Memlekettik tildi qorlaý jalǵasa bere me?

Aǵylshynsha jazylǵan bir-eki aýyz sóz týraly eshteńe aıta almadyq. «Aldymen óz ana tili­miz­degi sózdiń saýatty jazylýyna kóńil bólip alaıyq» dedik. Orys tilinde jazylǵan sózder men sóz tirkesterin jazýda min joq, al memlekettik tildegi jazý saý­at­syz, qalaı bolsa solaı ja­zylǵan. 
Tasymaldaýshynyń ataýy da «TOO TÝRKSIB ASTANA» eken. Bul tasymaldaýshy seriktestik óz ataýyn memlekettik tilde jazýǵa bolmas pa edi? Kóptiń kózine jıi túsetin jáne el aýzynda júretin memlekettik tildegi ataýlardyń ózge til orfografııasy negizinde jazylýy – urpaq tárbıesine zııanyn tıgizip-aq keledi. Bir kezderi un qabynan «ÝLAN» JShS-i degen sózdi de kórgenbiz. Endi «Ýly dala» halqy bolmaı turǵanda esimizdi jısaq qaıtedi? 

Orys tiliniń orfografııasymen jazǵysy kelse, oryssha ataýlardy tańdamaı ma? Qazaq sóz­derin orys tili erejesimen jaz­ǵannan ne utamyz? Máselen, eli­mizdiń fýtbol koman­dala­ry­nyń resmı tirkelgen ataýlary: «Tobol», «Irtysh», «Esıl», t.t. eken. Olardy «Tobyl», «Ertis», «Esil» dep ózimizdi ózim­iz aldap júrmiz, ózge jurtqa kúlki boldyq. Bul eldiń aldyn­da únemi «jalt-jult» etip júr­gen ataýlar bolǵandyqtan, ózge til erejesimen jazylǵan qazaq ataýlary jas urpaqqa mem­lekettik tilge degen teris kóz­qaras qalyptastyrmaı ma? Hal­qymyzdyń ana tilin men­sin­beý­ge, til taǵdyryna nem­qu­raıly qa­raýǵa «shaqyryp» turǵan joq pa? 

Termınal arqyly bılet satý máselesine qaıta oralsaq. Bul iske jaýapty azamdar bılettegi qazaqsha sózderdiń, sóılemderdiń jazylýyna júrdim-bardym qaraǵany soqyrǵa taıaq ustat­qandaı kórinip tur. Tipti qazaq tiliniń memlekettik til mártebesine de pysqyrmaǵan ba dersiz. Qazaq tilindegi sózderdi, sóılemderdi, mátinderdi saýatsyz jazý – memlekettik tildiń qadirin ketirý úshin qasaqana jasalǵan is sııaqty kórinedi eken. Elimiz boıyn­sha osyndaı saýatsyz jazý­lar óte kóp. Ár qalada, aýdan or­talyqtarynda, ár aýyl men ká­siporynda, kóshelerde, saýda oryn­­darynda t.b. bar. Ol týraly jazyp ta júrmiz, synap ta júr­­miz, biraq túpkilikti ózgeris baı­­qalmaıdy. 

Til qoldanysyna saldyr-salaq qaraıtyndardyń beti qalyń ba, álde «meıli, kúl bolmasań, búl bol» dep, óz betimizben júrmeı, qaıta-qaıta osy máseleni kótere beretin bizdiń betimiz qalyń ba, bilmedik. «Aıta-aıta Altaıdy, Jamal apaı qardaıdynyń» kebi. Qazaqstannyń memlekettik tilin qurmettegen jandar osyndaı óreskel qatelerge jol berer me edi? Árıne, joq! Eshqashan saýatsyz jazbas edi! Sońǵy mysaldaǵy sóı­lemdi ári beri oqyp, túk túsin­bedik. «Sońdaı-aq» dep qa­te jazǵany bylaı tursyn, «Iаvlıaetsıa» degendi qazaqsha «ta­by­lady» dep aýdarǵan bolǵan. «Bul bılet fıskaldy chek orny­na júredi (qoldanylady)» dep qa­zaq­qa túsinikti jazýǵa bolmas pa edi?

Keıbir keńselerde: «Mem­le­ket­tik tilge aýdara sal. Pro­ký­ra­týra tek­sergende, «qazaq­sha nus­qasy joq»­ demese boldy» deıdi, biraq: «Qa­zaq­sha nusqasy saýatty ja­zyl­­ǵan bolsyn!» degen ta­lap qoımaıdy. Qazaq tili – keń­se­degi aýdarmashynyń tili ǵana bol­ǵandyqtan, mátinniń qa­zaqsha tú­sinikti bolýyna kóńil bólin­beı­di. Mátindi sózbe-sóz aýdarý talaby qoıylady. Qujatty tek prokýratýranyń tekserisine arnap, qazaq tiline aýdarǵan keń­selerde memlekettik tildegi qu­jattar papkasy tekseriske deıin ashylmaıdy da, sol kúıi tap-taza bolyp jata beredi. 

Endi qaıttik? Parlamentten pár­men, ne Úkimetten qaýly kúte­miz. Qazaq halqynyń ana tilinde saýatsyz jazý eldiń namysyna tııý, memlekettik tildi qorlaý! Kı­rı­lısamen jıyrma bes jyldan beri saýatty jaza almasaq, latyn árpine qalaı kóshe­miz? Saýatsyz jazýdyń «kóke­sin» sonda kóremiz be? 

Tólen RAMAZANULY

Qostanaı oblysy, 
Qarabalyq aýdany