Elbasynyń Qazaqstan halqyna arnaǵan «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» atty Joldaýynda elimizdiń tranzıttik kólik-logıstıka ınfraqurylymyn damytýǵa basymdyq berýiniń sebebi de osynda. Halyqaralyq sarapshylardyń aıtýynsha, Qazaqstan postkeńestik keńistikte temir jol kólik-logıstıkasy boıynsha asa aýqymdy ınfraqurylymdyq jobany is júzine asyrǵan birinshi táýelsiz el bolyp tabylady.
Máselen, táýelsizdik alǵan 25 jyl ishinde Qazaqstan búkil TMD memleketterin qosqandaǵydan artyq temir jol qurylysyn saldy. Elimizdiń tórt qubylasyn baılanystyra jalǵastyrǵan jańa temir jol toraptarynyń uzyndyǵy 2558 shaqyrymǵa sozyldy. Oılap qarasańyz, 3 myń shaqyrymǵa jýyq temir jol magıstrali! Baıaǵyda alyp Keńes Odaǵy uzaq jyldar boıy turǵyzǵan BAM-nyń uzyndyǵy 4200 shaqyrymdy quraǵan bolatyn. Endeshe egemendik alǵan jyldar ishinde elimiz óz kúshimen-aq kishi BAM qurylysyn salyp tastaǵan eken.
Táýelsizdik alǵan jyldar ishinde elimiz tranzıttik tuıyq memleketten qýatty tranzıttik memleketke aınaldy. Bul «Qazaqstan temir joly» UK» aksıonerlik qoǵamynyń jaqynda dáıektelgen 2017 jylǵy jumys qorytyndysynan da aıqyn kórinedi. «Qazaqstan temir joly» ulttyq kompanııasy ótken jyly tranzıttik júkterdi tasymaldaý kólemin 16 mıllıon tonnaǵa jetkizip, 2016 jylmen salystyrǵanda 23 paıyzǵa arttyrdy. Qytaı – Eýropa – Qytaı baǵytyndaǵy konteınerlik tasymal eki esege ósti. Sóıtip 201 myń JFE (jıyrma fýttyq ekvıvalent) jetti. 2018 jyly tranzıttik tasymal kólemin 17,1 mıllıon tonnaǵa jetkizý kózdelip otyr. Osy rette 2018 jyly Qytaı – Eýropa – Qytaı baǵytyndaǵy konteınerlik tasymaldy shamamen 340 myń JFE-ge jetkizý josparlandy. Sońǵy kezde Quryq parom kesheni men Baký – Tbılısı – Kars temir jol torabynyń iske qosylýy eksporttyq konteınerlik tasymaldy eselep arttyrýǵa múmkindik berdi. Qazaqstannyń jahandyq kólik jelisine yqpaldasýyna «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» erkin ekonomıkalyq aımaǵyna álemdik iri SOSCO Shipping kompanııasynyń kirýi mańyzdy ról atqardy. Sonymen birge ótken jyly «Nurly jol» baǵdarlamasy aıasynda Almaty – Shý temir jol torabynyń ekinshi jelisi iske qosyldy. Osylaısha, toraptyń ótkizý áleýeti 4 esege ósti. Júrdek jolaýshylar poıyzyn ótkizý 6 esege joǵarylady. Ýchaskelik jyldamdyq saǵatyna 39,6 shaqyrymnan 44,5 shaqyrymǵa artty. Quryq parom kesheni arqyly 1,5 mıllıon tonna júk jóneltildi. Testilik synaq retinde avtokólik parom ótkeli iske qosyldy.
Búginde Memleket basshysy qazaqstandyq temirjolshylardyń aldyna elimizdiń aýmaǵy arqyly ótetin tranzıttik júk tasymalyn arttyrýmen birge aýqymdy servıstik qyzmet jáne zamanaýı logıstıka júıesin qurý mindetin qoıyp otyr. Osyǵan baılanysty Astana EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi qarsańynda Astanada «Nurly jol» vokzal kesheni men Astana halyqaralyq áýejaıynda jańa jolaýshylar termınaly iske qosyldy. Jyl ishinde elimizdiń temir jol toraby boıynsha 779 shaqyrym jol jańǵyrtyldy. Sonyń nátıjesinde 489 shaqyrymda jolaýshylar poıyzdarynyń, 402,5 shaqyrymda júk poıyzdarynyń jyldamdyǵy arttyryldy. EKSPO-2017 kórmesi kezinde qosymsha 14 baǵytta poıyzdar qatynasa, onyń ishinde 7 poıyzdyq baǵyt turaqty kestege kóshirildi. Osy kezeńde 5 mıllıon 647 myń jolaýshylar tasymaldandy. О́tken jyly elektrondy bılet satý 64 paıyzǵa ósse, 2018 jyly ony 75 paıyzǵa ósirý kózdelip otyr.
