Qaı zamanda bolsyn kitap pen kitaphananyń orny da, jóni de bólek. Jyl tabaldyryǵyndaǵy kitaphana jumysyn sarapqa salyp, qorytyndylar bolsaq, 2017 jyl bizdiń kitaphanamyz úshin mańyzdy oqıǵalar men eleýli jańalyqtarǵa toly berekeli jyl boldy. Barlyq atqarylǵan is – elimizdiń mádenıeti men ádebıetiniń damýyna qosylǵan úles.
Elbasy N.Nazarbaev «Biz sıfrly tehnologııany qoldaný arqyly qurylatyn jańa ındýstrııalardy órkendetýge tıispiz. Bul – mańyzdy keshendi mindet. Elde 3D-prıntıng, onlaın-saýda, mobıldi bankıng, sıfrly qyzmet kórsetý sekildi densaýlyq saqtaý, bilim berý isinde qoldanylatyn jáne basqa da perspektıvaly salalardy damytý kerek. Bul ındýstrııalar qazirdiń ózinde damyǵan elderdiń ekonomıkalarynyń qurylymyn ózgertip, dástúrli salalarǵa jańa sapa darytty», dep naqty baǵdar berdi. Osy baǵytty júzege asyrý úshin búgingi tańda qashyqtyqtan kitap oqý zamanaýı talaptardyń biri bolyp qoǵamda aýqymdy oryn alady. Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń «Memlekettik elektrondy kitaphanalyq qordy qurý» jobasy «2007-2009 jyldarǵa arnalǵan aqparattyq teńsizdikti tómendetý» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda Qazaqstan ulttyq elektrondy kitaphanasy bastaý alyp, júzege asyrylýda. 40 000 elektrondy kontent quıylǵan Qazaq Ulttyq elektrondy kitaphanasy – álemniń kez kelgen núktesinde otyryp, kitap qorymen tanysýǵa, oqýǵa bar múmkindikti týǵyzǵan, eshqandaı kedergisiz tegin ári sapaly qyzmet alýyna jaǵdaı jasaǵan ultty tanytar ashyq zamanaýı júıe.
Ulttyq akademııalyq kitaphananyń qorynda birjarym mıllıonnan astam kitap qory bar. Onyń oqý zaldary bir mezgilde 500-den astam oqyrmandy qabyldaıdy. Al «Májilis», «Suhbat» jáne «Konstıtýsııa» zaldarynda dárister, konferensııalar, prezentasııalar, kórmeler jáne jumys kezdesýlerin ótkizý úshin tolyq jabdyqtalǵan jaǵdaı jasalynǵan. Sonymen qatar oqyrmandar úshin barlyq zaldarda joǵary deńgeıde qyzmet kórsetedi. Bizdiń kitaphanamyzda kitap qoryn tolyqtyrý maqsatymen fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor T.Kákishuly, UǴA akademıgi K.Nurpeıisuly, jazýshy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty D.Dosjan, halyq jazýshysy Á.Tarazı, jazýshy N.Oraz, memleket jáne qoǵam qaıratkeri, ǵalym M.Joldasbekov syndy azamattardyń jeke kitaphanalary arnaıy oqý zaly bolyp ashylyp, jasaqtaldy.
«Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasyndaǵy eń ózekti másele latyn álipbıine kóshý, qazaq jazýyn zamanaýılandyrý bolatyn. Kitaphanamyzdyń janynan «Jańa qazaq álipbıi» zalyn ashyp, barlyq jastaǵy oqyrman úshin arnaıy oqý-jattyǵý kýrsyn uıymdastyrdyq. Aınaldyrǵan eki aıdyń ishinde tegin kýrsqa myńnan astam oqyrman kelip qatysyp, jańa qazaq álipbıin meńgerip, álipbı aýystyrý máselesine degen kózqarastary men ustanymdaryn qalyptastyrdy.
