Elektrondy pishimdegi kvota dıqannyń kóńilin kónshite aldy ma?

Byltyrǵy kúzdiń orta tu­synan bastap Qazaq­stan­­daǵy astyq nary­ǵy­­nyń basyna qoıý bult úıi­ril­di. Kó­­liktiń jyljymaly qu­ram ataýlysynyń jetis­peý­shi­liginen astyq pen undy eks­portqa shyǵarýdyń ózi muń bolǵany azdaı-aq, tipti ónim­­di el ishindegi mejeli jer­ler­ge tasymaldaý isinde de ir­kilisterge jol berildi. Shu­­ǵyl shara qabyldamasa, is­­tiń arty na­syrǵa shabýy da yqtımal edi: qam­ba to­ly al­tyn dán kúni erteń qun­­syz­danyp, sharýany zııanǵa bel­sheden batyrar kún týǵan.

Jaǵdaı osylaısha qa­lyp­­tas­­qan kezde elimizdiń mı­nıstr­ler kabıneti, amal joq, ó­t­ken jyldyń jel­toqsan aıynda fermer­ler­den úkimet­tik qor jáne ult­tyq qor qar­jysy esebinen 2 mıllıon tonna astyq satyp alý jó­nin­de sheshim qa­byldaǵan bo­latyn. Bul jer­de memle­ket as­­tyqty qo­symsha satyp alý isin to­lyqtaı elek­trondy pi­­shimde júzege asy­rýǵa bel bý­­dy. Satyp alý­dy uıym­das­­tyrýshy «Aqpa­rat­­tyq-esep­tik ortalyq» AQ ár ton­­nanyń baǵasyn 42 myń teń­­­­ge boıynsha kvota arqyly úles­­­tirdi.

Munyń aldynda Qazaq­stan­nyń fer­mer­ler oda­ǵy birneshe aı boıy Úki­met­tiń qulaq etin jep, 2018 jyl­ǵy egin naýqa­ny­na daı­yn­dyq úshin qar­jy qa­jet­ti­gin aı­typ, agrarshylardyń jaǵ­daı­yn jeńildetýdi su­ra­ǵan bo­latyn.

Budan bólek, otandyq ón­dirýshilerdiń aldynan bas­qa da problemalar kese-kól­deneń shyqty. Máselen, ót­ken jyly Reseı memleketi re­kord­tyq deń­geıdegi as­tyq jı­nady da, biz­diń elimizdi sol­tús­tik­­tegi kór­shi­mizdiń arzan ónimi tasqyn sý­daı basyp qala jazdady. 

Munyń ústine otandyq astyq nary­ǵyn­daǵy negizgi oı­yn­shy sanatyn­daǵy «Az­yq-túlik keli­simshart kor­­­po­­rasııasy» UK as­tyq­ty oı­­daǵydaı baǵamen satyp ala­­tyn qarjy kózin taba almaı, ár tonnanyń baǵasyn 42 myń teńgeden 39 myń teńgege deı­in túsirýge májbúr bol­dy. Ál­bette, mundaı baǵa fer­mer­ler­diń kóńilinen shyq­pa­ǵan edi. О́ıtkeni jo­ǵaryda aıtqan faktorlar jıyntyǵy as­tyq baǵasynyń ár tonnaǵa shaqqandaǵy na­ryq­tyq qu­nynyń 36-37 myń teńgege qul­dyraýyna alyp kelgen bo­latyn.

Al endi, Qaraǵandy obly­syna keletin bolsaq, «Azyq-tú­lik kelisimshart kor­­po­ra­sııa­sy» jergilikti ag­­ra­rshylarǵa qar­­jy­lyq demeý kórsetý úshin óńir­den 109 myń tonna astyq satyp aldy. Jalpy, kvota el boı­yn­sha árbir óńirdegi egis al­qabyna baılanysty úles­ti­rildi. Qaraǵandy oblysyna buıyrǵan kvotanyń esebi mynadaı boldy: byltyr óńirde 629,3 myń gektarǵa astyq egilip, ortasha eseppen ár gektardan 10 sentnerden ónim alynǵan bolatyn. Iаǵnı, oblys egistigine qaraı ózine tıesili úlesin aldy.

