Baspadan taıaýda ǵana shyǵyp tusaýy kesilgen «Táýelsizdik dáýiri» atty jańa kitabynyń alǵysózin Nursultan Ábishuly ózine demeý bolǵan halqyna alǵys aıtýdan bastaýy tekten-tek emes. О́z qazaqstandyq jolymen keleshekke senimdi qadam basyp bara jatqan halqy syn saǵatynda ózine súıeý bolǵanyn jadynan shyǵarmaı dáýir týraly tolǵanysyn arnaıy arnap, tartý etkenin kópshilik te kishipeıil minezine balap jatyr. Prezıdent N.Nazarbaev bul eńbeginde Qazaqstan táýelsizdiginiń ózindik qalyptasý jolyn, adamzat damýynyń jańa shıregine jańa sıpattaǵy derbes memlekettiń kelip qosylý kezeńin egjeı-tegjeıli baıandaǵan. Qundy eńbek tek saıası máselelerge ǵana emes, barlyq qoǵamdyq irgeli salalarǵa arnalyp, sonyń ishinde rýhanı saraptamalarymen de keńinen toqtalady.
Áli esimizde, úmit pen úreı almasqan kezeńde aldymyzda aýyr kúnderdiń kútip turǵanyn ol jasyrǵan joq. Aýyzbirshilik, sabyr men senim, yntymaq pen birlik bolsa, túbi bul qıyndyqty da eńseretinimizdi aıtyp, dem berdi. Sol bir almaǵaıyp kezde ǵylymmen aınalysyp júrgen aıtýly ǵalymdarymyz, joǵary oqý oryndarynyń ustazdary, mádenıet oshaqtarynda jumys isteıtin bilikti mamandar kásibılikterin kúnkóristiń qamyna jeńdirýge májbúr boldy. О́ner degen uǵym qunyn joǵaltyp, bir-aq sátte qadirsiz bolyp qaldy. Bıik mádenıetimizdiń muńaıǵan júzi uzaq jyldarǵa deıin jadyraı almady. Qasterli qundylyqtarymyz bazarǵa baratyn ala dorbalardyń ishinde bulqynyp, tunshyǵyp kete bardy...
Osyndaı kórinisterimen este qalǵan keshegi kúnniń qıyndyqtary «Táýelsizdik dáýirinde» salmaqpen saralanyp qoımaı, táýelsizdiktiń alǵashqy onjyldyǵyndaǵy kúrdeli ishki jáne syrtqy qaýipterge jaýap retinde sheshim qabyldaýdyń ishki qısyny men saıası erkindiktiń mańyzdy faktorlarynyń naqty mysaldary keltirilgen. Parasatty paıymmen órilgen eńbeginde Elbasymyz táýelsiz memlekettiń júrip ótken joldaryna, memleket qurylysynyń mańyzdy kezeńderine tereńnen taldaý jasaı otyryp, osy ýaqyt aralyǵynda dúnıege kelip, ósip kele jatqan oıy erkin, pikiri ashyq búgingi jastardyń ótken tarıhty bilgenin, baǵalaǵanyn qalaıtynyn ańǵartady. Jas býyn sińirýi tıis basty sabaq: «kez kelgen qolaısyz úrdisterdiń, kez kelgen jaǵymsyz boljamdardyń betin qaıtaryp, órshil de bıik maqsattarǵa jetýge bolady. Jetistiktiń kepili – úzdiksiz alǵa umtylý» ekenin qaperine salady.
