Foto: Erlan OMAR, «Egemen Qazaqstan»
Is-sharaǵa QHA Tóraǵasynyń orynbasary – Hatshylyq meńgerýshisi Darhan Myńbaı, Májilis Tóraǵasynyń orynbasary Vladımır Bojko, birqatar depýtattar qatysty. Otyrysty Qazaqstan halqy Assambleıasy depýtattyq tobynyń jetekshisi Saýytbek Abdrahmanov júrgizdi.
Jıynda alǵash bolyp sóz alǵan D.Myńbaı Elbasynyń qazaqstandyqtardyń aldyna jyl saıyn jańa mindetter qoıyp, bir bıikten soń kelesi bıikti baǵyndyrýǵa jetelep otyrýynyń astary – máńgilik qozǵalys, úzdiksiz damý fılosofııasyn kórsetetinine toqtaldy.
Elimiz Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń basshylyǵymen memleketti, qoǵamdy, ekonomıkany eń aýqymdy úshinshi jańǵyrtýǵa kiriskenin tilge tıek ete otyryp, QHA Tóraǵasynyń orynbasary Memleket basshysynyń Qazaqstannyń áleýmettik-ekonomıkalyq tabystarǵa qol jetkizýiniń negizgi bastaýy yntymaq pen birlikti, ultaralyq jáne konfessııaaralyq kelisimdi saqtaýy ekenin erekshe atap kórsetkenine nazar aýdartty. Qazaqstannyń shejiresine, otandyq tarıh ǵylymyna úlken úles retinde qosylǵan «Táýelsizdik dáýiri» kitabynyń jaryq kórýi – táýelsizdigimizdiń 26 jyldyǵyna tamasha syılyq qana emes, búkil el úshin aıtýly oqıǵa bolǵanyn atap ótti. Ol týyndyda elimizdiń nebir «tar jol, taıǵaq keshýden» ótken sátteri, dáýirge tatıtyn jetistikteri men jeńisti kúnderi, ekonomıkanyń qalyptasý, órkendeý satylary, memlekettik qurylys pen damýdyń qazaqstandyq modeli jan-jaqty kórsetilip, tereń saraptalǵanyna toqtaldy.
«Táýelsizdik dáýiri» elimiz úshin mańyzdy kezeńde jaryq kórdi. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń basshylyǵymen Qazaqstan halqy memleketti, qoǵamdy, ekonomıkany eń aýqymdy, úshinshi jańǵyrtýǵa kiristi. Bul jolda belgilengen meje – álemdegi eń ozyq damyǵan otyz eldiń qataryna ený», dedi D.Myńbaı.
Budan bólek QHA Tóraǵasynyń orynbasary «Táýelsizdik dáýiri» kitabynyń taǵy birqatar mańyzdy tustaryna toqtaldy. Jappaı qarýlanýǵa qaıta bet burǵan jańa ortalyqtar paıda bolyp, geosaıası teketires ýshyǵyp, etnosaralyq jáne konfessııaaralyq shıelenister órship, bosqyndar legi arta túsken álemde beıbit ómirdiń besigi dep tanylǵan Qazaqstan basshysynyń túrli etnostar men dinder mekendegen elde qoǵamdyq kelisimdi saqtaý jónindegi ár pikiri salmaqty ekenin atap kórsetti. Sonymen qatar kitaptyń qoǵamdyq sanany jańǵyrtýda, «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasyn júzege asyrý barysynda ádistemelik negizge alynatyn hrestomatııa sanalatynyn jetkizdi.
Jıyn barysynda baıandama jasaǵan S.Abdrahmanov: «Elbasynyń kitaby – dáýir týraly epos, dáýir sagasy. Bizdiń táýelsizdik jyldaryndaǵy bastan keshkenimiz, ótken joldarymyz, asqan belesterimiz, tyndyrǵan isterimiz, kórgen qıyndyqtarymyz, uıqysyz kúnderimiz ben túnderimiz, qazirgi asýǵa, búgingi bıikke jetýimiz jónindegi dáýirnama. Prezıdent osy kitabynda dáýir sóziniń erekshe maǵynasyn jańa deńgeıge kóterip otyr. «Táýelsizdik dáýiri» ataýy arqyly qazaqtardyń, qazaqstandyqtardyń jáne elimizdiń tarıhy 1991 jylǵy 16 jeltoqsannan bastap qazirgi zamanǵa deıingi tutas dáýir ekenin erekshe atap kórsetken», dedi.