«Týǵan jer», «Týǵan el» baǵdarlamasyn júzege asyrý aıasynda «Kitaphanalyq týrızm» jobasy iske asyrylyp keledi. Otansúıgishtikke shaqyrý maqsatynda Elbasy N.Nazarbaevtyń týǵan jeri týraly «Úshqońyr» fotoalbomynyń tusaýkeseri uıymdastyryldy. M.Joldasbekov, S.Qasqabasov, Q.Salǵarauly, T.Jurtbaı, Q.Begmanov, A.Orazbaeva, J.Sháken, B.Tobaıaqov, Sh.Beısenova jáne basqa qalamgerler kitaptarynyń tusaýkeser rásimi ótip, oqyrmanmen shyǵarmashylyq kezdesý uıymdastyryldy.
Kitaphana isin Úkimet qashanda bolsyn qoldap, qýattap keledi. Jýyrda ǵana Premer-Mınıstr B.Saǵyntaev Parlament Senatynyń depýtattaryna bergen jaýabynda Ulttyq akademııalyq kitaphana negizinde balalar men jasóspirimder kitaphanasyn qurý máselesiniń qarastyrylǵanyn aıtyp ótti.
Osy kúzde tabıǵaty tamasha Býrabaı jerinde «Rýhanı jańǵyrý: ult kelbeti – jalyndy jastar» atty II respýblıkalyq jas kitaphanashylar forýmy uıymdastyryldy. Forýmǵa elimizdiń túkpir-túkpirinen jas kitaphanashylar kelip, T.Jurtbaı, K.Ámirbek, S.Turǵynbekov, B.Aıaǵan, Á.Asqarov syndy zııalylarmen kezdesip, erkin pikir almasyp, Elbasy N.Nazarbaevtyń atyna Úndeý joldady. Jas kitaphanashylar forýmy – eldikke, birlikke shaqyrǵan jastar qozǵalysy boldy desem artyq aıtqanym emes. Bıyl tuńǵysh ret «Ádebı bal» uıymdastyryp, jastar men zııaly qaýymǵa ádebı kesh ótkizdik.
Qazirgi ýaqytta: Abaı, Shákárim, Muhtar Áýezov, Ábdijámil Nurpeıisov, Ilııas Esenberlın jáne kóptegen basqa avtorlardyń shyǵarmalary álemniń iri kitaphanalarynda óz oqyrmandaryna qoljetimdi bolyp otyr. Olaı deıtin sebebimiz, biz shetelderdiń ulttyq kitaphanalarynda «Qazaq ádebıeti jáne mádenıet» ortalyqtarynyń ashylýy boıynsha jobany oıdaǵydaı júzege asyryp kelemiz. 2016 jyldan beri shet memleketter kitaphanalarynda Qazaq ədebıeti men mədenıeti ortalyǵyn ashý kitaphana mártebesin odan saıyn bıiktete tústi. Bir jyldan asa ýaqytta 16 memlekette osyndaı ortalyq ashyldy.
Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń, Qazaqstan Respýblıkasy elshilikteriniń tikeleı basshylyǵymen jáne Ulttyq akademııalyq kitaphananyń uıymdastyrýymen Qazaqstan ádebıeti men mádenıeti ortalyqtary Koreıa, Qyrǵyzstan, Reseı, Armenııa, Fınlıandııa, Vengrııa, Túrkııa, Qytaı, Malaızııa, Grýzııa, Fransııa, Japonııa, Shvesııa, Makedonııa, Chehııa jáne Bolgarııa memleketterinde ashyldy. Jeltoqsan aıynyń sońyna qaraı kitaphanamyzdyń qyzmetkerleri Egıpet jáne Dýbaı memleketinde halyqaralyq tájirıbe almasý, qazaq kitaptaryn syıǵa tartý jáne halyqaralyq qatynastardy damytý maqsatynda issaparǵa ketti. Osyndaı mádenıetaralyq jáne gýmanıtarlyq yntymaqtastyqty damytý Qazaqstannyń halyqaralyq dárejede tanylýyna da yqpal etedi. Álem elderinde ortalyqtardyń ashylýy «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynyń negizgi baǵyttaryn júzege asyrý aıasynda qazaq halqynyń mádenı jáne ádebı baılyǵyn damytýǵa jańa halyqaralyq qatynastar ornatýdyń tamasha úlgisi bolyp tabylady. Bul joba aıasynda kitaphanashylar kəsibı biliktilikterin arttyryp, təjirıbe almasyp júr.
