Merekelik jıynda alǵashqy bolyp sóz alǵan TÚRKSOI uıymynyń Bas hatshysy Dúısen Qaseıinov asyǵy alshysynan túsip, aıdarynan jel esken kastamonýlyq aǵaıyndy arqa-jarqa qýanyshymen quttyqtady. Endi munda álemniń ár qıyrynan qonaqtar aǵylatynyn, olar otandaryna ádemi áserlermen oralsa quba-qup bolatynyn aıtyp, óziniń ózge de ıgi tilekterin bildirdi. Ol sondaı-aq qurylǵanyna shırek ǵasyr tolǵan TÚRKSOI-dyń búginde bedeldi halyqaralyq uıymǵa aınalǵanyn úlken tebirenis ústinde jetkizdi. Onyń shartarapqa shashyraǵandyqtan bir-birinen tym alshaqtap ketken týysqandar arasyn jaqyndatýda aıryqsha ról atqaryp kele jatqanyna toqtaldy. Máselen byltyr dál osyndaı mártebeni ıelengen bizdiń Túrkistanda qyryqtan astam halyqaralyq deńgeıdegi mándi mádenı sharalar uıymdastyrylypty. Tatýlyq toıyna qatysýshylar qarasy edáýir kóbeıgen. Uzyn sany 12 eldiń ókilderi tóltýma ónerlerin ortaǵa salǵan. Baýyrlastardyń barys-kelisi artyp, rýhanı alys-beristeri molaıǵan. Buıyrsa bul dástúr aldaǵy ýaqytta da jarasymdy jalǵasyn tappaq. Sonyń aıǵaǵy retinde bıyl TÚRKSOI aıasynda Alashtyń aqtańger aqyny Maǵjan Jumabaevtyń, ázerbaıjannyń áıgili kompozıtory Kara Karaevtyń, qyrǵyzdyń shoń jazýshysy Shyńǵys Aıtmatovtyń mereıtoılary atalyp ótetinine erekshe ekpin túsirgimiz keledi. Qazaqtyń qamyn jegeni úshin stalındik solaqaı saıasattyń qaharyna ushyraǵan uly tulǵanyń óleńderi bir- qatar túrki halyqtarynyń tiline aýdarylatynyn estigende janymyzdyń jaz kúnindeı jaınaǵanyn jasyra almaımyz.
Mártebeli jıynnyń minberine kóterilgen Túrkııanyń Mádenıet jáne týrızm mınıstri Nýman Kýrtýlmysh kánigi saıasatker ekenin kórsetip, kósile sóıledi.
– Alla jazsa, Kastamonýdyń aldynan aq kún týǵaly tur. Basyna baq ornap, kókjıegi keńeımek. Jańa jetistikterge jol ashylmaq. Qalanyń tirligi qazandaı qaınamaq. Ulystarymyzdy uıystyra túsetin ártúrli baǵdarlamalar ázirlenýde, Kastamoný bul qurmetke burynnan laıyq edi. Jaqsy ataq oǵan jarasady. О́ıtkeni kıeli óńirdiń taǵylymdy tarıhy tym tereńde jatyr. Ortalyq Azııada oıanǵan Qoja Ahmet Iаsaýı ıdeıalarymen sýsyndaǵan áýlıe-ámbıelerimiz aıaýly atamekenimizdiń órkendeýine ólsheýsiz eńbek sińirdi. Solardyń biri Sheıh Shabany Velı dál osy jerde ómir súrdi. Kastamoný topyraǵynda ilim taratýshy nebir ǵulamalardyń izi qaldy. Aı-juldyzdy baıraǵy bar Anadoly jurtynyń abyroı-dańqy asqaqtaı beretinine senimim nyq, – dedi mınıstr myrza.
Salmaqty oı sabaqtaǵan mádenıet salasynyń basshysy odan ári ózimizdiń IýNESKO-myz ispetti TÚRKSOI-dyń túbi bir túrkilerdiń mádenıetin, ádet-ǵurpyn álemge tanytýda talmaı jumystanyp júrgenin alǵys sezimimen alǵa tartty.
Sonymen taǵy bir dúıim túrkilik dýmannyń dúbiri estildi. Amandyq bolsa, Qara teńiz jaǵasyndaǵy qasıetti qalada baǵzydan bite qaınasqan qardashtar bas qosyp, árqaısysy ózinde baryn bazarlamaq. Totynamanyń toqsan tolǵaýyndaı toı qyzyqtary alqalaǵan alys-jaqyndy tegis súıindirmek. Onyń shet jaǵasyn osy joly-aq baıqap úlgerdik. Saltanatty saraı ishin saz kernep, shattyq áýenderi shalqydy. Túrkııanyń mádenıet mınıstrligi janyndaǵy «Túrik dúnııasy» orkestri oryndaǵan Qurmanǵazynyń «Kórǵuly» kúıi kóńilimizdi kók teńizdeı tolqytty. Qyrǵyzsha, tatarsha, ázerbaıjansha áýelegen ánder kórermen qoshemetine bólendi. Myń buralǵan qazaq qyzdarynyń bıi de eshkimdi beıjaı qaldyrǵan joq.
Dúnıe-aı deseńshi... Obalymyz otarshyldyqqa bolsyn. Baıaǵy zamandarda bir-birimen etene aralasyp, erkin túsinisken ata-babalarymyz netken baqytty edi. Uǵynysarǵa ortaq til tappaı amalsyz orystildi aýdarmashynyń aýzyna qaraǵan búgingi urpaqtarynyń pushaıman halin kórse, jylar ma edi álde kúler me edi?
Keshegi Keńes Odaǵynyń quramynda bolǵan respýblıkalardyń, qazirgi táýelsiz memleketterdiń jýrnalısteri túrikshe ótken jıynnan túk túsinbeı, Antalııadan arnaıy aldyrǵan tilmashqa jan-jaqtan jamyraı jarmasqanyn kórseńiz ǵoı... Tek ázerbaıjandyq áriptesterimiz ǵana túrikterge bir taban jaqyndyqtaryn tanytyp, tárjimáshige táýeldi bola qoımady.
«Barmasań, kelmeseń – jat bolarsyń» degen dana halqymyz. Endeshe ejelden erkindik ańsaǵan er Túrik urpaqtarynyń emen-jarqyn júzdesýleri azaımasyn, aǵaıyn!
Talǵat BATYRHAN,
«Egemen Qazaqstan» – Kastamonýdan (Túrkııa)
