Medıator jumysy – daýdy sheshý kepili

Qazir daý kóbeıdi. Oǵan birden bir sebep – menshik túrleriniń mola­ıýy, naryqtyq qatynastardyń or­naýy jáne halyqtyń quqyqtyq saý­aty men talabynyń artýy. Aza­mattar kez kelgen usaq-túıek daý-sharmen sotqa júginetin boldy. Oblys, aýdandar boıynsha sot­qa túsken isterdiń 35 paıyzyn usaq-túıek daý-sharlar quraǵan. Mań­ǵys­taý oblysynda ótken jyly 5 aıdyń ishinde 170 azamattyq is qaralǵan. Shyǵyndy óndirýge qatysty daýlar boıynsha 18 is, ortaq múliktegi úlesti anyqtaý boıynsha 11 is, neke buzý týraly 53 is, kelisimshart daýlarynan týyndaıtyn daýlar 20 is, otbasyna qatysty basqa da daýlar boıynsha 21 is sot medıasııasymen sheshilgen. Halyq­aralyq statıstıkaǵa sáıkes, barlyq daý­lardyń 40 paıyzy medıa-
sııa rási­m­i­men sheshilgen. Olardyń 85 paı­yzynda oń nátıjelerge qol jet­k­izilgen. Reseıde,Ýkraınada daý­­lar­dy sottan tys qaraý úrdisi qar­qyn­dy damyp kele jatqanyn BAQ betterinen kórip otyrmyz. Olarda da medıasııa týraly nemese soǵan uqsas zańdar qabyldanǵan.

Medıasııanyń paıdasynyń kóp ekendigin bilemiz, biraq óńirde osy medıasııa uǵymyn onsha túsin­beı­­tinder de barshylyq. Ha­lyq ara­­synda júrgizilgen saýaldama ná­­tıjesi boıynsha 20 adamnyń tek tórteýi ǵana medıasııa týraly biledi eken. О́ńirde medıasııa za­ńyn túsindirý maqsatynda bir­qa­tar is-sharalar atqarylyp ta keledi. 

Medıasııa termıni latyn ti­lin­degi geometrııalyq «medıana» – orta syzyq degen uǵymdy bil­­di­redi. Qazaq uǵymyna sáıkes­ten­­dirsek, medıator – eki jaqqa da ortaq, daý-damaıda aıtysýshy jaq­tardy mámilege keltirip, teń she­shetin araaǵaıyn. «Medıasııa tý­raly» Zańnyń 1-babynda onyń qol­danylý aıasy belgilengen. Je­ke nemese zańdy tulǵalar qa­ty­sa­tyn azamattyq, eńbek, otba­sy­lyq jáne ózge de quqyqtyq qa­ty­nastardan týyndaıtyn daýlar, sondaı-aq onsha aýyr emes jáne aýyrlyǵy ortasha qylmystyq ister boıynsha sot isin júrgizý barysynda qaralatyn daýlar me­dıasııanyń qoldanylý salasy bolyp tabylady. Medıasııa, ıaǵ­nı, araaǵaıyndyq negizinen tur­ǵyn úı, eńbek, otbasylyq já­ne kórshiler arasyndaǵy daýlar men kıkiljińderdi sheshýde qol­danylady. Al qylmystyq ister, eger olar asa aýyr bolmasa, sotta qaralýǵa jatpasa, olardy da me­dıatorlardyń qaraýyna berýge bo­lady.

Sonymen medıasııa – tarap­tar­dyń erikti kelisimi boıynsha jú­zege asyrylatyn, olardyń óz­a­ra qolaıly sheshimge qol jet­kizýi maqsatynda medıatordyń járdemdesýimen aradaǵy daýdy ret­teý rásimi. Al medıator – kási­bı jáne kásibı emes negizinde me­dıasııa júrgizý úshin taraptar tar­tatyn táýelsiz tulǵa. Joǵarǵy sot tóraǵasynyń 2017 jylǵy 26 qańtardaǵy ókimimen jekelegen sanattary boıynsha daýlardy medıasııa tártibimen sotqa deıingi retteýdi engizý boıynsha qanatqaqty jobany iske asyrý erejesi bekitilgen. Atalǵan jo­banyń basty maqsaty men min­det­teri – daýlardyń jekelegen sanattaryn medıasııa tártibimen sotqa deıingi retteýdi azamattyq sot isin júrgizýge engizý bolyp tabylady. 

Qazir Qazaqstanda 78 medıator qyzmet atqarady. Barlyǵy ar­naıy sertıfıkat alǵandar já­ne medıatorlardyń tizimdik reestrlerinde turǵandar. Azamat­tyq nemese qylmystyq úderis she­ginen tys júzege asyrylatyn medıasııa kelisim jasaǵannan bas­tap otyz kúntizbelik kúnnen ke­shiktirilmeı aıaqtalýy tıis. Qa­jet bolsa, taraptardyń ózara she­shimi boıynsha medıasııany ótk­izý mer­zimi otyz kúntizbelik kún­ge deı­in uzartylýy múmkin. De­gen­men bul merzim jıyntyǵy al­pys kúntizbelik kúnnen aspaýy tı­is. Erekshe jaǵdaılarda she­shi­letin daýdyń qıyndyǵyna baılanysty qosymsha aqparat pen qujattar qajet bolǵan jaǵdaıda medıasııany ótkizý merzimi taraptardyń já­ne medıatordyń kelisýimen otyz kún­tizbelik kúnnen asyrmaı uzar­­ty­lýy múmkin. Medıasııany qol­­danýǵa baılanysty bir mysal kel­tiretin bolsaq, nekeni jal­ǵas­ty­rýǵa, ata-ana quqyqtaryn júzege asyrýǵa, balalardyń turǵylyqty jerin belgileýge, ata-analarynyń balalardy baǵyp-kútý jaǵdaıyna qa­tysty erli-zaıyptylar ara­syn­daǵy kelispeýshilikter medıasııa ar­qyly sheshilýi múmkin.

Abaı SABIRADDINOV,
Munaıly aýdandyq sotynyń bas mamany 

Mańǵystaý oblysy