Qazaqstan ádebıeti ortalyǵynyń shet memleketterde ashylýy qazaq halqynyń salt-dástúri, mádenıeti, ónerimen jaqyn tanysýǵa múmkindik beredi. Bul táýelsiz Qazaqstannyń jetistikteri men onyń ekonomıka, saıasat, áleýmettik salalardaǵy tabystaryn kópshilikke tanystyrýǵa jol ashady. Ortalyqtarda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń eńbekteri sonyń ishinde, Elbasynyń álemdik saıası arenadaǵy orny men róline arnalǵan kitaptar, tarıh, ǵylymı-kópshilik jáne kórkem ádebıet boıynsha kitaptar usynyldy. Qazir bul kitaptar shet memleketter oqyrmandary arasynda úlken qyzyǵýshylyqqa ıe bolyp, qazaqtyń baı mádenı murasyn tanýǵa múmkindik berýde. Ári kitaphanalar arasyndaǵy yntymaqtastyqty arttyrýǵa sebin tıgizýde.
Aıtalyq, Sechenı atyndaǵy Vengrııa Ulttyq kitaphanasynda Ortalyqtyń ashylýyna Qazaqstannyń Vengrııadaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi N.Rústemov, kitaphana qyzmetkerleri K.Orazova, M.Amanbekova jáne majarstandyq túrkitanýshy ǵalym Ishtvan Qońyr Mandokıdiń jary, qandasymyz Ońaısha Maqsumqyzy da qatysyp, majarlyqtarǵa Qazaqstan tarıhy men mádenıeti, táýelsizdik týraly maǵlumat berdi.
Osyndaı árbir is-shara barysynda kitaphanalar arasyndaǵy yntymaqtastyqty arttyrý maqsatynda ekijaqty memorandýmǵa qol qoıylyp, jańa kitaptarmen tolyqtyrylyp otyratyn bolady.
Parıjdegi BULAC Shyǵys tilderi men órkenıeti ınstıtýtynda «Qazaqstan ádebıeti men mádenıetiniń» ortalyǵy ashyldy. Bul shara «Rýhanı jańǵyrý» ulttyq baǵdarlamasynyń IýNESKO-nyń shtab-páterinde ótken tanystyrylymy aıasynda júzege asty. Saltanatty sharaǵa Memlekettik syılyqtyń laýreaty, aqyn N.Aıtuly, jyrshy, jazýshy B.Álimjanov, UǴA akademıgi, fılosofııa ǵylymdarynyń doktory, professor Ǵ.Esim, Memlekettik syılyqtyń laýreaty, aqyn U.Esdáýlet jáne aýdarmashy, aqyn, halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń laýreaty B.Qanapııanov, Qazaqstannyń halyq ártisi, rejısser T.Temenov syndy belgili qoǵam jáne óner qaıratkerleri qatysty. Osy saltanatty shara aıasynda qazaq ǵalymdary BULAC kitaphanasynyń qoryndaǵy kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkeri, ǵalym, oıshyl, túrki halyqtarynyń rýhanı kósemi Mustafa Shoqaıdyń qoljazbalarymen jáne arhıvtik tyń derektermen tanysty. M.Shoqaıdaı ǵulamanyń qoljazbalarynyń kóbi latyn álipbıinde jazylǵanymen qundy bolyp tabylady. Fransııa saparyndaǵy basty áserimiz osy alash arysynyń qoljazbalarymen tanysyp, olardy qolǵa ustap kórýimiz boldy.
