Osydan biraz jyl buryn Qyzyljar qalasyna jolymyz túskende qala vokzalyndaǵy kóńilge kirbiń uıalatyp, kóleńke túsiretin kórinisterge kýá bolǵan edik. Sonda kózimizben kórgen, ishtegi qyjyldy kúsheıtken jaıttar kúni búginge deıin saqtalǵanǵa uqsaıdy. Petropavl vokzalyna barǵan adamnyń birden baıqaıtyny – temir jol vokzalynyń reseılik ýaqytpen jumys isteıtini. Ǵımaratqa kireberis tusta mańdaıshada turǵan úlken saǵat Máskeýdiń ýaqytyn kórsetip turady. Alǵan bıletińizde de dál solaı. Qalyp qoıǵyńyz kelmese qolyńyzdaǵy jáne «qaltafonyńyzdaǵy» saǵatqa qaıta-qaıta qaraǵyshtap, bizdegi ýaqytqa úsh saǵatty qosyp eseptep, ábden ábigerge túsesiz. Poıyzdardyń barlyǵy reseılik ýaqytpen júrip-turady, tártip solaı. Ádette shetelderge barǵanda ol jaqtyń ýaqytyn Qazaqstanmen salystyryp, saǵatyńyzdy jóndep qoıasyz ǵoı. Petropavlǵa taban tiregen jandar óz elinde júrip sheteldegi ádetin isteýge májbúr. Vokzal aýmaǵy jáne qaladan Astanany betke alǵanda 50-60 shaqyrymdaı jerde ornalasqan Smırnov temir jol beketine deıingi aralyq «Reseı temir joldary» AAQ-tyń Ońtústik-Oral temirjolyna qaraıdy.
Birer jyl buryn jolaýshylar poıyz bıletterin vokzaldaǵy kassadan emes, qaladan qashyqta jatqan Smırnov stansasynyń ber jaǵynan satyp alýǵa májbúr bolatyn. Sebebi reseılik kompanııa kassalaryndaǵy tarıf qazaqstandyq kompanııalarmen salystyrǵanda qymbat. Degenmen ótken jyly vokzalda «Qazaqstan temir joly» ulttyq kompanııasynyń kassasy jumys isteı bastaǵannan keıin halyqtyń da kózi ashylǵandaı boldy.
«Egemen Qazaqstan» gazetiniń Soltústik Qazaqstan oblysyndaǵy menshikti tilshisiniń habarlaýynsha, bertinde jaǵdaı birshama túzelgen eken. Birneshe jyl buryn bul vokzalda jáne joǵaryda keltirilgen temir jol bóliginiń boıynda tek qana Reseı Federasııasynyń azamattary jumys istepti. Al bul degenińiz 5 myńǵa tarta adam. Kórshi eldiń 5 myńǵa tarta azamatynyń eńbek erejesi de kórshi eldiń zańnamasyna saı bolǵan. Eńbekaqy reseılik rýblmen tólenip, túsetin tabys ta, tólenetin salyq da bizdiń bıýdjetti aınalyp ótken. Degenmen soltústiktegi áriptesimiz О́mir Esqalı habarlaǵandaı, BAQ-tardyń, jergilikti qoǵamdyq uıymdardyń, belsendi azamattardyń atsalysýymen jaǵdaı birshama túzelipti. Sonyń arqasynda qazir onda tek Qazaqstan azamattary eńbek etetin boldy. Jalaqyny rýblmen tóleý de toqtatyldy.
Parlament Májilisiniń IV shaqyrylymdaǵy depýtaty, qazir «Soltúsik Qazaqstan» oblystyq gazetiniń bas redaktory bolyp qyzmet atqaratyn Jarasbaı Súleımenovke habarlasyp, osy másele týraly pikirin bilgen edik.
