Madııan kótergen tas jaıynda ne bilemiz?

Biz túsken úıdiń ıesi Tóleýǵazy Madııanov aqsaqaldyń atasy alyp kúsh ıesi bolǵan eken. Shar­shy toptyń aldyna shyǵyp, balýan­dyqqa túspese de, zamanynda qaıratymen tóńiregin túgel moıyndatqan sekildi. Buǵan bir dálel – ol kisiniń taýdan kóterip ákelgen tasynyń áli kúnge deıin saqtalǵandyǵy. Tas jaıynda sál keıinirek. Áýeli táńir erekshe qýat bergen qara kúsh ıesiniń ómirbaıanyna az-kem toqtalsaq. Nemeresi Tóleýǵazy Madııanovtyń aıtýynsha, aqsaqal Qyzylqaıyń fermasynda (qazirgi Aqbulaq aýyly) dúnıege kelipti. Kóktem týyp, jer aıaǵy keńigen shaqta ógizdi jetektep alyp, jerdi ózi jyrtyp, bir kolhozdyń bıdaıyn jalǵyz ózi egip, ózi orady eken.

«Atamyz týraly qatarlastary nebir qyzyq áńgimeler aıtatyn edi. Birde bylaı bolypty. Qystygúni Aqshoqy qystaýy mańynda qarda jalańaıaq júrgen kisiniń izi jatyr deıdi. «Qudaı-aý, qaqaǵan qysta jalańaıaq júrgen bul kim boldy eken?» dep izdi qýalap barsa, atam qara terge túsip, býsanyp, keń kóıleginiń aldyn aıqara ashyp tas­tap, aǵash shaýyp jatyr deıdi. Atam týraly taǵy bir qyzyqty derek. Esimi el kólemine belgili shejireshi aqsaqal Beken Isabaev bir áńgimesinde babamyzdyń áıgili ánshi Ámire Qashaýbaevqa kúıeý joldas bol­ǵanyn aıtqan edi. Ánshiniń Aqbulaq óńiriniń týmasy ekenin eskersek, bul jaıtqa tańǵalýǵa bol­maıtyn sekildi. Atamyz 70-jyl­dardyń orta tusyna deıin osynda turdy. О́miriniń sońyna deıin qolynan ketpen-kúregi tús­ken joq, jatpaı-turmaı eńbek etti», deıdi qara kúsh ıesiniń neme­resi.

Madııan Túsipulynyń kelini Bıbigúl Kenjebaıqyzy aqsa­qal­dyń boıy alasa bolsa da, aıaq kıi­miniń ólshemi 46 razmer bol­­­ǵa­nyn aıtyp, taǵy bir qy­zyq­ty de­rekti aldymyzǵa tartty. Keıip­kerimiz bozbala kezinde kelin­she­gin qystygúni shapanynyń shal­ǵaıyna orap, Arshatydan Aqsho­qyǵa deıin (bul aralyq shamamen 60 shaqyrymdaı jer) jaıaý alyp qashyp, arqalap ákelipti. Tas kótergen qarııany kózimen kórgen Aqbulaq aýylynyń turǵyny, zeınetker Tóleýǵalı Muńlyqbaev balalyq balǵyn shaǵyna kóz júgirtip: «Madııan aqsaqal kúshti, qýatty kisi boldy. Balamyz ǵoı, biz keıde amandaspaı qashyp bara jatqanda bııalaıyn laqtyryp kep qalǵanda etpetimizden túsetinbiz. Ol kisiniń esimin, kótergen tasyn osy óńirdiń turǵyndarynyń bári biledi. Aldaǵy ýaqytta kótergen tasyn mektep aldyna ákep qoısa, tasqa Madııan atanyń atyn jazsa degen oıymyz bar», dedi.

Tóleýǵazy Madııanovtyń ómir­­­lik serigi Bıbigúl Kenje­baı­qy­zymen birge arnaıy baryp, taýdan kóterip ákelingen tasty kórdik. Qun­dy jádiger Aqbulaq aýylynan 30 shaqyrymdaı qashyqtaǵy burynǵy qystaý, búgingi jaılaý Aqshoqy degen jerde jatyr eken. Tastyń salmaǵy 100 keli shamasynda sekildi kórindi (odan da aýyr bolýy ǵajap emes). Áıteýir eki kisi ázer degende ornynan azdap qozǵaltqandaı boldyq. О́lshep kórgenimizde tastyń qalyńdyǵy 30, uzyndyǵy 70-80 santımetr shamasynda ekenin ańǵardyq. Alyp kúsh ıesiniń osy jerde usta dúkeni de bolypty. Bajaılap qara­sańyz, dúken ornynyń úıindileri kózge túsedi. Bıbigúl Ken­jebaıqyzy bizge aqsaqaldyń 1975 jyly Bo­rodýlıha aýdanynda urpaq­ta­ry qolynda ómirden ozǵanyn aıtty. Al Aqbulaq aýylynyń ákimi Nur­taı Temirjanov kóneniń kózin­deı bolǵan jádiger nazardan tys qal­maıtynyn, bıyl aýylǵa ákelinip, mýzeıge qoıylatynyn jetkizdi.

Azamat QASYM,
«Egemen Qazaqstan»

Semeı qalasy,

Aqbulaq aýyly

Sýretterde: Madııan Tú­sip­­uly. Sýret Aqbulaq aýy­lyn­daǵy mýzeıden alyndy; Madııan Tú­­sip­uly kótergen tas ja­­nyn­­da otyrǵan kelini Bıbi­gúl Ken­­­je­baıqyzy.