Qytaı memleketinde de oqyrman qaýymǵa qazaqtyń asa baı ádebı muralary men qazaqstandyq kórkem ádebıetti jan-jaqty nasıhattaý úshin taǵy bir ortalyq ashtyq. Bir aıta ketetin jaıt, ortalyqty ashýdaǵy maqsat qazaqstandyq avtorlardyń eńbekterine, ǵylymı-zertteý bazalaryna, bilim berý isi boıynsha aqparattarǵa jáne basqa da sapaly resýrstarǵa kórshi Qytaı zııalylarynyń da qol jetkizýin qamtamasyz etý bolyp tabylady. Osy ortalyq ashylýynyń taǵy bir ereksheligi Qytaıdaǵy qazaq aqyn-jazýshylarymen kezdesý bolatyn. Solardyń arasynda belgili jazýshy Akbar Májıt aǵamyz da bar edi. Akbar aǵa QHR Jazýshylar odaǵynyń múshesi, Qytaı memlekettik syılyǵynyń laýreaty, QHR Jazýshylar odaǵynyń «Qytaı jazýshylary» jýrnalynyń bas redaktory qyzmetinde júr. Shyǵarmalaryn qytaı tilinde jazady, otyzǵa jýyq kitaptyń avtory. Sonyń ishinde Abaı shyǵarmalarynyń aýdarmalary da bar.
Kitaphanamyzda UǴA akademıgi, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor B.Kómekov, UǴA akademıgi, fılosofııa ǵylymdarynyń doktory, professor Ǵ.Esim, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor, jazýshy-ǵalym T.Jurtbaı, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent, aqyn O.Turjan, aqyn, aýdarmashy, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty M.Ershý syndy ǵylym, ádebıet jáne mádenıet salasynyń maıtalmandary qyzmet etedi. Bul azamattardyń kitaphanamyzda qyzmet etýi – kitaphananyń «akademııalyq» mártebesin odan ári joǵarylatqanynyń belgisi. О́rkenıeti damyǵan álemniń kóptegen kitaphanalarynda ǵylymı dárejesi men ataǵy bar adamdar qyzmet etetinin eskersek, bilimdar adamdardyń kitaphanamyzda jumys isteýi – oqyrmandar úshin orasan zor múmkindik bolyp otyr. «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda júzege asqan «100 jańa esim» jobasynda jeńimpaz bolyp, halyqtyń qoldaýymen Elbasymen arnaıy kezdesken táýelsizdik jastary qatarynda bizdiń kitaphanamyzdyń qyzmetkeri Nurjan Joldybalınovtyń bolýy jalpy kitaphana salasy úshin úlken mereı. Sonymen qatar bıylǵy jyly kitaphanamyzdyń taǵy bir qyzmetkeri belgili jas jazýshy, ádebıet zertteýshisi Eldos Toqtarbaı «Ádebıet» atalymy boıynsha «Daryn» memlekettik jastar syılyǵynyń laýreaty atandy. Osyndaı zııatker, oıly jastardyń kitaphanada jumys isteýi el erteńiniń jarqyn bolaryn kórsetedi. Al Qazaqstan Respýblıkasy Tuńǵysh Prezıdentiniń kitaphanasy taǵaıyndaǵan «Til janashyry» marapatynyń bizge buıyrýy ujymǵa kórsetilgen qurmet dep bilemin.
Sózimizdi jınaqtaı aıtqanda, Ulttyq akademııalyq kitaphana – rýhanı jańǵyrý jolynda bolashaqqa nyq qadammen alǵa basqan úlken ujym. Kitaphanamyzdyń tiregi de, qorǵany da – oqyrman qaýym. Kúnnen-kúnge oqyrman sany kóbeıse, oqyrman suranysyna qyzmet etetinimiz anyq. Bul – bizdiń saladaǵy eń abyroıly is. Qazaqstannyń damý perspektıvasyna kitaphana salasynyń qosqan úlesi osyndaı bolyp otyr. Bul – bizdiń jetken jetistigimizdiń bir parasy ǵana.
Úmithan DÁÝRENBEKQYZY,
Ulttyq akademııalyq kitaphananyń basshysy