– Bul kópten kóterilip jatqan másele ǵoı. Petropavldaǵy temir jol vokzaly Reseıdiń Ońtústik-Oral temir jolynyń menshiginde. Kezinde kóptegen áleýmettik mekemeleri de bolǵan, sońǵy jyldary onyń barlyǵy Qazaqstanǵa qaıtaryldy. Qazir reseılik tarap temir jol bóligin, stansalardy basqarý qurylymdaryn ıelenip otyr. Bul «úı ishinen úı tikkenmen» birdeı qubylys. Sebebi, ol jerde barlyq jumys Reseı Federasııasynyń zańdaryna, talaptaryna sáıkes júrgiziledi. Basqasyn aıtpaǵanda, bılet alýdyń ózinde kezinde talaı qıyndyq týǵyzyp, kóptegen turǵyndarymyz qaladan 60 shaqyrym jerdegi «Qazaqstan temir joly» AQ-qa qaraıtyn stansalarǵa baryp, poıyzǵa sol jerden otyryp júrdi. Árıne, bul kóp adam eńbek etetin úlken mekeme. Qazir salyqtyń ózi Reseıdiń bıýdjetine ketip jatyr. Onda jumys isteıtin azamattardy Reseı azamattyǵyn alýǵa úgitteý oqıǵalary, qazaqtardyń sol el azamattyǵyn alý faktileri de boldy. Osynyń bári bir qaraǵanda sheshiletin máseledeı kóringenimen, áli kúnge túpkilikti sheshimin tappaı kele jatyr. Men Májiliste depýtat bolǵanda osy týraly Úkimetke depýtattyq saýal joldaǵan edim. Úkimetten jaýap berilgenimen, oǵan naqtylyq jetispedi. «Baıaǵy jartas – bir jartas» degendeı, áli kúnge bir búıirimizge batyp tur,– deıdi ol.
Jarasbaı Súleımenov aıtqan «áleýmettik mekemelerge» toqtala keteıik. Buryn vokzal mańyndaǵy shaǵyn aýdanda reseılik azamattardyń otbasyna arnalǵan balabaqshalar, mektepter, aýrýhana, arnaıy turǵyn úıler, stadıon, tipti derbes telefon stansasy men ınjenerlik kommýnıkasııasy da bolǵan-dy. Onyń barlyǵyn ustap turý reseılik kompanııaǵa qıynǵa soqty ma, álde bizdiń taraptan jasalǵan áreketter yqpal etti, qazir onyń bári ózgerdi. Vokzalda tek Qazaqstan azamattary jumys isteıdi.
Jalpy, Qyzyljardaǵy vokzal men temir joldyń bir bóligi nelikten reseılik kompanııaǵa tıesili? Ol úshin kórshi el bizdiń tarapqa qansha aqy tóleıdi? Ol suraqtyń jaýaby bylaı eken. Petropavl vokzaly men temir jol bólimshesi túgeldeı «Reseı temir joldary» AAQ-tyń ıeliginde. Al Reseı aýmaǵyndaǵy Ilesk, Shyǵys temir jol stansalary «Qazaqstan temir joly» ulttyq kompanııasyna qaraıdy. Iаǵnı, eki tarap osyndaı kelisimge kelip otyr. Bul Investısııalar jáne damý mınıstrligi Kólik komıtetiniń keltirgen ýáji. Ilesk – bizdińshe – Elek, Aqtóbege jaqyn ornalasqan stansa.
Investısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbektiń osy máselege qatysty otandyq BAQ-tarda jarııalanǵan pikiri tómendegideı:
– Atalǵan jaǵdaı marshýrttardyń ońtaılylyǵy turǵysynan alǵanda Qazaqstanǵa da, Reseıge de tıimdi. Mysaly, Oralǵa barý úshin biz Aqtóbeden Ilesk arqyly reseı Federasııasy arqyly júremiz. Keńestik kezden beri bul stansa Qazaqstanǵa qaraıdy. Petropavl bolsa reseılik jeliniń boıyndaǵy ýchaske, sebebi ol Transsibir magıstraliniń bóligine jatady.
Qyzyljar vokzalyn «Qazaqstan temir joly» ulttyq kompanııasyna berý máselesine qatysty atalǵan kompanııanyń ustanymyn bilýge tyrysqan edik. Alaıda, vokzaldyń jáne oǵan jaqyn jerdegi temir jol bóliginiń reseılik kompanııaǵa tıesili ekenin ózimizge qaıtalap aıtqan baspasóz qyzmetiniń qyzmetkeri ol máselege kompanııa ókilderiniń pikir bildirmeıtinin jetkizdi.
Petropavl týraly aıtqanda eldi alańdatqan eki másele bolsa, onyń bireýi – qalanyń vokzalyna baılanysty. 700 myńǵa tarta halqy bar, soltústiginde Reseımen shektesetin oblystyń ortalyǵy toǵyz joldyń torabynda ornalasqany onyń strategııalyq mańyzyn arttyra túsetini túsinikti. Qazaqstan úshin temir jol – tasymal men qatynastyń eń jıi qoldanylatyn túri ekenin de atap ótý kerek. О́kinishke qaraı, elimizdiń táýelsizdik alǵanyna 26 jyldan astam ýaqyt ótse de, Qyzyljar vokzaly syndy strategııalyq mańyzy bar mekemedegi túıindi másele áli kúnge sheshiler emes.
Arnur ASQAR,
«Egemen Qazaqstan»
