Zulmat kesirinen óz eli, óz jerinde otyryp, ult retinde joıylyp kete jazdaǵan halqymyzdyń búgingi jetken jetistikterin saralaǵanda ózimiz de ishteı táýbe dep otyratyn boldyq.
Jaqynda ǵana Elbasymyz AQSh prezıdenti Donald Tramptyń shaqyrýymen álemdegi eń azýly memlekette bolyp qaıtty. Kúni keshe ǵana taǵdyr-talaıy belgisiz bolǵan qazaq eliniń álemdegi eń myqty memlekettiń qataryna qosylyp kele jatqanyn, dúnıe júzi sanasatyn, maqsat, muraty aıqyn el ekenimizge osy sapardaǵy oqıǵalarǵa baǵa bere otyryp kózimiz jetip, taǵy da súısindik, marqaıdyq.
Qazaqstanda jaqsylyq jaǵyna óte iri ózgerister bolyp jatyr.
Elbasynyń jyl saıynǵy halyqqa Joldaýy – tarıhı qujat, eldiń damýyna negizdeletini málim. Onda jyl boıy atqarylǵan memlekettik baǵdarlamalardyń oryndalý barysy men aldaǵy jyldarda sheshilýge tıisti máseleler naqtylanady. Elbasy Joldaýy jańa maqsattardy oryndaýǵa negizdeledi.
Memleket basshysynyń bastamasymen qolǵa alynǵan memlekettik baǵdarlamalar Ońtústik Qazaqstan oblysynda belsendi túrde júzege asyp keledi. Biz osy maqalamyzda Joldaý talaptary óńirde qalaı oryndalyp jatqanyna taldaý jasap kórdik.
Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Janseıit Túımebaev oblystyq máslıhattyń sessııasynda Elbasynyń Qazaqstan halqyna arnaǵan «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» atty Joldaýyn birlese júzege asyrýdyń jaıyn talqylaǵan edi.
Joldaýdaǵy on baǵytqa jeke toqtalǵan oblys ákimi Memleket basshysynyń bul saıası qujaty tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa álemine beıimdelý men jetistikke jetý jolyn tabý úshin ne isteý qajettigin aıqyndap bergenin aıtty.
«Birinshi baǵyt. «Indýstrııalandyrý jańa tehnologııalardy engizýdiń kóshbasshysyna aınalýy tıis» dep atap kórsetti Elbasymyz. Bul baǵyttaǵy jumysty Ońtústik Qazaqstan oblysy barynsha jedeldetetin bolady. О́ńirimizde 11 ındýstrııalyq aımaq pen bir arnaıy ekonomıkalyq aımaqtyń áleýetin barynsha tıimdi júzege asyrýymyz kerek. 2017 jyly ındýstrııalyq aımaqty damytýda 9,4 mlrd teńgeni quraıtyn 13 joba júzege asty. Endi bul baǵyttaǵy jumystardy odan ári jetildirýge mindettimiz. Búginde qoldanystaǵy kásiporyndarda jańa sıfrlyq tehnologııalar engizilip, óndirister damýda. О́ndiriste zamanaýı tehnologııany paıdalaný arqyly atmosferaǵa shyǵatyn qaldyqty azaıtyp, óndiris sıkliniń ýaqyty men energııa shyǵynyn azaıtqan durys. Bul ónimdilikti eselep, arttyrady degen sóz», dedi oblys ákimi.
Elbasynyń ekinshi qoıyp otyrǵan mindeti – «Resýrstyq áleýetti odan ári damytý». Prezıdent bul salada tabıǵı resýrstardy tıimdi paıdalanyp, energııa kózderin tabý men únemdeýge úndep otyr. О́ńirimizde bul baǵytta da jumystar EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesinen keıin belsendi túrde qolǵa alynǵanyn bilesizder. О́tken jyldyń ózinde Saıram, Qazyǵurt aýdandarynda gıdroelektr stansalary iske qosyldy. Sonymen birge Shymkent qalasynda káriz sý qaldyqtarynan bıogaz alatyn Orta Azııada balamasy joq keshen paıdalanýǵa berildi. Munyń bári memlekettiń qoldaýy arqasynda júzege asyp otyr. Qazirgi ýaqytta oblysymyzdyń birneshe aýdanynda shetel ınvestorlarymen birikken kúnnen elektr energııasyn óndiretin nysandardyń qurylysy júrgizilýde. Jasyl ekonomıkany damytý boıynsha oblysta júzege asyrylatyn 26 joba endi jańa baǵytta qarqyn alatyn bolady.
Joldaýdaǵy úshinshi mindet «Aqyldy tehnologııalar» – agroónerkásip keshenin qarqyndy damytý múmkindigi» bolyp otyrǵanyn aıtqan oblys ákimi Ońtústik Qazaqstan elimiz boıynsha aýyl sharýashylyǵy salasynda ozyq tehnologııalardy qoldanýda kósh basynda turǵanyn atap ótti.
«Máselen, tamshylatyp sýarý ádisi qoldanylatyn egistik jerdiń jalpy kólemi 58,5 myń gektarǵa jetti. Bul respýblıkalyq úlestiń 72 paıyzyn qurap otyr. Al qarqyndy baýdyń kólemi 2,8 myń gektarǵa jetti. Intensıvti baq, tamshylatyp sýarý, jylyjaılar baǵyttarynda ozyq tehnologııalar engizý arqyly ónimdiliktiń joǵarǵy deńgeıine jetip otyrmyz. Bıyl da jańa tehnologııalar engizý boıynsha jumystar júıeli túrde atqarylatyn bolady. Al Memleket basshysy aıtqan tórtinshi baǵyt, ıaǵnı kólik-logıstıka ınfraqurylymynyń tıimdiligin arttyrý mindettemesin júzege asyrýda óńirdiń múmkindigi mol ekeni ózderińizge aıan. Máselen, «Jańa ındýstrııalandyrý: qazaqstandyq barystyń qadamy» ulttyq telekópiri barysynda Shymkent qalasynda ornalasqan kólik-logıstıkalyq ortalyqta A + sanatyndaǵy keshen iske qosylǵan bolatyn. «Batys Eýropa – Batys Qytaı» magıstrali men temir jol jelisine jaqyn ornalasqan jańa kólik-logıstıkalyq ortalyq geografııalyq turǵydan tıimdi boldy. Bul óńirdi kólik-logıstıkalyq hab retinde qalyptastyrýǵa jáne Qazaqstannyń aýmaǵy arqyly aınalymdy ulǵaıtýǵa yqpal etedi. Qazirgi kezde jalpy aýmaǵy 92 gektardy quraıtyn «Ońtústik» kólik-logıstıkalyq ortalyǵynda ınvestısııa quny 35,6 mlrd teńge bolatyn 8 joba júzege asyrylýda. Aýmaǵy 242 500 sharshy metrdi quraıdy. Munda kedendik rásimdeý, fıtosanıtarlyq jáne veterınarlyq baqylaý qyzmetteri bir tereze qaǵıdasymen júrgizilse, buǵan qosa ýaqytsha saqtaý qyzmeti de qarastyrylǵan», dep atap kórsetti Janseıit Qanseıituly.
Qazaqstandyqtardyń eń ózekti áleýmettik problemasy – baspana. Sondyqtan da Elbasynyń Joldaýda turǵyn úı qurylysy salasyna erekshe nazar aýdaryp otyrǵanyn aıtqan J.Túımebaev bıyl ońtústikte 245 kópqabatty turǵyn úıdiń qurylysy júrgizilip, onyń 91-i nemese 4 733 páter paıdalanýǵa berilgenin jetkizdi. Sondaı-aq ákim ótken jyldan ótpeli bolǵan 154 kópqabatty turǵyn úıden bólek, osy jyly taǵy da 100 kópqabatty úı qurylysy bastalatynyn baıandady.
Damýdyń 10 baǵytyn aıqyndaǵan Elbasy Joldaýy – jańa maqsattarǵa jeteleıtin eń basty qujat bolyp tabylatynyn aıtqan óńir basshysy ony júzege asyrý boıynsha jelilik keste, medıa-jospar jasaýdy tapsyrdy.
Ońtústik – agrarly aımaq. Eńbek ónimdiligi, jalpy túsimdi arttyrý úshin jańa tehnologııa sharýashylyqtarǵa kirigýi kerek. Agrarlyq sektordy ıgerý men ınnovasııalyq izdenisterdi nyǵaıtý barysynda ońtústik ǵalymdarymen tyǵyz jumys jasalyp keledi. Memleket basshysy aýyl sharýashylyǵy bolashaqta el ekonomıkasynyń draıverine aınalatyndyǵyn aıtqan bolatyn. Jýyrda oblysqa issaparmen kelgen Premer-Mınıstrdiń orynbasary, Aýyl sharýashylyǵy mınıstri О́mirzaq Shókeev sharýalarǵa berilgen sýbsıdııalardyń kólemi aıtarlyqtaı óskenimen, ónimdiliktiń kútkendegideı óspegendigine alańdaýshylyǵyn bildirgen.
О́mirzaq Estaıuly endigi jerde sýbsıdııaǵa jańa robottanǵan, kompıýterlengen tehnologııa ádisterin engizýdiń jaıyn aıtty.
Aldyńǵy qatarly eldermen básekege qabiletti bolý úshin bul sharýashylyqtarǵa óte qajet. Elbasy Joldaýynda aýyl sharýashylyǵy ónimin syrtqa shyǵaryp satý máselesi aıtylady. Bul maqsat ońtústikte ońtaıly oryndalyp keledi.
Oblys ákimi aldaǵy ýaqytta ıntensıvti baq, tamshylatyp sýarý, jylyjaı kólemin ulǵaıtý baǵyttarynda jańa tehnologııalar engizý arqyly ónimdilikti arttyrýǵa bolatynyn únemi aıtyp keledi.
«Qazirgi tańda Saýd Arabııasy, BAÁ men Irak memleketterine qoı etin eksporttaý boıynsha aldyn ala kelisimder jasalyp otyr. Jalpy 2021 jylǵa aýyl sharýashylyǵy taýarlary eksportyn kem degende 3 esege arttyrýymyz qajet. Elimizdiń Aýyl sharýashylyǵy, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrlikteri, Ońtústik Qazaqstan oblysy ákimdigi arasynda túzilgen úshjaqty is-sharalar josparynda bekitilgen 75 ındıkatorlyq kórsetkish 158 birlikke nemese 2,1 esege oryndaldy. Bıylǵy jyly 3000-nan kem emes úı sharýashylyqtarynan biriktirilgen 102 kooperatıv qurylady». Oblys ákimi máselege baılanysty oıyn osylaı tujyrdy.
Búginde oblysymyzdaǵy 21 mekeme ózderiniń azyq-túlik ónimderin turaqty túrde eksportqa shyǵaryp keledi.
Qazaqta «úıi joqtyń kúıi joq» degen sóz bar. Bıyl oblysta turǵyn úı máselesi aıtarlyqtaı sheshildi. Eńseli, kópqabatty úıler tek oblys ortalyǵynda ǵana salynyp jatqan joq, aýdan, qalalarda da boı kóterýde. Máselen, negizinen jeke úıler salynyp, úlken aýylǵa aınalyp kete jazdaǵan Túrkistan qalasynda «Otyrar» atty shaǵyn aýdan salynyp jatyr. Kórshiles Otyrar aýdanynda jańa kópqabatty úıler paıda boldy.
Sonymen qatar oblys ákiminiń bastamasymen qyzmettik páterler salý qolǵa alyndy. Bul muǵalimder, dárigerler men memlekettik qyzmetkerlerdiń turǵyn úıge degen suranysyn óteıtin ıgi jobaǵa aınaldy.
Elbasynyń Joldaýdaǵy talaptaryn júzege asyrý maqsatynda oblys ákimi aýdan, qala ákimderine ınvestısııa tartýdy qadap tapsyrǵan bolatyn. Sonyń nátıjesinde oblysqa 417 mlrd teńge ınvestısııa tartylyp, oblys bul jóninen respýblıkada birinshi orynǵa shyqty.
Osydan attaı bes jyl buryn shaǵyn jáne orta bıznespen aınalysatyndardyń sany 120 myń bolsa, búginde 180 myńǵa jetip otyr. Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy boıynsha kásipkerlikti qoldaý arqyly quny 208 mlrd teńgege jetetin 162 joba iske qosyldy. Bul on myńǵa jýyq jańa jumys ornyn ashýǵa múmkindik beredi. Osy jumystarǵa qarap Elbasy Joldaýynda júktelgen mindetter oblysta jaqsy deńgeıde oryndalyp jatyr dep kámil senimmen aıtýǵa bolady.
Qaırat BALABIEV,
Ońtústik Qazaqstan oblystyq máslıhatynyń hatshysy, zań ǵylymdarynyń doktory
Ońtústik Qazaqstan oblysy
