– Jalpy, mektep murajaılarynyń oqýshylardyń belsendi, izdenimpaz bolýynda, shyǵarmashylyqpen shuǵyldanýynda atqaratyn qyzmeti zor. Týǵan eliniń tarıhyn, salt-dástúrin tanýǵa, atamekenin súıýge baýlýda mańyzy erekshe, – deıdi №4 mektep-gımnazııasynyń dırektory Bazarkúl Saǵyndyqqyzy.
2004 jyly ashylǵan mektep tarıhy mýzeıinen mekteptiń keshegisi men búgini týraly mol maǵlumat alýǵa bolady. Murajaı meńgerýshisi, osy mektepte 42 jyl ustazdyq etip kele jatqan, elimizdiń bilim berý isiniń úzdigi Zabıda Smaǵulovanyń aıtýynsha, mýzeıde Ulttyq arhıv qorymen baılanys, jádigerlerdi jańartý, tolyqtyrý, zertteý jumystary turaqty júrgiziledi. Osy ispetti mýzeı dereknamasyna nazar aýdarsańyz, Astanadaǵy alǵashqy bilim ordalarynyń qurylý tarıhymen de tanysqandaı bolasyz. Máselen, bul mektep meshit janyndaǵy medrese retinde alǵash ret 1907 jyly jurtshylyq qarjysyna salynǵan eken. Balalar molda aldynan tálim alyp, dinı sabaqtarmen birge arab tilin úırengen. 1909 jyly Qazan qalasyndaǵy «Muhamedııa» medresesin támamdaǵan, Orynbor qalasyndaǵy muǵalimder semınarııasyn bitirgen bilimdi qazaq zııalysy Ǵalymjan Qurmashevtiń kelýimen oqý baǵdarlamasyna arıfmetıka, jaratylystaný, ana tili sabaqtary engiziledi. Osy ýaqytta oqýshylardyń sany 70-ten asyp, balalar synypqa bólinip oqı bastaıdy. Oqý-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtý maqsatynda jumys júrgizilip, 1911 jyly aǵashtan mekteptiń ekinshi ǵımaraty turǵyzylyp, osy jyldan bastap oqýǵa qyzdar da qabyldanady. Sol alǵashqy ǵımarat elordadaǵy Otyrar men Qorqyt kósheleriniń qıylysynda áli kúnge deıin saqtalǵan. Bir jyldary bul mektep ǵımaraty Kolchak áskerine gospıtal retinde de paıdalanylypty. Ǵ.Qurmashev sol bir aýmaly-tókpeli zamanda qamaýǵa alynsa da, súzekke shaldyqsa da ólkedegi halyq aǵartý isine zor úles qosqan aıtýly tulǵa. Ol S.Seıfýllınniń seriktesi bolyp, mektep janynan aýyl muǵalimderin daıarlaıtyn qysqa merzimdi kýrs ashqan. Jubaıy, Lenın ordeniniń ıegeri, KSRO Joǵarǵy Keńesiniń depýtaty Ásmá Qarabekqyzy da bilim berý salasyna aıtarlyqtaı eńbek sińirgen jan. Mine, osy ispetti qundy derekterdiń bir parasyn mýzeıge olardyń urpaǵy Láıla Ǵalymjanqyzy tapsyrǵan eken.
Ulttyq mektepter jappaı jabyla bastaǵan kezde qaladaǵy jalǵyz qazaq mektebiniń ustazdary, eńbek ardagerleri oqýǵa balalardy úı-úıden jınap, erlikpen para-par jumys atqarǵanyn da aıryqsha atap ótken lázim.
Al Abaı men Jambyl murajaıyna «Jambyltaný» pániniń muǵalimi Darıǵa Mustafına jetekshilik etedi. Byltyr Darıǵa Omarbaıqyzy «Jambyl» murajaıyn jańǵyrtý ári baıyta túsý maqsatynda Almaty oblysyndaǵy Jambyl aýdanynda ornalasqan Jambyl mýzeıine oqýshylarymen birge saıahattaǵanyn jetkizdi. Sapar barysynda astanalyq oqýshylar jyr alybyna joldas bolǵan kıeli qyzyl jolbarysqa qoıylǵan eskertkishti tamashalaǵan, halyq aýzyndaǵy ańyzdarǵa qanyqqan, aqynnyń piri bolǵan Súıinbaıdyń 200 jyldyq mereıtoıy aıasyndaǵy taǵylymdy sharalardy kórip, Qarasaı, Suranshy, Saýryq sııaqty erler týraly mol maǵlumat alǵan eken. Qos aqynnyń naqylǵa toly sózderi men eńbekterine, zertteý materıaldaryna toly bul murajaılarda oqýshylarǵa «Abaıtaný», «Jambyltaný» kýrstary ótedi. Oqýshylar mýzeı ishinen ózderine qajetti aqparatty alyp, bilimderin tolyqtyrady, rýhanı kúsh-qýat jınaıdy. Murajaılarda belgili qaıratkerlermen kezdesýler jıi ótetinin de aıta ketken jón. Osyǵan deıin Sherhan Murtaza, Muhtar Shahanov, Myrzataı Joldasbekov, Toqtar Áýbákirov, Bekbolat Tileýhan, Serik Turǵynbekov syndy kóptegen belgili tulǵalar oqýshylarmen rııasyz áńgimelesip, mektep qonaǵy bolǵan eken.
Mýzeı qory jekelegen uıymdar men tulǵalardyń tartýymen, sondaı-aq jınaqtaý jumystary jáne arnaıy uıymdastyrylǵan etnografııalyq, tarıhı, jaratylystaný ekspedısııalary boıynsha tolyqtyrylyp otyrady. Aıta ketken abzal, bul mektepke elorda Arqa tósine qonys aýdarǵan jyldary Elbasy Nursultan Nazarbaev ta kelip, mekteptiń oqý-tárbıe úderisin oń baǵalaǵan. Mektep mýzeıinde osy bir erekshe kezdesý de kórinis tapqan. Sondaı-aq «Aldyńǵy jaqsy artqy jasqa tálim aıtpasa, el bolǵanyń qaısy» degendeı, mektebimizdiń ardager ustazdary jıi qonaqta bolyp, ata dástúrimizdiń mańyzyn jas jetkinshekter boıyna sińirýde, deıdi mektep basshylyǵy.
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan»