Budan soń sóz alǵan Májilis Tóraǵasynyń orynbasary V.Bojko «Táýelsizdik dáýiri» kitabynyń mańyzdylyǵy týraly aıta kelip, táýelsiz Qazaqstannyń memlekettik qurylysy bastalǵannan bergi kezeńde Elbasynyń memlekettigimizdi nyǵaıtý jolyndaǵy qaıratkerligine toqtaldy.
«Men ylǵı: «Prezıdenttiń Qazaqstan táýelsizdiginiń alǵashqy jyldarynda jáne memleket qurýdyń barlyq kezeńinde tanytqan alyp kúsh-qýatynyń syry nede?» degen oıǵa qalamyn. Munyń bárine jaýapty Memleket basshysynyń jańa kitabynan taǵy da taýyp otyrmyn. Elbasynyń kúshi onyń qoǵamda bolyp jatqan prosesterdiń qıyndyǵyn tereń baǵalaı otyryp, ony júzege asyrýda durys sheshim qabyldaı alatyndyǵynda», dedi V.Bojko.
Sonymen qatar V.Bojko Prezıdenttiń Qazaqstannyń álemniń saıası kartasynan alar ornyn aıqyndaý prosesin egjeı-tegjeıli sýrettegenine de nazar aýdardy. Elbasynyń syrtqy saıasatty qalyptastyrýdaǵy qadamdary tańǵaldyrady. Ol kezeńde Qazaqstan shekarasynyń búkil perımetri boıynsha jaǵdaı tynyshsyz edi. Birqatar postkeńestik respýblıkalardaǵy qarýly qaqtyǵystar, Aýǵanstan men Tájikstandaǵy ózara soǵys, Qazaqstandaǵy jáne memleketimizdiń sheginen tys jerlerdegi birqatar tulǵalardyń áreketteri, el aýmaǵynda ornalasqan ıadrolyq áleýetke degen umtylys, alpaýyttardyń resýrstarymyzǵa qyzyǵýshylyǵy, kóptegen elderde ıadrolyq qarýy bar jáne turaqsyz jaǵdaı qalyptasqan ıslam memleketi etip kórsetý arqyly biz týraly jaǵymsyz pikir qalyptastyrýǵa talpynysy bizdiń dıplomattardan belsendi qarqyndy áreketterdi talap etti, dedi ol.
Májilis depýtaty Qýanysh Sultanov memlekettik shekarany delımıtasııalaý týraly másele kitapta birneshe sóılemmen berilse de, onyń arǵy jaǵynda orasan jumys júrgizilgenin eske aldy. Máselen, Qytaı men Qazaqstan arasyndaǵy shekarany shegendeýde Elbasynyń úlken ról atqarǵanyna toqtaldy. О́tken dáýirge kóz júgirtken halyq qalaýlysy sol ýaqytta atqarylǵan jumystardyń aýqymyn áńgimege qosty.
О́z kezeginde depýtat Natalıa Jumadildaeva egemendi memlekettiń irgesin qalaýdan bastap, ony qurý satylary túgel sıpattalǵanyn, táýelsiz Qazaqstandy qalyptastyrý kezeńinde mańyzdy sheshimder qabyldaý tetikteri negizdelgenin sóz etti. Onyń aıtýynsha, eńbekte «qazaqstandyq damý modeliniń» mán-jaıy egjeı-tegjeıli sıpattalyp, onyń negizgi qaǵıdattary, tetikteri men qozǵaýshy kúshteri ashyp kórsetilgen. Sonymen qatar ol bilim salasynyń jaı-kúıine de tereń taldaý jasalǵanyn aıtty.
