Qazaqstannyń mańyzdy basymdyqtary

Tóraǵalyq qyzmetiniń al­ǵash­qy kúni Qaýipsizdik Keńesiniń qańtar aıyndaǵy qyzmetiniń baǵ­darlamasy usynyldy. Jıyn­da jumys josparynyń basty tarmaqtary talqylandy. Is-sha­raǵa qatysqan dıplomattar Qazaqstan baǵdarlamasynyń sapaly daıyndalǵanyna nazar aýdardy. Reseıdiń Turaqty ókili Vasılıı Nebenzıa tarıhı faktor men dástúrli qazaq­standyq-reseılik ózara tyǵyz qa­tynastardy eskere otyryp, qazaqstandyq delegasııanyń Keńes tóraǵasy retindegi ju­mysy sátti ótetinine senim bil­dirdi. V.Nebenzıa 18 qańtarda Qa­zaq­stan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen óte­tin «Jappaı qyryp-joıý qa­rýyn taratpaý: senim sharalary» taqyrybyndaǵy joǵary deń­geıli brıfıngke Reseı Syrt­qy ister mınıstri Sergeı Lav­rov qatysatynyn habarlady. AQSh-tyń Turaqty ókili Nıkkı Heılı men Keńeske múshe basqa elderdiń elshileri elimiz ázirlegen baǵdarlamanyń mazmundylyǵyn atap ótti.

Odan keıin qańtardaǵy baǵ­dar­lama resmı túrde QK músheleriniń otyrysynda bekitildi. Elimizdiń BUU-daǵy Turaqty ókili Qaırat Omarov tóraǵalyq merziminiń bas­talýyna oraı arnaıy brıfıng ótkizip, Qazaqstannyń bastamalary men jumys josparyn tanystyrdy. Kirispe sózin Keńeske jańa taǵaıyndalǵan elderdi quttyqtaýdan bastaǵan Q.Omarov Qazaqstannyń úsh máselege ba­sa nazar aýdaratynyn atap ótti. Elimiz ustanǵan alǵashqy basymdyq – qyryp-joıý qarý­laryn taratpaý. Kezdesýge qatysqan BUU-ǵa múshe elderdiń delegasııa­lary Qazaqstandy QK tóraǵasy qyzmetine kirisýimen quttyqtap, elimiz usynǵan baǵdarlamanyń ózektiligin sóz etti. Q.Omarov múshe elderdiń kóptegen suraq­taryna naqty jaýap berdi.

Qańtardaǵy eń aýqymdy is-shara Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen óte­tin jıyn bolmaq. Nıý-Iorkte El­basynyń tóraǵalyǵymen «Jappaı qyryp-joıatyn qarýdy tarat­paý: senim sharalary» taqy­ry­bynda joǵary deńgeıdegi pikirtalas uıymdastyrylady. Brı­fıngte Memleket basshysy sóz sóıleıdi. Q.Omarovtyń aıtýyn­sha, is-sharaǵa birqatar eldiń bas­shylary, mınıstrleri jáne ha­lyqaralyq uıym tóraǵalary qatysady dep josparlanǵan. 

«Prezıdent Nursultan Nazar­baev­tyń aldaǵy jıynǵa qatysýy onyń joǵary deńgeıin kórsetip, elimizdiń Qaýipsizdik Keńesine degen qurmetin bildiredi. Taqyryp­tyq brıfıngte jappaı qy­ryp-joıý qarýlaryn taratpaý jónindegi mańyzdy másele­lerge nazar aýdarylyp, senim sharalarynyń ornaýyna kóńil bólinedi. Bul jaıtty qozǵaýǵa nelikten sheshim qabyldadyq? Qazirgi tańda saıası kóshbasshylar men elder arasynda senimdi qarym-qatynas qurýǵa mán berý kerek dep esepteımiz. Onsyz túıtkilderdi sheshý múmkin emes», dedi Q.Omarov.

Qazaqstan jappaı qyryp-joıý qarýyn synaý saldarynan eń kóp zardap shekken memleket retinde atom bombasyn qoldanýǵa túbegeıli qarsy. Elbasy N.Nazarbaev «Álem. XXI ǵasyr» manıfesinde BUU-nyń 100 jyldyq mereı­toıy­na oraı ıadrolyq qarýdan azat álem qurý týraly halyq­aralyq qoǵamdastyqqa úndeý tas­ta­ǵany belgili. Bul másele ‒ eli­miz­diń Qaýipsizdik Keńesindegi ju­mysynyń basty basymdyq­tarynyń biri. Osy oraıda senim sharasynyń mańyzy zor. Iаdrolyq qarýǵa zańdy jáne zańsyz ıe bolǵan taraptar ózderine qo­ıyl­ǵan mindettemelerdi qatań ustan­sa, qaýipsizdikti kúsheıtýge, ózara senim ornatýǵa eleýli úles qosady. 

