«EKSPO týraly sóz qozǵamas buryn myna nársege mán bereıikshi, Memleket basshysy jahandyq kórmeniń elimizde ótýine ne úshin bastamashy boldy? Ol Úkimet pen Astana ákimdigine qandaı mindetter qoıdy? Memleket basshysy «Qazaqstan-2050» Strategııasyn maquldady, Bes ınstıtýsıonaldyq reformany júzege asyrý bastaldy, «Qazaqstannyń úshinshi modernızasııasy» degen ataýmen biriktirilgen tehnologııalyq, saıası jáne rýhanı jańǵyrtý bastaldy. Memleket basshysynyń bul bastamalary elimizdiń strategııalyq turǵyda damýyna yqpalyn tıgizip keledi. Shyndyǵynda, bul basqa eldermen básekelesýge, ekonomıkany damytýǵa jáne halyqtyń ómir súrý deńgeıin jaqsartýǵa baǵyttalǵan.
О́zderińiz biletindeı, Memleket basshysy bıylǵy Joldaýynda 10 naqty mindet qoıdy, olardyń basym bóligi el ekonomıkasynyń jáne áleýmettik sektordyń tórtinshi ındýstrıaldy revolıýsııa jaǵdaıyna beıimdelýine arnalǵan.
EKSPO-ny ótkizý – modernızasııa sheńberindegi irgeli jobalardyń biri. Túsindire keteıin, EKSPO álemdegi ýrbanıstıkalyq úrdisterdi eskere otyryp, Astanaǵa jańa mindetter qoıdy. Búginde elderdiń básekege qabilettiligin salalar emes qalalar anyqtaıdy. Úlken megapolısterde jańa salalar men zamanaýı tehnologııalar qalyptasyp, qarqyndy damyp keledi. Kóp uzamaı álemniń damýyn 600 qala anyqtaıdy dep sanalyp otyr. Búginde týrısterdi, ınvestorlardy, nebir talanttardy tartý ortalyqtary retinde kóptegen qalalar bar. Olar óz eliniń bet-beınesine aınalǵanyn kórip otyrmyz. Mysalǵa Dýbaı, Sıngapýr, Gonkong, Seýl sekildi qalalardy alýǵa bolady. Bul qalalarda kreatıvti ındýstrııalar paıda bolyp, adam kapıtaly damyp keledi, olar memlekettiń ekonomıkalyq ósýiniń qozǵaýshy kúshi bolyp esepteledi. Mine, EKSPO sekildi iri jobalar Astananyń eýrazııalyq keńistiktiń jahandyq qalasy, ıaǵnı mádenı, týrıstik, bilim berý jáne medısınanyń ortalyǵy bolýyna septigin tıgizedi.
Endi mynaǵan nazar aýdaryńyzdar: Astanada jaqsy áýejaı paıda boldy, zamanaýı temirjol vokzaly, qolaıly qonaqúıler, kóptegen meıramhanalar ashyldy. EKSPO-ny joǵary deńgeıde ótkizý úshin kóp qarjy men kúsh jumsaldy. Nátıjesinde Astana jańa deńgeıge kóterildi, týrısterdiń qyzyǵýshylyǵyn oıatty.
EKSPO-nyń úsh aıy qalalyq qyzmetter úshin úlken tájirıbe boldy. Túrli baǵyt boıynsha jeti shtab quryldy, 5 myńnan astam adam táýlik boıy jumys istedi. Nátıjesinde qala taza, qaýipsiz ári qonaqtar úshin qyzyqty boldy. Sheteldikter Astanada joǵary deńgeıde is-sharalar ótkizýge bolatynyna kóz jetkizdi. О́zderińiz kórdińizder, Memleket basshysynyń bastamasymen ShYU, EýrAzEQ, Islam yntymaqtastyq uıymy, Sırııa kelissózderi jáne Memleket basshylarynyń qatysýymen kóptegen iri is-sharalar ótti.
Astanada qyzmet kórsetý salasynda 300 myń adam jumys isteıdi. Álemde ekonomıkalyq jaǵdaı qıyndaǵanmen, Qazaqstan kórmeni daıyndaý men ótkizý kezinde ondaǵan myń jumys ornyn qurdy. EKSPO-ǵa 400 mıllıard teńge jumsaldy, biraq bul qarjy bıznesti damytýǵa baǵyttalǵan serpinniń esebinen qaıtaryla bastady. 2016-2017 jyldary Astana bıýdjetine 2 trıllıon teńge tústi. Bul óte jaqsy nátıje. Buryn jurt Astana bıýdjettiń esebinen kún kóredi deıtin.
Kórmeniń murasy retinde jastarymyzdyń alǵan bilimin de aıta ketý kerek. EKSPO-ǵa barlyq óńirlerden 100 myńnan astam oqýshy keldi. Olar bizdiń bolashaq mamandarymyz, álemniń ozyq tehnologııalaryna tańdana qaraǵan ınjenerlerimiz. Olardyń oılarynda qandaı ózgerister bolǵanyn elestete alasyz ba?
