Jaqsy kitap – jan azyǵy

Men jaqynda jýrnalıst-pýblısıst, jazýshy, marqum Serik Ábdiraıym­ulynyń «Bes múshel belesinde» atty estelik kitabyn oqyp shyqtym. Kitapty qurastyrǵan Sansyzbaı Mádıev, Qaı­sar Qadyrqulov, Zernebek Shilde­baı­uly bul týyndyǵa belgili qalamger, baspager jaıly kózkórgender es­te­likterin jınas­tyr­ǵan eken. Kitap eki bólimnen, «Jaqsy sóz – ja­rym yrys», «Jaq­sylarmen janasa júr» toptamasynan bastaý alady. Sonymen bul kitap nesimen qundy? Bastysy – til qunary bólek. Kólemi 500 betten asady, 35 baspa tabaq. О́z ultyn sheksiz súıetin Serik qazaqtyń birtýar perzenti Dinmuhamed Ahmetuly Qonaevtyń basyna qara bult úıirilgen sátte janyna jalaý bolǵan inileriniń biri boldy. Sondaı-aq, Asanbaı As­qarov, Nurǵısa Tilendıev, Zeınolla Qab­dolov, Sherhan Murtaza, Seıdahmet Berdiqulov, Qadyr Myrza Áli jaıynda esseleri men derekti povesteri kóki­rekke nur quıady, sýsyndy qandyrady. «Qazaq ǵylymnyń Gerkýlesi» atty taraýda ǵalym О́mirbek Joldasbekov sóz bolady. Zeınolla Qabdolovsha aıtqan­da, «Ne aıta beretini bar, ol ot edi, byq­sýdy, tútindeýdi bilmeıtin, qala ishi­nen ǵajap KazGÝ-grad salyndy. Tó­ńiregine tek shýaq shashatyn». Kitapty bas almaı oqyp otyrǵanda, Qaldarbek Naımanbaev: «Dımekeń dú­nıe­den ótkennen keıin de onyń arýaǵy aldyndaǵy paryzyn Serik adaldyqpen, azamattyqpen atqaryp keledi» dese, Bek­sultan Nurjekeev: «Seriktiń Qo­naev pen Nurǵısa týraly jazǵandary» aıryqsha baǵaly» deıdi. Al Sansyzbaı Mádıev: «Jamandyqty keshirý, jaý­las­qan jaýynyń ózine de raqym jasaý, pen­deniń jaı bir qylyǵy retinde qara­paıymdylyqpen qaraý – ol da Serikke tán» dep oı tolǵaıdy. Seriktiń týǵan aǵasy Jarylqasyn qazir zeınetker, osy kitaptaǵy «Sol bir kúnder esimde» atty esteligin oqyrman tolqymaı oqýy múmkin emes. Kitaptaǵy Seriktiń Dımekeńnen al­ǵan «Izgilikpen máńgilikke aty qalǵan» atty suhbaty ǵıbraty mol dúnıe. Bul suhbatta Serik Dımekeńe 108 suraq ázirlep barǵany baıandalady. Dımekeń suraqty oqyp shyǵyp: – Inishek, ózińe qyzyq kóringen su­raq­tar maǵan qıyn bolyp tur. Jatqan jylannyń quıryǵyn basyp ketip júrmeımiz be? – depti Serikke á degennen. Birde Serik Dımekeńe: «El basynda otyrǵanda eń basty qateligińiz nede?» dep suraǵanda Dımekeń myrs etip kúlip: – Minsizdik Allaǵa ǵana jarasqan. Jalpy el bılegen adam tizesinen qan ishedi, kindiginen maı ishedi. Eń kemi jylyna bir kemshilik jibergende 44 jylda 44 qatelikke ury­nady ekenmin, – dep ýáj aıtypty. – Dımeke, ata-anadan ne qaldy dep oılaısyz? – degende: – Erlik pen eldik qaldy. Búgingi urpaq alǵyrlyǵymen unaıdy. Men Zýhra jeńgeńmen elý jyl alty aı ómir súr­dim. «Erdiń asyly kúshinen bilinedi, áıel­diń asyly isinen bilinedi» demekshi, ımany joldas bolsyn, sheber aspaz, tiginshi edi. Zýhra Kolbın tusynda úkimet ta­rapynan beriletin azyq-túlik, jemis-jıdek, kúndelikti tutynýǵa alynǵan zattardyń esebin júrgizip otyrǵan eken. Ne alsa da aq­sha­syn tólep, túbirtekti saqtap kelipti. Satyp alynǵan zatynyń baǵasyn, ákelgen adamnyń aty-jónin jazyp, qolyn qoı­dyryp oty­ryp­ty. Maǵan arasha túsken qujattar osy boldy! Kitaptaǵy «Dımash ata men Zýhra bıbi» atty taraýda ár otbasyna oı salarlyq sóz qu­nary jatyr. – Daǵdarys dep jatyr­syń­dar, – dedi birde Dımekeń. – Qazaq budan aman ótedi, óıtkeni qazaqtyń ishi maıly. Qan­daı dýaly sóz! Qazaq daǵdarystan mú­dir­meı ótýde. Zýhra anamyzdyń «Kolbınniń jaraǵan býradaı aýzy kópirip, attanǵa uran qosqan kúnderi biter. Jazyqsyzdy jazǵy­ryp, jala japqandardy qudaı tabady!..» degen dana sózi bas ıgizedi. Serik Asanbaı Asqarov aǵamyzǵa: – Densaýlyǵyńyz qalaı, aǵa? degende bergen jaýaby: – Ortasha. Eki metr bıik dýaldan erkin sekirip ótpegen soń, pálen dep maqtaýǵa bolmaıdy. Jetpis besiń ońaı emes eken. Aınadaı asfalt jolmen kele jatyp aıaǵyńdy sanap basasyń. Asanbaı aǵa súıikti jary Fatımaǵa: – Kitap – sen úshin birinshi Asanbaı, biraq oqyǵanyńdy maǵan áńgimeleýdi umyt­paǵaı, – dep qanattandyryp otyratyn bolǵan kórinedi. Aǵadan qalǵandy ini kıip ósedi, apadan qalǵandy sińli kıip ósedi, kórgen­derin boıyna túıip ósedi, – deıdi eken jaryqtyq. Qalyń kitapty oqyp otyrǵanda «О́mirge ókpe júrmeıdi» atty taraýdaǵy Asanáli Áshimov, «Dana-dıdardaǵy» Z.Qabdolov, «Aq­qýyn áldılegen án men kúıdegi» N.Tilendıev týraly tolǵa­nys suhbatta Seriktiń tereń bilimdarlyǵyna, adamdy baýraı túsý ar­qyly ishki jan-dú­nıe­sin eriksiz qozǵaı­tyn qasıetine tańyr­qaı­syń. Dımash ata Serik­tiń eńbektenýimen ja­ryq kórgen «Aqıqat­tan at­taýǵa bolmaı­dy», «Elý jyl el aǵa­sy» atty ki­tapqa kezinde rıza­lyq bildire kelip: «Osy bir qara­paıym eńbegimniń dú­nıe­ge kelýine, sóı­tip qalyń eldiń ká­de­sine jararlyqtaı deń­geıge jetkizýine kóp úles qosqan Serik Ábdi­raıym­ulyna rıza­shy­lyǵymdy bildiremin» dep aǵy­nan jarylýy kóp jáıttiń betin ashqandaı. Kitaptaǵy ár taraý, ondaǵy asyl sózder oıǵa quıyla túsedi. Qaıtalanbas kompozıtor Nurǵısa jetpiske shyǵar sátinde: «Asaý ózendeı býyrqanǵan ómirden alys­tap bara jatqanymdy kórip, júregim syzdap qoıa beredi. Urlanyp ótip jatqan ýaqytqa ne daýa! Baryna bereke. Táýbe deısiń. Inshalla, elim aman, jerim tutas, baýyrym bútin. Men kommýnıst emespin, kompozıtormyn. Aq­ty qara deıtinderden saqtaný kerek. Jaq­sy­lyqty qudaıdan, sosyn ózińnen kút», depti. Men elý jyldan astam baspasózge eńbek ettim. Jýrnalıst Serik Ábdiraıymulynyń «Bes múshel belesinde» atty kitabyn oqı otyryp, janyma lázzat, boıyma qýat alǵandaı sergidim. «Qazir kitap oqıtyndar azaıdy», dep kóp aıtatyn boldyq. Oqıtyndar bar. Biraq, jaqsy kitap qolǵa tıe bermeıdi. Mine, osy jaǵyn umytpaǵan jón. Al búgingi áńgime­lep otyrǵan Serik Ábdiraıym­uly­nyń «Bes múshel belesinde» atty kitaby taǵylymy mol, ár otbasy jata-jastana oqı­tyn dúnıe desek, artyq aıtqandyq emes. Oqyńyzdar, qalyń oqyrman. Men ózim oqyp shyqqan bul kitaptan kóp ǵıbrat alarlyq sóz qudiretin, el qudiretin uqtym, aldyńǵy tolqyn aǵalar ómirine taǵy da taǵzym etkendeı boldym. Qaıyrbek MYRZAHMETULY. Qyzylorda.