Keıbir sarapshylar bolashaqta álemniń etnostyq jáne dinı belgiler boıynsha emes, tehnologııalyq qurylymyna qaraı jikteletindigi jóninde boljam jasaýda. Aldyńǵy qatarly derjavalar kúshti serpilispen ilgeri ozýy múmkin, bul damý kezeńin kenjeletip alǵan elder úshin únemi shette qalý qaýpin týǵyzatyn bolady. Bul jaǵdaı álemniń saıası kartasynyń transformasııalanýyna: óz kezeginde kútpegen alıanstardyń paıda bolyp, halyqaralyq qatynastar paradıgmasyn da ózgertedi.
Prezıdent N.Nazarbaev Qazaqstan halqyna jańa Joldaýynda memleketimizdiń damýynyń asa ózekti saýaldaryna qatysty tolyqtaı jaýap bergen. Oryn alýy yqtımal barlyq syn-qaterler men qaýipterdi eskere otyryp, Prezıdent Qazaqstan halqyn bolashaqtaǵy álemdik qurylymnyń irgeli túrde ózgerýine jan-jaqty daıyn bolýǵa shaqyrady. Bul strategııalyq qujatta Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııanyń múlde jańa jaǵdaıynda Qazaqstandy jańǵyrtýdyń naqty baǵdarlamasynyń usynylýy Joldaýdyń basym tusy bolyp tabylady. Bul rette elimizdiń jańa bet-beınesi jóninde sóz bolyp otyr, ol qazirgi zamanǵy memlekettik ınstıtýttardy, energııasy tıimdi ekonomıkany, sıfrly tehnologııalardy, ıntellektýaldy kólik ınfraqurylymyn, «aqyldy qalalardy» qamtıdy.
Elbasy Qazaqstannyń búkil damyǵan elderdiń qataryna qosylyp, ozyq memleketke aınalýy úshin asa qajetti 10 negizgi mindetti naqtylap berdi.
Prezıdenttiń el ekonomıkasyn ındýstrııalandyrýǵa jáne sıfrlandyrýǵa qatysty tapsyrmalarynyń mańyzyn atap ótý qajet. Rasynda da ınnovasııany endirmeı, IT salasyn jáne ınjınırıngtik qyzmetterdi jetildirmeı, elimizdiń ónerkásibi aldyńǵy qatarly standarttarǵa saı keletin jáne álemniń naryqtarynda suranysqa ıe bolatyn ónimderdi shyǵara almaıtyny anyq.
Sıfrly tehnologııalar dáýirinde elimizdiń resýrstyq áleýetine qatysty úırenshikti kózqarasty qaıta qarastyrǵan jón. Kún tártibinde «jasyl» ekonomıkaǵa kóshý, energııalyq turǵydan tıimdi, ekologııalyq jaǵynan taza óndiristerdi keńinen endirý, jańǵyrmaly energııa kózderine kóshý máseleleri tur.
Jańǵyrtý agrarlyq sektordy da qamtıdy. Jańa tehnologııalardyń, bıznes-modelderdiń, zııatkerlik júıelerdiń engizilýi, agroónerkásiptik keshenniń barynsha ǵylymǵa negizdelýin ulǵaıtý bul salanyń ónimdiligin birneshe ese arttyrýǵa múmkindik beredi. Tıimsiz sýbsıdııalardan bank kredıtterin arzandatýǵa kóshý arqyly salany qarjylandyrýdyń jańa sapalyq deńgeıi qalyptasady. Memleket basshysy 5 jyl ishinde agroónerkásiptik keshendegi eńbek ónimdiligin jáne óńdelgen aýyl sharýashylyǵy óniminiń eksportyn kem degende 2,5 ese ulǵaıtý týraly naqty mindet qoıyp otyr.
Memlekettiń Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııaǵa daıyndyǵy kólik ınfraqurylymynyń tıimdiligimen tikeleı baılanysty. Logıstıkalyq tizbektiń barlyq býyndary zııatkerlik baǵdarlamalar negizinde ózara tyǵyz qarym-qatynasta bolýy tıis. Qurylys pen kommýnaldyq sektorda zamanaýı tehnologııalardy endirý mańyzdy mindet bolyp tabylady.