Bul tizimge balalardy ǵana emes jastardy da qosýǵa bolady. Biz mamandarymyzdyń kórmege barýyn mindettedik. 100 memleket EKSPO-ǵa óz tehnologııalaryn ákeldi. Olarmen tanysýdyń ońaı joly endi qaıtyp kele me? Men kommýnaldyq qyzmetterdiń qyzmetkerleri men ákimdiktiń ózderi de kórmeden kóp nárseni úırendi dep aıta alamyn», – dedi Áset Isekeshev.
Elorda ákimi qalada qandaı smart-sheshim josparlanǵanyn jáne júzege asyrylatyny týraly oı bólisti.
«Smart-Astana» jobasyn damytýǵa júıeli túrde keldik. Eń mańyzdy talap – osy tehnologııalar azamattardyń ómirin yńǵaıly etý jáne memlekettik qyzmetti alýdy jeńildetý. Máselen, bilim berý, densaýlyq saqtaý. Maqsatymyz – olardy engizý úshin smart-tehnologııalardy ǵana engizý emes, qalada qaýipsizdikti arttyratyn, kommýnaldy qyzmet qunyn tóleý joldaryn jeńildetetin, t.b. jobalardy júzege asyrý.
Smart-tehnologııalar engizetin taǵy bir joba bar. Biz kóshelerdi jaryqtandyrý shamdaryn tıimdi energııaǵa aýystyrý týraly konkýrs jarııaladyq. Qazir jaryqtandyrýǵa belgili bir kólemde qarajat jumsap otyrmyz, al shamdardy almastyrý arqyly 60 paıyz únemdeımiz», – dedi Astana ákimi.
Áset Isekeshev sondaı-aq týrızmdi damytý joldary jaıly da oıyn ortaǵa saldy. Ol Astanada týrızmdi damytýdyń birden bir joly qyzmet kórsetý sapasyn retteý kerektigin alǵa tartty. Ákim týrızmdi damytýdyń úsh baǵytyn atady.
«Biz týrızmdi damytýdyń úsh jolyn anyqtadyq. Olar: oqıǵalar týrızmi, ıaǵnı mice-týrızm, qalalyq demalys jáne medısınalyq týrızm. Árıne, bul tusta mice-týrızm mańyzdyraq. Máselen, Dýbaıda jyl saıyn tórt myń is-shara ótedi. Konsertterden bastap kınopremeralar, festıvalder, jármeńkeler, kórmeler, forýmdar, konferensııalar uıymdastyrylady. Oǵan álemniń túkpir-túkpirinen qanshama adam aǵylady. Qazir Mádenıet jáne sport mınıstrligimen, «Kazakh týrızm» korporasııasymen jáne ózge de mınıstrlik, ulttyq kompanııalarmen birlese otyryp, 2018 jylǵa arnalǵan oqıǵalar týrızminiń josparyn daıyndap otyrmyz. Iаǵnı iri forýmdar, konferensııalar, oıyn-saýyq baǵdarlamalary, festıvalder, konsertter uıymdastyrý josparda bar. Sebebi, olardyń árqaısysyna myńdaǵan adam keledi. Olar Astanaǵa kelip, qonaq úılerimizge turaqtaıdy, meıramhanalarymyzǵa barady, túrli sývenırler satyp alady. Esterińizge sala keteıin, elordada 200 qonaq úı, 800 qoǵamdyq tamaqtaný orny, mýzeıler, sývenır shyǵaratyn kompanııalar bar.
Astanadaǵy týrızm maýsymdyq emes, jyl boıy, ıaǵnı qańtardan jeltoqsanǵa deıin bolýyn oılap otyrmyz. Sondyqtan mindetimiz – eýrazııalyq keńistiktiń úzdik kongress-kórme ortalyqtarynyń biri bolý. Bul úshin bizde EKSPO kesheni, kóptegen sporttyq jáne mádenı nysandar, qonaq úıler teatrlar, sport arenalary, bıznes ortalyqtary bar. Qazir nysandardy sertıfıkasııalaýdy jáne 2018 jylǵa mańyzdy is-sharalar ótkizý boıynsha jumys júrgizip jatyrmyz», – dedi elorda basshysy.
Astana ákimi osydan keıin qalanyń ekonomıkalyq ósýi jaıly aıtyp, 2017 jylǵy málimetterdi keltirdi.
«Biz ótken jyldy joǵary nátıjemen aıaqtadyq. Birqatar kórsetkish boıynsha josparlar artyǵymenmen oryndaldy.Mysaly, qalanyń ekonomıkasyna 945 mlrd teńge ınvestısııa tartyldy (jospardan 10 mlrd teńgege artyq); Onyń 69 paıyzy jekeshe bolyp esepteledi.
Elordalyq kásiporyndar 550 mlrd. teńgeniń ónimin óndirdi (josparlanǵan 6,5% ornyna + 7,8%). О́ndiristiń ósý qarqyny boıynsha Astana negizinen metallýrgııa men mashına jasaýdan elimizdiń óńirleri arasynda (Atyraý oblysynan keıin) ekinshi orynǵa toqtaldy.
Jalpy alǵanda, 2017 jyly qalada 19 myńnan astam jańa jumys orny ashyldy. Onyń ishinde 85 paıyzǵa jýyǵy nemese 15 myńǵa jýyq oryn – shaǵyn jáne orta bıznes», – dedi Áset Isekeshev.