2015 jylǵy jeltoqsanda BUU Bas Assambleıasy Iаdrolyq qarý­dan azat álemge qol jetkizý týraly jalpyǵa birdeı dekla­ra­sııa qabyldaǵany málim. So­nyń jalǵasy ispetti byltyr Iаd­rolyq qarýǵa tyıym salý sharty maquldandy. Bul halyqaralyq kelisimge qol jetkizýge Qazaqstan tarapynyń sińirgen eńbegi zor. Elimiz qujattyń ázirlenýine belsendi túrde qatysyp, BUU deklarasııasyn árdaıym qoldap otyrdy. Bizdiń memleket atalǵan shartqa Elbasynyń Nıý-Iork qalasyna sapary kezinde qol qoıýǵa nıetti. 

Tóraǵalyq kezinde Ortalyq Azııadaǵy túıtkilderge basa nazar aýdarylady. Syrtqy ister mı­nıstri Q.Ábdirahmanovtyń tóraǵalyǵymen «Qaýipsizdik pen damýdyń ózara táýeldiliginiń úlgisi retinde Aýǵanstan men Or­talyq Azııadaǵy aımaqtyq seriktestikti qurý» taqyrybynda Qaýipsizdik Keńesiniń jaryssózi ótpek. Sharaǵa Ortalyq Azııa elderiniń jáne Aýǵanstannyń syrtqy ister mınıstrleri qatysady. Sondaı-aq BUU Bas hatshysy Antonıo Gýterrısh te jıynda sóz sóılemek. Jaryssózdiń nátıjesi boıynsha qorytyndy qujat ázirlenedi. Atalǵan is-shara 19 qańtarǵa josparlanyp otyr. 

Q.Omarov Aýǵanstanǵa kóńil bólýdiń basty sebebi retinde shıe­lenis aımaqtaryna ózgeshe qyry­nan qaraýdy atap ótti. Onyń aıtýyn­sha, eldegi jaǵdaıdy turaq­tandy­rý úshin qaýipsizdik pen damý qa­tar júrýi kerek. Kıkiljiń eldiń tu­tas­tyǵyna ishteı syzat túsi­rip qana qoımaı, kórshi memleketterge de áser etetini sóz boldy. Son­dyqtan Turaqty ókil Aý­­ǵan­stan­daǵy ahýaldy jaqsar­tý úshin aı­maqtaǵy elder birle­se kúsh ju­myldyrýy qajet dep esepteıdi. 

Ortalyq Azııa men Aýǵanstanda beıbitshilik, yntymaqtastyq jáne qaýipsizdikti nyǵaıtý ‒ Qazaq­stannyń Qaýipsizdik Keńesindegi basty maqsattarynyń biri. Elimiz atalǵan jumysty tıimdi júrgizý úshin uıymnyń áleýetin barynsha paıdalanýǵa tyrysady. Mysaly, 2017 jylǵy 17 naýryzda Keńes Aýǵanstanǵa járdem kórsetý mıssııasynyń mandatyn uzartý týraly qarar qabyldady. Qazaqstannyń Turaqty ókildigi atalǵan qujatqa birqatar ózgertýler engizgen bolatyn. 

Sondaı-aq Ortalyq Azııa­daǵy aldyn alý dıplomatııasy jó­nindegi BUU óńirlik ortalyǵynyń jarty jyl saıynǵy brıfıngi ótedi. BUU QK málimetine saı, orta­lyqtyń arnaıy ókili Natalıa Ger­man Keńes múshelerine terrorızm, ekstremızm, Aýǵanstandaǵy jaǵ­daıdyń áseri, esirtki tasyma­ly, shekaralyq sýdy basqarý jáne shekaraǵa qatysty kıkil­jiń­der sekildi birqatar máseleler jóninde konsýltasııa jasaıdy. Aıta ketý kerek, bul ‒ N.Ger­mannyń Ortalyqtyń arnaıy ókili retinde ótkizetin alǵashqy jıyny. Ol 2017 jylǵy qyrkúıekte óz qyzmetine kirisken bolatyn.

Qaýipsizdik Keńesiniń qań­tar­daǵy kún tártibinde turǵan úshinshi mańyzdy taqyryp Taıaý Shyǵysqa, sonyń ishinde Pa­les­tınaǵa arnalady. Q.Omarovtyń sózine súıensek, Sırııadaǵy ahýal keńinen talqylanady. 2017 jylǵy jeltoqsanda Qaýipsizdik Keńesi Sırııaǵa gýmanıtarlyq kó­mek berýdi jalǵastyrý jó­ninde qarar qabyldaǵany belgili. Osyǵan sáıkes, Keńes minberinde el­degi saıası jáne áleýmettik jaǵ­daı, hımııalyq qarý týraly aı sa­ıynǵy málimdeme jasalady. Tu­raqty ókil Sırııadaǵy shıelenisti sheshý maqsatynda Astana ke­lis­sózderi ótip jatqanyn eske salyp ótti. BUU tarapy atalǵan jıynnyń jumysyn joǵary baǵalaǵan bolatyn. Budan bólek, keıingi kezde halyqaralyq qoǵamdastyq nazaryn ózine qaıta aýdarǵan Izraıl-Palestına shıelenisine qatysty toqsandyq ashyq jaryssóz ótedi. 

BUU QK jumysynyń basym bóligi Afrıka elderine jáne ondaǵy jaǵdaıǵa baǵyttalǵan. Sondyqtan Qazaqstan tóraǵalyq etetin merzim ishinde qurlyqtaǵy birqatar máseleler talqylanady. Mysaly, Kongodaǵy qalpyna kelý baǵytyn Keńes músheleri nazarynda ustamaq. BUU Bas hatshysynyń orynbasary Jan-Per Lakrýa bitimgerlik mıs­sııasynyń jumysy jóninde baıan­dama jasap, arnaıy konsýltasııa ótkizedi. Sonymen qatar So­malı, Ońtústik Sýdan, Malı, Lı­vııadaǵy jáne Batys Afrıka men Saheldegi ahýalǵa arnalǵan túrli deńgeıdegi konsýltasııalar uıymdastyrylady. 

Aıta ketý kerek, Qazaqstan Afrıkada beıbitshilik pen qaýip­sizdikke qol jetkizýdi Qaýipsizdik Keńesindegi qyzmetiniń basty ba­symdyqtarynyń biri retinde ustanady. Qazirgi tańda Qazaq­stan Afrıka odaǵyna baıqaýshy memleket retinde qatysyp, QK-niń Somalı/Erıtreıa boıyn­sha komıtetiniń tóraǵasy retinde qur­lyqtaǵy tatýlyq pen beıbit­shilikti qalpyna keltirý maq­satynda halyqaralyq is-qımyldarǵa úles qosyp otyr. О́tken jyly qazaqstandyq delegasııa Afrıka máseleleri boıynsha Keńestiń qosalqy organdarynyń, Somalı/Erıtreıa komıtetiniń sheńberinde belsendi jumys atqardy. Atalǵan taqyryp boıynsha birqatar qararlardy ázirleý men kelisý jumysyna qatysyp, barlyq kezdesýler men konsýltasııalarda sóz sóıledi.

Qazaqstan tarapy Afrı­ka­daǵy daý-janjaldardyń oń sheshimin tabýy úshin belsendi áreket etip keledi. Elimiz «qara qurlyqtaǵy» túrli terrorıstik jáne ekstremıstik uıymdardyń tamyryna balta shabý úshin Afrıka odaǵynyń bastamalaryn qoldaıdy. Elimiz jumyssyzdyq pen saýatsyzdyqty joıý, ınfra­qurylymdy damytý joba­lar­yna belsene atsalysyp otyr. Qa­zaq­standyq áskerı baqylaýshylar BUU-nyń «Batys Saharadaǵy referendýmdy baqylaý arqyly beıbitshilikti qoldaý» jónindegi (MINURSO) mıssııasynda qyzmet etedi. 

Qańtarda Kolýmbııadaǵy BUU mıssııasynyń jumysy jó­nin­de, Kıprdegi bitimgerlik shara­lary tóńireginde baıandama tyń­da­lady. Byltyr shartarapty dúr silkindirgen Mıanmadaǵy, Iemen­degi jaǵdaı, Soltústik Koreıa­nyń áreketi jáne Ýkraına másele­le­rine arnalǵan is-sharalar ótedi dep josparlanyp otyr. 

Jıyn sońynda Al-Ara­biya, The Huffington Post, The Asso­ciated Press, Agence France Presse, CBS, FOX News, Nikkei, Mai­nichi, Fiji TV, Tokyo Shimbun, NHK já­ne basqa da álemniń jetekshi bu­qa­ralyq aqparat quraldary­nyń til­shileri ózderin tolǵan­dyrǵan saýaldaryn qoıdy. Olar­dyń suraqtarynda Soltústik Koreıadaǵy, Irandaǵy, Pales­tı­nadaǵy ahýal, Ierýsalım mártebesi, Mıan­ma­d­aǵy jaǵdaı, Sırııaǵa, Iemen­ge gýmanıtarlyq kómek kórse­tý, klımattyń óz­gerýi, Qazaq­stan­nyń «jasyl teh­no­lo­gııa­lar» salasyndaǵy bastama­lary jáne basqa da ózekti máse­le­ler qamtyldy. Turaqty ókil Q.Omarov jahandyq kún tárti­bin­degi basty máseleler jónin­de, El­ba­synyń bastamalary aıa­syndaǵy Qazaqstannyń usta­nymy boıynsha naqty 
jaýap berdi.

Abaı ASANKELDIULY,
«Egemen Qazaqstan»