Ekonomıkanyń kúretamyry sanalatyn qarjy sektoryn jańǵyrtýǵa mańyzdy oryn beriledi. Bank sektory men Ulttyq banktiń jumysyna ádil syn aıtylyp keledi. Memleket basshysy qarjylyq retteýshini negizdi túrde synaı otyryp, bank qorjynyn «nashar» kredıtterden bosatýdy jáne qarajatty bankterden áketýdi toqtatýdy talap etti. Bank júıesi ekonomıkalyq ósimdi yntalandyrýy tıis, osyǵan baılanysty ekonomıka salalarynyń rentabeldiligin eskeretin naqty mólsherleme boıynsha bıznesti uzaq merzimdi kredıtpen qamtý jóninde ózekti mindet qoıylyp otyr.
Joldaýdyń erekshe qundy jaǵy – memlekettiń áleýmettik mindettemelerdi qoldaıtynyn málimdeý. Adam kapıtalyn damytý strategııalyq turǵydan mańyzdy mindet bolyp sanalady. Bul máseleni sheshý jolynda bilim berý júıesin odan ári jańǵyrtý jóninde keshendi sharalar kózdelgen. Muǵalim mamandyǵynyń mártebesin joǵarylatý úshin pedagogtardyń eńbekaqysy aıtarlyqtaı kóbeıtiledi. Bul sharanyń qajettigi týraly Senatta da birneshe márte aıtylǵan bolatyn.
Bilim berý, mádenıet pen ıdeologııa ulttyń rýhanı áleýetin nyǵaıtý úshin qyzmet etýi tıis. Osy oraıda Memleket basshysynyń «О́ziniń tarıhyn, tilin, mádenıetin biletin, sondaı-aq zamanyna laıyq, shet tilderin meńgergen, ozyq ári jahandyq kózqarasy bar qazaqstandyq bizdiń qoǵamymyzdyń ıdealyna aınalýǵa tıis», degen oıyna nazar aýdarý qajet. Bul tujyrymmen kelispeýge bolmaıdy. О́ıtkeni Indýstrııa 4.0. dáýirinde bizdiń elimizdi ilgeriletetin dál osyndaı laıyqty tulǵalar.
Biz, qazaqstandyqtar, memleketti basqarýdyń tıimdi júıesin qurý, sybaılas jemqorlyqty jeńý jáne zańnyń ústemdigin kúsheıtý boıynsha kúrdeli mindetterdi sheshýge tıispiz. Azamattardyń konstıtýsııalyq quqyqtaryn nyǵaıtý jumysy zańnamalyq deńgeıde jalǵasyn tabatyn bolady.
Elordanyń damýy Elbasynyń únemi nazarynda. «Smart Sıtı» nemese «aqyldy qala» retinde Astana búkil Qazaqstanǵa úlgi bolýy tıis. Jaqyn bolashaqta jańa tehnologııalardyń damýyna, jasandy ıntellektiniń paıda bolýyna baılanysty memlekettiń dástúrli róliniń ókildik etý fýnksııalary yǵystyrylyp, osy «aqyldy qalalar» ekonomıkalyq jáne gýmanıtarlyq turǵydan tartymdy bolatyny sózsiz.
Joldaýdyń negizgi mindetteriniń ońtaıly sheshim tabýy olardyń zańnamalyq jaǵynan qamtamasyz etilýine tikeleı baılanysty. Bul jerde áńgime sıfrly tehnologııalardy engizýge, venchýrlyq qarjylandyrý naryǵynyń jumys isteýine, bıznesti yntalandyrýǵa, «jasyl» tehnologııalardy engizýge baılanysty máselelerdi retteý, sondaı-aq mańyzdy áleýmettik máselelerdi sheshý týraly bolyp otyr. Bul rette Parlament Senaty qajetti zańdardy ýaqtyly ári sapaly qabyldaý úshin barlyq kúsh-jigerin salýǵa daıyn.
Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri týraly Joldaý – máni men mańyzy jaǵynan, tyń geosaıası, geoekonomıkalyq, geoórkenıettik jaǵdaılardaǵy is-qımyl baǵdarlamasy. Másele tótesinen qoıylyp otyr: Qazaqstan osy jaǵdaılarǵa tolyq daıyndyqpen bet burady nemese tarıh kóshine ilesýmen bolamyz. Jaýap aıqyn. Sondyqtan Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattary retinde bizdiń aldymyzda bar kúsh-jigerimiz ben bilimimizdi aıamaı eńbek etý mindeti tur.
Qasym-Jomart TOQAEV,
Parlament Senatynyń Tóraǵasy:
