Otyz oqýshyǵa – qyryq muǵalim

Mań da­lada myńǵyrǵan mal da kórinbeıdi. Bul aýyl­dyń tabys kózi qaıda deımiz ǵoı? Sóıt­sek, Aıyrtasta otyrǵan azǵan­taı tur­ǵyndardyń turaqty jumysy mek­tep­tiń aınalasynda ǵana eken. Mektep dırek­tory Qanat Bákirovtiń aıtýyna qa­raǵanda, bıyl toǵyz jyldyq mektepte 35 oqýshy bilim alyp jatyr. Al muǵalimder men basqa da qyzmetkerlerdiń sany baladan kóp. Aıyrtastyń qyryqtan astam turǵyny osy mektepten nápaqa taýyp otyr. «Sonda otyz oqýshyǵa qyryq muǵalim bolyp tur ǵoı!» deımiz. Sóıtsek, ákim byltyr sol otyz bes oqý­shynyń ózin oıdan-qyrdan jınaǵanyn mektep dırektory Qaıyr Shaıkenovpen bir­ge qynjyla jetkizdi. Qazir aýylda ne­bary 208 adam qalǵan. Kezinde 1200-deı adam turǵan degenge kóńil senedi, kóz senýi qıyn... 

Túıtkildiń birneshe túıinin osy jerde ta­ratqan jón. Eń birinshi, Aıyrtas aýy­ly­nyń shalǵaıda jatqandyǵy birden-bir áser etip, turǵylyqty halyq toqsa­nyn­shy jyldary údere kóship ketken. Soraqysy táýelsizdik alǵanymyzǵa shırek ǵasyrdan as­tam ýaqyt ótse de Aıyrtastyń joly jón­delmegen. Jolaqysyn tóleseń de Aıyr­tasqa eshkim aparǵysy kelmeıdi. Je­ńil kólik jete almaıtyn qaıran ata­me­kendi kóktemde sý, qysta qar, jazda shań basyp qalady. Úkimet tym quryǵanda aýyl­ǵa burylatyn kóterme joldyń 65 sha­qy­rymynyń syn kótermeıtindigin qaperlerine alsa degen aıyrtastyqtardyń tilegi bar. 

Alaıda kónbis halyq kóp bolmasa da birshamasy áli turaqtap otyr. Shúkirshilik etet­ini «Aqbulaq» baǵdarlamasymen aǵyp tur­­­ǵan sýy men janyp turǵan jary­ǵy kóńilge medeý. Máseleniń bar­lyǵy aýyl­­­d­aǵy adam tapshylyǵynan shyǵa­ty­­ny aıqyn. Bala sany jetpese mektep ja­byl­­maq. Mektep jabylsa, aýyl tara­maq. Aýyl tarasa, erteń qazaqtyń ta­my­ry­na qa­ra balta shabylatyny ashy da bolsa shyn­dyq. 

Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtyń tikeleı bastamasymen táýelsiz Qazaqstanda ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵytta úlken baǵdarlamalar qolǵa alynyp, kóp­tegen ıgi jobalar kezeń-kezeńimen jú­ze­ge asyrylýda. Onyń ishinde aýyldy da­my­týǵa qatysty tyń bastamalar da bar. El­basy qamqorlyǵymen qolǵa alynǵan aýyl­­dyq kvota men aýylǵa qajet túrli ma­­man­dyqtarǵa oqý granttary jáne «Dıp­lom­men – aýylǵa!» jobalary bar. Alaıda osy baǵdarlamany baǵamdap jatqan jas baıqalmaıdy... 

Jáne osy bir jerde eskere ketetin taǵy bir jaıt shyǵady. Biz shyn máninde «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasyn tek jastar qoldap, jastar qoldanýy kerek dep oılaıdy ekenbiz. Alaıda ony zeınet jasynan aspaǵan kez-kelgen qazaqstandyq qoldana alatynyn bile bermeımiz. Mysaly, Qaraǵandy oblysynyń Abaı aýdany, Topar kentine muǵalim bolyp barǵan bizdiń burynǵy áriptes Erjan Imash osy sózderimizge aıqyn dálel bola alady. Baǵdarlama negizinde jumysqa ornalasyp, tipti baspanaly da bolǵan. Budan shyǵatyn qorytyndy, Aıyrtas sııaqty aýyldarǵa tek qana jas­tardy kógendeýdi kózdemeı, kóp bala­ly úlken otbasylaryn da tartýdy oı­lastyrǵan durys bolar edi. 

Áıtpese eki jyl buryn Aqtoǵaı aý­da­nyndaǵy oqý jylynyń qorytyn­dysyna qarasaq, aýdanǵa qaraıtyn Qarasý orta mek­tebi men Sona bastaýysh mektebi ja­byl­ǵan. Kalının ortalaý mektebi men Qaraqoı bastaýysh mek­tebi jabylý qaý­ipiniń aldynda tur. Aıyr­tas aýy­lyndaǵy orta­laý mekteptiń jaǵdaıyn kózimiz kór­di. Qaıtalap aıtsaq, eger mektep jabylsa, aýyldyq okrýg te jabylyp qalýy ábden múmkin. Osyndaı oqýshy sanynyń azaıýy Narmanbet, Kejek aýyldarynda da oryn alyp otyr. Bul mektepter joǵary jaq­taǵy bilim salasy basshylary men jer­gilikti ákimderdiń erekshe nazarynda bo­lýy tıis. 

Osy jerde sol aýyldan shyqqan aqyn áriptesimiz Ilııas Muqaıdyń «Synyptasy joq bala» degen óleńi oıǵa oralady:
«Bolmaǵan soń bolattaı irge myqty,
Orman jurtym seldirep úlgeripti.
Syrlasy joq kárini kórip edik,
Qurdasy joq balany kim kóripti?

Jasy ketip jurtynan jyraq, dara,
Jat óńirden taýypty turaq, pana.
Úrkerdeı-aq úı qapty úrpıisip,
Bir synypta bar eken bir-aq bala…» 

Bizdi bir ǵana jaıt qýantty, ol – qazaqy meıirim. Joǵaryda aıtqan Kalının aýyly byltyr bala sanyna baılanysty, onyń arǵy jaǵy qazaqy qamqorlyqqa ba­ryp tireletin patronattyq tárbıe boı­ynsha 1 balany baýyrlaryna basyp, mekteptiń jabylýynan jol taýypty. Al sol Aqtoǵaıǵa qaraıtyn Qońyrat aýy­­lyn­daǵy Jálel Bákirov esimdi azamat patronattyq tárbıege balany alyp, mek­­teptegi oqýshy sanyn qajetti mejege jet­­kizgen. Osy maqsatta Qýsaq aýyly 2 ba­lany, aýdan ortalyǵy taǵy bir balany tár­bıelep otyr. 

Aıyrtastaǵy oqýshylarmen kezdesip, olardy áńgimege tartqanda kózderindegi ottan keńsirik ýdaı ashyǵanyn qalaı jasy­rasyz? Aýlada jıyrma birinshi ǵasyr, aýylda jıyrmasynshy ǵasyr sekildi. Bir balanyń esimi Oral eken. Bul neni meń­zeıdi dep oılar bolsaq, ol aýyl­dyń deni kóbin qazir birdi-ekili tarıhı ota­nyna qaıtyp oralǵan qarakóz qan­das­tarymyz ekenin uǵasyz. Shirkin-aı, aǵaıyn-týystyń bári osy lekpen, osy ret­pen aýylǵa qaıtyp kelse Aıyrtas ar­shyndap, Shubartaý sharyqtap keter edi-aý... Mundaı máseleler tek Aqtoǵaı tó­ńireginde emes, Qazaqstannyń túkpir-túkpirinde bar ekenin aıta ketken jón. 

Mıras ASAN,
«Egemen Qazaqstan»