Tarıhtyń ótken jolyn tarazylap, 26 jyldyq kezeńge búgingi kún turǵysynan baǵa berýdi Nursultan Nazarbaev keleshekke qadam jasaýdaǵy keń aýqymdaǵy irgeli jumysynyń qoǵamdyq sanany jańǵyrtý mindetimen birge ózara qatar tujyrymdady. Prezıdent jańǵyrtýdyń basty talaby retinde dástúrli jáne zamanaýı ónerimizdiń biregeı týyndylarynan jarqyn kórinis beretin «óz mádenıetimizdi, óz ulttyq kodymyzdy saqtaýdy» atady. Bizdiń mindetimiz – Prezıdent baǵdarlamasyndaǵy «Jahandyq dáýirdegi zamanaýı qazaqstandyq mádenıetti» oryndaý jolynda naqty qadamdardy atqarý. Atqarý jolynda aldyńǵy shepten kóriný úshin burynǵy sana men oılaý modelin saqtap qalýdyń endigi jerde múmkin emes ekenin, qarqyndy damyp bara jatqan dáýirimizdiń ozyq múmkindikterine qaraı beıimdelýimizdiń qajettiligin uǵyndyq. Bulaı etpesek, álemdik mádenı jáne ekonomıkalyq brendter arasyndaǵy halyqaralyq básekelestikke tótep bere almaımyz. Bul baǵdarlamadaǵy basymdyqtardyń biri Qazaqstan mádenıetin álemdik úderiste qarastyrý. О́ıtkeni ulttyń rýhanılyǵy, fılosofııasy mádenıet arqyly kórinis tabady. Kórkem shyǵarmanyń tili shekara degenniń ne ekenin bilmeıtin sheksiz múmkindikke ıe mańyzdy qundylyq, qandaı ult bolǵanyna qaramastan, júregimen jymdasyp, túsinikti bola ketetini de sol artyqshylyǵynan bolar.
Zamanaýı jahandyq álemde mádenıet qana ulttyq tildiń, kelbettiń, dástúrdiń ózine ǵana tán jan-jaqty biregeıligin saqtaýǵa múmkindik beredi. О́ner men mádenıet adamzat qaýymdastyǵynyń tıimdi damýyna jol ashatyn rýhanı qundylyqty jınaqtap, oń ıdeıalarmen túrlendiredi. Mádenıet degen – kóptegen faktorlarǵa táýeldi tiri aǵza. Sondyqtan memlekettiń mádenı saıasatynyń basty ózegi men arqaýy formaldy (syrtqy) jáne ıdeıalyq (ishki) mazmun arasyndaǵy dılemma bolyp qala beredi. Syrtqy qalyp ishki mazmunmen tolyǵady, al mazmun syrtqy pishindi ózgertedi. Bizdiń mádenıetimizdiń sheshilýi kúrdeli osal jaqtaryn oń damýǵa bastaıtyn bel omyrtqasyn myqty tireýge aınaldyrýymyzǵa bolady jáne solaı jasaý kerek ekeni ótkir sezilip otyr.
Prezıdent belgilegen basty baǵyttyń biri, mádenıet pen ónerdiń oqý jáne ǵylymı keńistigin damytý, aqparattyq jáne mádenıet salasyndaǵy kommýnıkasııalyq tehnologııalardy keńinen paıdalaný bolyp tabylady. Bul ustanym tutas ultqa serpin bergen Prezıdenttiń halyqqa jasaǵan jańa Joldaýynda da uǵynyqty aıtyldy. Elbasy N.Nazarbaev Jetinshi mindette – «Adamı kapıtal – jańǵyrýdyń negizi» dep «Bilim berýdiń jańa sapasy» týraly «Barlyq jastaǵy azamattardy qamtıtyn bilim berý isinde ózimizdiń ozyq júıemizdi qurýdy jedeldetý qajet», dep óte jaqsy kórsetti. Biz joǵary oqý orny retinde bilim berý baǵdarlamalarynyń negizgi basymdyǵy ózgeristerge únemi beıim bolý jáne jańa bilimdi meńgerý qabiletin damytýǵa tıispiz. Qazirgi álemde bolyp jatqan bilim berý salasyndaǵy ózgerister der kezinde baǵdarlap, jańa bilimdi meńgerýge ár oqytýshy men professorlardyń ózgerýlerin talap etedi. Bul aǵylshyn jáne basqa da shetel tilderin jaqsy bilýmen, halyqaralyq deńgeıdegi kásibı biliktilikteriniń sapasyn kóterýmen baılanysty. Adamı kapıtaldy tanýdyń AQSI, Blým taksonomııasy, quzyrettilik tásili, CLIL tárizdi tanymdyq-kognıtıvtik ǵylymı ádisnamasy men ádistemeleri tolyqtyrylyp, bilim berý salasynda keńinen qoldanýdy qajet etip otyr. Bizdiń О́ner akademııasy stýdentterdi ǵylymı-zertteý salasyna jáne óndiristik-tehnologııalyq ortaǵa sáıkes daıyndaýdy kózdep, ınnovasııalyq tehnologııalar parkindegi jobalarǵa qatystyrýda.
Bıbigúl NÚSIPJANOVA,
T.Júrgenov atyndaǵy Ulttyq óner akademııasynyń rektory,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri
