Energetıkalyq sýsyndar zııan

Elimizdiń medısınalyq qaýym­­dastyǵy dabyl kóterip, kóp­shi­lik oryndarda satýǵa shekteý qoı­ylǵanyna qaramastan jas bala­lar men jasóspirimderdiń ener­ge­tıkalyq sýsyndardy tu­ty­nýynyń artyp kele jatqanyn aıtýda.

Qazaqstandyq dáriger maman­dardyń aıtýyna qaraǵanda, energe­tı­kalyq sýsyndardyń qura­mynda esirtki zattary bar, olar ortalyq nerv júıesiniń buzylýyna áser etedi. Bala ony birshama ýaqyt úzbeı ishse ábden daǵdylanyp, baılanyp qalýy da ǵajap emes. Sýsyndardyń osyndaı jaman belgileri týraly aqparat syrtyna óte usaq árip­termen ajyratýǵa qıyn eti­lip jazylǵan. Al paıdaly jaq­tary kerisinshe, úlken árip­ter­men, kózge birden túsetin etip, jaq­sy jarnama túrinde berilgen. Qu­qyq qorǵaý organdarynyń qyz­­met­kerleri osyndaı ener­ge­­tı­ka­lyq sýsyndardy kóp ishetin balalardyń buzaqy, tentek minezderimen jıi kózge túsip, temekige de basqa bala­larmen salystyrǵanda úsh ese úıir bolatynyn, esirtkige de qumar bolyp, túrli qylmystarǵa da jıi baratynyn aıtady.

Sheteldik mamandardyń aıtýyna qaraǵanda, energetıkalyq sýsyndar qorqynysh, uıqysyzdyq, úreılený, ashýlanshaqtyq, jú­rek­tiń qatty soǵysy sııaqty ke­sel­derdiń týýyna sebepker bo­latyn kórinedi. Dúnıejúzilik den­saýlyq saqtaý uıymy balalar arasyndaǵy júrek-qan tamyrlary syrqattary men júıke júıesiniń buzylýyn, asqazan-ishek aýrýlaryn boldyrmaýdyń bir joly – energetıkalyq sýsyn­dardy shekteý ekenin aıtqan. Son­dyqtan damyǵan elderdiń kó­bin­de bul sýsyndardy satýǵa tutas­taı nemese jartylaı shekteý qoıylǵan.

Bizdiń elimizde Qazaqstannyń memlekettik bas sanıtarlyq dári­geriniń 2013 jyldyń 19 ta­myz­daǵy «Sergitetin komponentteri bar sýsyndardy satýǵa tyıym salý týraly» atty qaýlysymen orta jáne arnaýly orta bilim beretin mekemelerde, joǵary oqý oryndarynda, densaýlyq saqtaý mekemelerinde, jasóspirimder men jastar kóp jınalatyn oryn­­dardaǵy mádenı-kópshilik shara­­larda mundaı sýsyndardy satýǵa tyıym salynǵan.

Alaıda bul tyıym óziniń nátı­je­sin kórsete almaı otyr, atalǵan jerdiń bárinde ener­ge­tıkalyq sýsyndar keder­gi­siz satylyp jatatynyn kóre­miz. Tipti, mundaı jerler­de sa­t­yl­maǵannyń ózinde jasós­pi­rim­der kósheniń kez kelgen bu­ryshynan ony op-ońaı satyp alyp jatady. Sondyqtan Úki­met basshysy óziniń arnaıy qaý­ly­symen elimizdiń bar­lyq túk­pir­lerinde jastary kámel­etke tolmaǵandarǵa osyndaı sý­syn­dardy múlde satpaý týraly ókim bergeni jón. Spırttik ishim­dikterdi satýǵa osyndaı t­yıym berilgen soń ony satý shek­teldi ǵoı, energetıkalyq sýsyn­dar­ǵa da sondaı shara kerek. So­ny­men qatar osy qaýlyny buz­ǵan satýshylarǵa qandaı ákim­shilik jaza qoldanylatyny da osy qaý­lyda qarastyrylǵany durys. Sonda biz jasóspirimder men bala­lardyń densaýlyǵyn saq­taı­tyn bolamyz. Májilis­tegi «Nur Otan» partııasy frak­­sııas­ynyń bir top múshe­leri osy usynysymyzdy Premer-Mı­nıstr Baqytjan Saǵyn­taev­tyń atyna depýtattyq saýal retinde joldadyq

Sáken QANYBEKOV,

Májilis depýtaty.