«Qazaqstan temir joly» UK» AQ «Nurly jol» baǵdarlamasy aıasynda elimizdi tranzıttik-kóliktik, saýda halyqaralyq deńgeıdegi iskerlik habyna aınaldyrýdaǵy Qazaqstannyń tranzıttik áleýetin damytýǵa arnalǵan iri jobalardy is júzine asyrdy. Osyǵan baılanysty ulttyq kompanııanyń tabysy da artyp otyr. Máselen, ótken jyly ulttyq kompanııanyń taza tabysy 12 mıllıard teńgeni qurady. Jyl ishinde salany damytýǵa 255,9 mıllıard teńge jumsaldy. Bul qarjy «Nurly jol» baǵdarlamasy aıasynda temir jol ınfraqurylymyn jańǵyrtý, joldyń ústińgi qabatyn jańalaý, qozǵalys qaýipsizdigin qamtamasyz etý, jyljymaly quramdy jańǵyrtý jónindegi logıstıkalyq mindetterdi júzege asyrýǵa jumsaldy. «О́tken jylǵy kórsetkishterimiz jaman bolǵan joq. Negizinen júk tasymalynda oń ózgerister baıqaldy. Kólik-logıstıkalyq ınfraqurylym salasyndaǵy serpindi damýlardyń arqasynda biz órkenıetti keshendi logıstıkalyq talapqa saı qyzmet kórsetýge qol jetkizdik. Bıylǵy jyly da biz qol jetkizer jetistikterimizdi bıiktete berýimiz kerek. 2018 jyly júk aınalymyn 214 mıllıard tonna-shaqyrymǵa, jolaýshylar aınalymyn 15 mıllıard jolaýshy-shaqyrymǵa, operasııalyq tabysty 170 mıllıard teńgege jetkizý kózdelip otyr», – deıdi «Qazaqstan temir joly» UK» aksıonerlik qoǵamynyń basshysy Qanat Alpysbaev.
Dýaly aýyz sarapshylardyń aıtýynsha, Qazaqstannyń tranzıttik áleýetin boljaý qıyn. Tabıǵat tartýymen Qazaqstan Eýrazııa qurlyǵyndaǵy tórt qubylany baılanystyratyn kópir ispettes. Sonymen birge Qazaqstan Reseıdiń ónerkásiptik ortalyqtaryn Qytaıdyń Shyńjań-Uıǵyr avtonomııaly óńirimen jáne Ortalyq Azııa memleketterimen baılanystyrady. Qazaqstan Eýropalyq odaq pen Qytaıdy baılanystyratyn dáliz ekendigi de daýsyz. Sońǵy jyldary elimiz Parsy shyǵanaǵy elderimen de temir jol arqyly baılanysý múmkindigine ıe boldy.
Sońǵy ýaqytta Elbasynyń «Nurly jol» baǵdarlamasy alyp kórshimiz Qytaı Halyq Respýblıkasynyń «Bir beldeý – bir jol» halyqaralyq jobasymen naqty úılesim taýyp, Qazaqstannyń Eýrazııadaǵy iri iskerlik tranzıttik hab retinde Shyǵys pen Batys arasyndaǵy shynaıy altyn kópirge aınalýyna utymdy múmkindik jasap otyr. Bul megajobaǵa belsene qatysý arqyly Qazaqstan 2020 jylǵa taman elimizdiń aýmaǵy arqyly ótetin tranzıttik júk kólemin eki ese arttyryp, 50 mıllıon tonnaǵa jetkizýi tıis. Bul memleketimizdiń qarjylyq áleýetin arttyryp, tranzıttik qýatyn halyqaralyq bıikke kóteredi. Mine, osy keshendi mindetterdi saralaı kelip, Elbasy óziniń bıylǵy Joldaýynda «Tranzıtten túsetin jyl saıynǵy tabysty 2020 jyly 5 mıllıard dollarǵa jetkizý mindetin» kún tártibine qoıyp otyr.
Jylqybaı JAǴYPARULY,
«Egemen Qazaqstan»
