqurylymdyq damý baǵdarlamasynyń jáne Qytaıdyń «Jibek jolynyń ekonomıkalyq beldeýi» bastamasy aıasynda «Qorǵas-Shyǵys qaqpasy» AEA anyqtaýshy ról atqarady, Qazaqstandy Qytaı, Keden odaǵy jáne Batys Eýropa elderiniń iri saýda áriptesine aınaldyrady. Qazaqstan ekonomıkasyna ekonomıkalyq ósý jáne qosymsha qundylyqtar bere otyryp «Qorǵas-Shyǵys qaqpasy» AEA jańa salalardy damytý jáne munaı-gaz túsimine táýeldilikti qysqartý arqyly neǵurlym ártaraptandyrylǵan, teńdestirilgen jáne ıkemdi ekonomıkany qurýǵa yqpal etedi. Turǵyn úı jáne qoǵamdyq ınfraqurylymy bar turaqty jańa ekonomıkalyq ortalyqty qalyptastyrý esebinen, kásibı trenıngter men damý baǵdarlamalaryn negizge ala otyryp jergilikti jáne sheteldik qyzmetkerlerden ıkemdi jáne bilikti jumys kúshi qurylatyn bolady.
Keleshektegi josparlar týraly aıtatyn bolsaq, memlekettik jáne jeke múddeli taraptar arasyndaǵy porttar qoǵamdastyǵynyń básekege qabilettiligin arttyrý maqsatynda ıntellektýaldy jáne qaýipsiz aqparat almasýyn qamtamasyz etetin PCS (Port Community System) júıesi – elektrondy platformasyn qoldanysqa engizýdiń mańyzdylyǵyn, sondaı-aq óz aýmaǵynda kedendik jeńildikter jasaýǵa múmkindigi bar, halyqaralyq mártebesin alǵannan keıin AEA-nyń sýbaýmaǵy bolýy tıis áýejaı qurylysy josparlanǵanyn aıta ketý kerek.
Áńgimelesken
Ashat RAIQUL,
«Egemen Qazaqstan»
