Túrkııanyń Sırııanyń soltústik-batys bóliginde «Záıtún butaǵy» dep atalatyn áskerı operasııasy álemdi alańdatyp otyr. Osyǵan oraı, Birikken Ulttar Uıymy Qaýipsizdik Keńesiniń tótenshe kezdesýi ótti. Bul operasııa - Túrkııanyń AQSh-qa arqa súıegen kúrd qarýly otrıadtaryna qarsy kúresi.
Túriktiń jaıaý áskeri Sırııanyń soltústigine senbi kúni basyp kirdi. Seısenbi kúni Túrkııa úkimeti tórt kún ishinde Afrın qalasynda 260-tan astam sırııalyq kúrd áskerlerin óltirgenin habarlady. Sonymen birge, Birikken Ulttar Uıymy aımaqtaǵy 324 myń beıbit turǵynǵa qaýip tónip turǵanyn aıtty.
Sırııadaǵy kúrd kúshteri kim jáne Túrkııa olarmen nege kúresip jatyr?
Kúrdterdiń «Halyqty qorǵaý jasaqtary» búginde YPG (kúrd. Yekîneyên Parastina Gel) degen atpen keńinen tanymal. Olar Kúrd demokratııalyq odaǵynyń partııasy (PYD) áskerı kúshterin quraıdy.
Qazirgi tańda Sırııa, Túrkııa, Irak jáne Iran aýmaǵynda etnıkalyq kúrdterdiń az toby ómir súredi. Bulardyń kóbi táýelsiz Kúrdistan memleketin qurýdy qalaıdy. Sondyqtan Kúrdistannyń jumysshylar partııasy (PKK – Kurdistan Workers' Party) Túrkııanyń ońtústik-shyǵysynda jáne soltústik Irak aýmaǵynda maqsattaryna qol jetkizý úshin qoldaryna qarý aldy.
Túrkııa, AQSh jáne Eýropalyq Odaq PKK-ny terrorıstik top dep tanyp otyr. Sonymen birge Túrkııa úkimeti Sırııadaǵy kúrd jasaqtary men Kúrdistannyń jumysshylar partııasy arasynda ózara baılanys bar terrorlyq uıym dep sanaıdy. Osy eki kúrd tobyn PPK partııasynyń basshysy Abdýlla Odjalan basqarady. Sonymen qatar, bul partııanyń týy Sırııadaǵy kúrd áskerleriniń saıası sherýinde sýrette túsirilgen bolatyn.
Alaıda, AQSh pen EO Sırııadaǵy kúrdterdi terrorıster retinde qarastyryp otyrǵan joq.
Túrkııa Amerıkany YPG tobyn qarý jaraqpen qamtamasyz etip, ony Túrik áskerlerine qarsy kúreste qoldap otyr dep aıyptaıdy. Sonymen birge, Túrkııa qarý jaraqty Sırııa shekarasy arqyly jetkizgen bolýy múmkin dep aıtyp otyr. Biraq, Ankara bul týraly eshqandaı dálel keltirgen joq.
Nelikten AQSh kúrdterdiń YPG tobyna qoldaý kórsetedi?
Amerıka sırııalyq kúrdterdiń YPG tobyn DAISh-ke qarsy tıimdi kúsh dep esepteıdi. Olar DAISh-pen kúreste osy toptyń múmkindigi joǵary dep biledi. Sondyqtan Vashıngton Túrkııanyń YPG tobyna qarsy áskerı operasııasyn toqtatýy úshin ártúrli amaldar jasaý baǵýda.
Túrkııanyń bul operasııadaǵy basty maqsaty ne?
Túrkııanyń resmı ókilderi Sırııada «qaýipsizdik aımaǵyn» qurýdy maqsat etkenin málimdep, bul aımaqta eshqandaı kúrdter bolmaıtynyn habarlady. Budan basqa, Ankara Sırııadaǵy kúrd áskerleriniń bir-birine qosylýyna kedergi bolǵysy keledi. О́ıtkeni, Túrkııa Prezıdenti Redjep Taıyp Erdoǵan: «Kúrd toptarynyń aty ózgergenimen, olardyń barlyǵy birdeı – terrorshylar» dep aıtqan bolatyn.
Túrkııa basshysynyń aıtýynsha, bul soǵystaǵy Túrkııanyń basty maqsaty - Sırııanyń soltústigindegi jaǵdaıdy turaqty etip, mıllıondaǵan sırııalyq bosqyndary óz elderine qaıtýǵa jaǵdaı jasaý. Sonymen birge, el shekarasyn saqtap qalý, aımaqtaǵy qaýipsizdikti qamtamasyz etý, kúrd jasaqtary men DAISh-ke qarsy turý - Túrkııanyń negizgi maqsattarynyń biri.
Álem bul jaǵdaıdy qalaı baǵalaıdy?
Eýropa, Taıaý Shyǵys jáne basqa da birqatar elder Túrkııany Sırııa terrıtorııasyndaǵy áskerı operasııalardan bas tartyp, eldegi jaǵdaıdy turaqtandyrýǵa shaqyryp otyr. Aq úı Túrkııany osy operasııa kezinde «ustamdylyqqa» shaqyrdy.
Alaıda Reseı bul jaǵdaıǵa AQSh-ty kinálap otyr. Máskeý - Sırııa Prezıdenti Bashar Asadtyń eń yqpaldy odaqtasy. Sarapshylardyń aıtýynsha, Reseı birneshe jyldan beri Túrkııany AQSh-tyń yqpalynan shyǵarýǵa tyrysyp júr.
Resmı túrde, Vashıngton Ankaramen jasalǵan odaqtastyq áli de kúshti ári qajetti bolyp tabylady dep sanaıdy. Sonymen birge, qaýipsizdik máseleleri men DAISh áskerin talqandaý úshin Túrkııamen birge jumys jasaı beretinin de aıtqan bolatyn. Sonymen qatar, keıbir Amerıkalyq konservatıvtik toptar Túrkııanyń NATO men Batysqa degen umtylysy artyp kele jatqanyn aıtyp otyr.
Amerıka birqatar máseleler boıynsha Túrkııaǵa arqa súıeıdi. Olardyń biri - AQSh-tyń DAISh áskerine qarsy kúreste Túrkııanyń áskerı bazasyn qoldanýy. Sonymen birge, Túrkııa Eýropalyq Odaq úshin de, bosqyndar men mıgranttardyń Eýropaǵa jetýi úshin mańyzdy el sanalady.
Mádına JÁLELQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