Elektrondy kvota júıesi demekshi, astyq satqysy kelgen dıqannyń ár­bir qadamy taıǵa tańba bas­qandaı etip ja­zy­­lyp qoıǵan. Áýeli ol Ha­lyqqa qy­z­met kór­setý or­ta­ly­ǵy­nan elektrondy sı­fr­­­ly qoltańba alyp, so­nyń kómegimen minagro.kz. portalyna tirkeledi. Sonan soń, astyǵyn qabyldaý beke­tine tapsyryp, ol jerde ónim sapa jáne san saraptamasynan ótkennen keıin dıqannyń qolyna úsh kúnniń ishinde astyqtyń elektrondy qol­­haty tı­edi. Mine osydan keı­in fer­mer álgi elektrondy qol­­tań­bany júıege engizip, ózi­niń sharýashylyǵyna bólingen kvo­­tanyń esepteýli mólsherine saı ónimin sata alady. Iаǵnı saý­saq­tyń ushymen-aq bar sharýa áp-sát­te sheship tastaıdy.

Jalpy, bul sheshim qabyld­an­ǵan soń el ishinde sa­typ alý isin­de sybaılas jem­qorlyq sı­pat­taǵy is-áre­ketter oryn alýy áb­­den múmkin degen qaý­ip­tiń bol­­­ǵany ras edi. Naq­ty­raq aıtar bolsaq, bázbir py­sy­qaılar res­eı­lik as­tyq­ty ar­zan baǵamen sa­­typ alyp, «Azyq-túlik ke­li­­simsha­rt korporasııasyna» óz­­de­­­rine tıimdi baǵamen ót­ki­zip ji­berýi yqtımal degen pi­kir­ler de aıtylyp qalyp jatty. Máse­len, reseılik astyqtyń ár tonnasyn 32-35 myń teńgeden alyp, satar bol­sa, onda álgi jylpostar árbir tonnadan 8-10 myń teńge paıda kórer edi...

Osyny eskergen Úki­met astyq­ty satyp alýdy «Aq­parat­tyq-eseptik or­ta­lyq» AQ-nyń júıe­sin paı­­da­la­nyp, tolyqtaı elek­tron­dy pishimde ótkizýge she­shim qa­byldaǵan bolatyn. Al mun­daı format fer­mer men «Azyq-túlik kelisimshart kor­­porasııasy» ókiliniń jeń ushynan jal­ǵasýyna múm­kindik bermeı, sybaılas jemqorlyq táýekelin múl­dem joqqa shyǵardy.

Álbette, el Úkimetiniń fer­merlerdiń qamyn jep, osyn­daı qadamǵa barǵany ál­siz nemese shaǵyn sharýa­shy­lyqtarǵa maıdaı jaqqa­ny­men, tábeti joǵary «shor­­tandardyń» kóńilin to­lyq­­qandy kónshite almaýy da múm­kin. Dese de, bul áre­ket­tiń as­tarynan elimizde aý­yl sha­rýa­shy­lyǵy salasyna de­gen qam­qor­lyqtyń ýaqyt oz­ǵan saıyn áleý­et arttyryp kele jat­qa­nyn baı­qaýǵa bolady. 

Elbasy Nursultan Nazar­ba­­evtyń jýyrdaǵy «Tór­tin­shi óner­kásiptik revolıýsııa jaǵ­daı­yndaǵy damýdyń jańa múm­kin­dikteri» atty Qazaqstan hal­qy­na Jol­daý­ynda «Biz egin egip, dán­di daqyldardy ósirýdi úı­­rendik. Ony maqtan tu­ta­­myz. Alaıda qazir ol jet­­kiliksiz», dedi. Ras-aý, ashyq aspan astynda, qam­ba­­­larda taý-taý bolyp úıil­gen as­tyqty jóndemdi ba­ǵaǵa sa­ta al­­­masaq, kólik salasynyń me­­sheý­­­liginen syrt elderge shy­ǵa­ratyn múm­kin­dik bolma­sa, qyl aıaǵy alynǵan mol ónimdi túr­­­li qajetke jarata alar ón­di­­ris durys jol­ǵa qoıylmasa, túp­­tiń túbinde taqyrǵa otyryp qa­la­tyn dıqan baıǵus qoı. Al ol bolsa – agrarlyq sektordyń se­nim­di tireginiń biri emes pe?! 

Qaırat ÁBILDA,
«Egemen Qazaqstan»