Teledıdardan túımesin basyp qalsańyz Tursynbek Qabatov saırap turady.
– Et degende bet bar ma? – dep.
Ánshilerimiz de qalyspaýda. Roza qaryndasymyz beshbarmaq dep áýeletip, qyzdyrmanyń qyzyl tilin qyzdyryp júr...
Qazir toı-tomalaq kóp. Bara qalsań asabamyz toı ortasynda bárin toqtatyp qoıyp, et dep jarapazandaıdy. Onyń saltanaty janynda eluranymyz jip ese almaıdy. Daıashylarymyz eldi bes-alty ret aınalyp ettabaqtardy ornyna ázer qoıady-aý...Ettabaqqa úńilseń múshe tursyn, synyq súıek tappaısyz.
Bul qalaı deısiz eriksiz. Múshe bolýshy edi ǵoı deısiz ishten.
Bas tabaqta ǵana bas júredi. Qalǵany maqurym.
Sol basty ustaıtyn adam joq. Kópeı shaly bar, qaba shaly bar bir-birine syrǵytady. Ustasa quıqasynan bir tilip jeıdi de janyndaǵysyna jyljyta salady.
Bastyń máselesi tárbıesinde. Ony etinen, quıqasynan, mıynan ajyratý kerek. Ajyratyp qoımaı ony músheleý kerek.
Bas ustaǵan bata qaıyrǵan.
Basqa ókpe júrmegen.
Ertede Arqa elinde ataqty Qarakesek Jarylǵap batyrdyń balasy Qyrbas batyr Tobyqtydaǵy bir asqa barady. Sol asta bata qaıyrý joly Qyrbastiki bola tura ettabaqta bas bolmapty. Jyldardyń jylynda, kúnderdiń kúninde taǵy da Tobyqty elinde úlken as bolypty. Oǵan Qyrbastyń bı balasy Báıseıit te barypty. Sonda joly kelip turmasa da Báıseıit bas ustapty. Sonda Báıseıit:
– Shap Qyrekeńe! Batasyn alyp kelińder! – depti.
Bas úshin bas shabyspaǵanymyzdy osydan-aq kórýge bolady.
Al Báshekeńniń istep otyrǵany bastyń qadirin taǵy bir márte el esine salǵandyq.
Músheniń jóni atymen bólek. Qazaqtyń eti múshesiz bolmaıdy. Múshesi kelispese ol et emes. Onda ol – dám. Qazaq dámge qarańyz dese «baryna qanaǵat qylyńyz» degeni. Dámniń óli et bolýy múmkin. Dámde bas bolmaýy múmkin.
Et týramaı turyp múshe taratady. Músheniń qadirlisi jambas.
Sol taratysta múlt ketseńiz boldy ókpe bastalyp ketedi. О́ıtkeni durys taratylmaǵan múshe súıekke túsken tańba dep qarastyrylǵan.
Buryndary búgingideı ózimen birge et orap alyp ketý degen bolmaǵan. Al buıyrǵan múshesin alyp ketý sóket eseptelmegen. О́ıtkeni múshe ustaǵan adamnyń súıekti ábden aqsóńke qylyp mújýi úı ıesine degen qurmeti dep túsinilgen.
Aýyldyń kópeı shaldary qaıda barsa da nemerelerin tastamaıdy.
Sol murynboqtaryn aldyna alyp:
– Tuqylyna deıin mújińder, áıelderiń ádemi bolady – deıdi.
Mundaıda balalarda jan qala ma, ápil-tápil aqsóńke qylyp shyǵarady.
Sóıtip nemerelerine sińir jegizedi. Al sińirde fosfor men kalsıı kóp bolady.
Tabıǵat nárlisin, qunarlysyn qashanda tasada ustaǵan ǵoı. Sony bizdiń shaldar bilgen. Bilgeni sol endi olar súıekti shaǵyp, maıyn jegizedi.
Baıaǵynyń serileri qyzǵa sóz salǵanda:
– Seni jilik maıymen asyraımyn, – demeýshi me edi.
Urpaǵynyń erteńgisin oılaǵannan solaı dep otyr.
Et jelingen, sorpa ishilgen. Súıek mújilgen. Joq, shaldar taramaıdy. Endi shaǵylǵan súıekterdi alyp kemire bastaıdy. Jiliktiń maıly basy sóıtip jutylyp jatady.
Eń sońynda súıekten dym da qalmaıdy.
Esesine urpaǵy aman.
Oı jaǵynan da.
Dene jaǵynan da.
Esesine urpaǵy masyl emes.
Oı jaǵynan da.
Dene jaǵynan da.
Tórehan MAIBAS,
etnograf-jazýshy
QARAǴANDY