«Qazirgi zamanda ekonomıka men qoǵamnyń jańa sapasyn qalyptastyrýdyń negizgi faktory sanalatyn bilimniń mańyzy kún ótken saıyn ulǵaıyp keledi. Qazaqstan táýelsizdik alǵannan bergi qysqa ýaqyt ishinde ekonomıkada, álemdik órkenıetke kirigýde, jańa progresshil tehnologııalardy paıdalanýda úlken serpilis jasady. Osy turǵydan alǵanda, zamanaýı bilim berý júıesiniń róli men mańyzy artyp, onyń damý kórsetkishi qoǵamdyq damý deńgeıiniń ólshem shartyna aınalady. Eldiń ekonomıkalyq qýaty men ulttyq qaýipsizdiginiń mańyzdy faktoryna aınalyp, onyń álemdik qoǵamdastyqtaǵy ornyn da aıqyndap beredi», dedi N.Jumadildaeva.
Jıynda sóz alǵan Albert Raý kitapty elimizdegi ár salany qamtyǵan biregeı týyndy dep esepteıtinin jetkizdi. Ol týyndynyń ár bóliminde táýelsiz damý kezeńderine qatysty qundy derekterdiń mol ekenine, osy tushymdy pikirler men maǵynaly oılardyń halyqqa jetýi qajettigine toqtaldy.
«Joǵary oqý oryndarynda osy kitapqa qatysty qandaı da bir pán oqytylýy kerek dep esepteımin. О́ıtkeni jastardyń kóbi táýelsizdik jyldary atqarylǵan eren eńbekten habarsyz. Olar elimiz úshin jasalǵan mańyzdy sheshimder jóninde kóp bile bermeıdi», dedi A.Raý.
Is-sharada sóz alǵan Májilis depýtaty Abaı Tasbolatov Elbasy kitabynyń mańyzyn aıta otyryp, egemen el atanǵan tusta N.Nazarbaevtyń qaýipsizdik máselesine erekshe kóńil aýdarǵany kóregendik bolǵany jóninde áńgimelep berdi.
«Prezıdenttiń Táýelsizdik týraly Jarlyǵynan keıin Qarýly Kúshter men basqa da kúsh qurylymdarynyń ofıserleri Qazaqstan halqy men Prezıdent aldynda qaıtadan ant qabyldaý kerek degen pikir paıda boldy. Sol kezde Elbasy ofıserler antty bir ret qana qabyldaıtynyn, Otanyn, halqyn, ózi turatyn jerin qorǵaý mindetin birjolata moınyna alatynyn, ofıserler ózderi týyp-ósken Qazaqstanda qyzmet etýge qalyp, ózderiniń áskerı boryshtaryn adal nıetpen oryndaıtyny jáne ol úshin qaıtadan ant berýdiń qajeti joq ekenin málimdedi», dep ótkendi eske aldy A.Tasbolatov.
Depýtat Ahmet Mýradov óz sózinde «Biz joly bolǵan urpaqpyz, bárin kózimizben kórdik, qurdyq jáne nyǵaıttyq. Endigi sátte keler urpaqtyń mindeti – Táýelsiz Qazaqstannyń týyn bıik ustap, ǵasyrdan ǵasyrǵa alyp ótý. Osy jolda ne isteýimiz kerektigi Nursultan Ábishuly kitabynda keńinen baıandalǵan», dep atap kórsetse, Shaımardan Nýrýmov «Táýelsizdik dáýiri» kitabyn basqa tilderge aýdarý qajettigin alǵa tartty.
Jıyn barysynda Prezıdent N.Nazarbaevtyń elimizdiń jańa tarıhyndaǵy jáne bolashaǵyndaǵy róli, egemen memleket pen otandyq parlamentarızmdi qurýdyń negizgi kezeńderi, jańǵyrtý máseleleri, qoǵamdyq kelisim men jalpyhalyqtyq birliktiń «qazaqstandyq modelin» jetildirýdegi ózekti máseleler, onyń damýy men evolıýsııasy, negizgi qaǵıdattary, tetikteri, qozǵaýshy kúshteri jáne taǵy da basqa máseleler talqylandy.
Abaı ASANKELDIULY,
«Egemen Qazaqstan»
