О́mir degen tolǵaýy toqsan, joly san-sala, keıde onyń qyr-syryn sanalylar ǵana uǵatyn jumyr jumbaqtaı kórinetini aqıqat. Bilimi tereń, tulǵasy kesekter sol ómir kóshinde ózgeden erek, oı baılamy bólek ekeni baıqalady. Ondaı azamat alǵashqy qadamynan-aq qarym-qabiletin tanytyp, jas bolsa da bas bolar tirligimen, tóńiregindegilerden tóbe bıdeı iriligimen daralanyp, sózi ótimdi, isi tolymdy bolyp turady. Solardyń biri – Qazaq aýyl sharýashylyǵy ǵylymdary akademııasynyń akademıgi Myrzageldi Tórekeldiuly Ábdiraıymov.
M.Ábdiraıymov – keńestik kezeńde bilim qýyp, joǵary oqý ornynda oqyp, mamandyq alyp, eńbekke aralasqan soń, qalǵan sanaly ómirin elimizdiń aýyl sharýashylyǵy salasynyń damýyna arnaǵan jan. Al keńestik kezeńde bilimi tereń, ózi isker, tájirıbesi mol mamandarǵa jas bolsa da úlken senim artylatyn. Basty talap – istiń babyn taýyp, uıymdastyra, ujymdy uıystyra alý, sóıtip jumystyń nátıjesin kórsetý bolatyn. Jigerliligin kórsetken ári bas bola bilgen Myrzageldi Tórekeldiuly – mol tájirıbeniń arqasynda eren eńbegi elenip, basshylyq qyzmetterdi jemisti atqaryp, eline minsiz qyzmet etýdiń ónegeli jolyn kórsetken arda azamat. Kóńili shýaq, sózge sarań, iske jomart, jany jaısań jan jaıly bilerim de az emes.
Bizdiń tanystyǵymyz elimiz egemendik alǵan jyldary bastaý aldy. 1992 jyly Qazaq mal sharýashylyǵy tehnologııasy ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory, Qazaqstan Ǵylym akademııasynyń akademıgi Vıktor Andreevıch Vernıgor zeınettik demalysqa ketip, onyń ornyna isker, jas jigit izdegenimiz bar. Sol orynǵa úmitkerlerdiń biri Ábdiraıymov edi. Tımırıazev atyndaǵy Máskeý aýyl sharýashylyǵy akademııasyn jáne aspırantýrasyn bitirip, ǵylym kandıdaty atanǵan eken. Doktorlyq jumysynyń daıyn ekenin jáne bólim basqaratynyn bildik. Uıymdastyrý, iskerlik qabiletine qarap, ony Qazaq aýyl sharýashylyǵy ǵylymdary akademııasynyń uıymdastyrý bóliminiń basshysy etip qyzmetke qabyldadyq. Ol kezde akademııaǵa talantty jas kadrlar kerek edi. Al 1994-2002 jyldary ol Qazaq aýyl sharýashylyǵy ǵylymdary akademııasy bas ǵylymı hatshysy qyzmetin abyroımen atqardy. 2002 jyly akademııa Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń qaramaǵyna ótkende Myrzageldi Tórekeldiuly Astana qalasyna qonys aýdaryp, Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń Ǵylym departamenti dırektorynyń orynbasary, dırektory qyzmetterin atqardy. Ol kezde men de Astanaǵa qonys aýdarǵan bolatynmyn.
Kóptegen istiń ıirimin taýyp, aınalasyndaǵy seriktesterimen keńese otyryp, keleli istiń basyn qaıyryp, jetistiktiń jelkenine minip, tulǵalyq tuǵyrynan kórindi. Bul jaǵynan kelgende, M.Ábdiraıymov óz qyzmetinde parasattylyq kórsetip, azamattyq joldy berik ustandy. Onymen jıi kezdesip, pikir almasyp, oı órbitip, syrlasýshy edik. Júzi jyly jan ylǵı kúlimsirep, adamnyń ómirge degen qulshynysyn arttyrýǵa yqpal etetin.
«О́mirden úırengen adamdar ǵana ultynyń uly perzenti bola alady» degen eken Qytaı reformasynyń atasy Den Sıaopın. Osy sóz oıǵa oralǵan saıyn onyń márt tulǵasy kóz aldyma kele beredi. Ol ómirdiń qıyn da qyzyq jolynan joqqa jasymaı, barǵa asyp-tasymaı, izgiliktiń izimen júretin zerdeli jan edi. О́tken zamannyń, táýelsiz Otanymyzdyń san soqpaqtarynda da elimizdiń aýyl sharýashylyǵy salasynyń týyn bıik ustap júrgen tulǵamen biraz aralasyp, dám-tuzdas boldym.
Myrzageldi Tórekeldiuly aýyl sharýashylyǵy ǵylymynyń jetistikterin qoldap, ony óndiriske engizý máselesine de kóp kóńil bóldi. Aýyl sharýashylyǵy ǵylymynyń damýyna úles qosqan M.Ábdiraıymov «Qazagroınnovasııa» AQ vıse-prezıdenti, aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń doktory, Qazaq aýyl sharýashylyǵy ǵylymdary akademııasynyń akademıgi atandy. Atalǵan sala boıynsha 100-den astam ǵylymı eńbektiń, sonyń ishinde 5 monografııanyń avtory boldy.
Myrzageldiniń ózgeden erek, týmysy bólek syrbaz jan ekeni, sırek kezdesetin shynaıy tazalyqtyń, káýsar sýyndaı móldir sulýlyqtyń, bekem ustamdylyqtyń, názik ińkárliktiń, parasattylyqtyń ıesi ekeni zamandastaryna aıan.
«Adam tabıǵatynan qabiletsiz bolmaıdy, árbir adam ózinshe bólek álem» dep psıhologııa ǵylymynda adam balasynyń kez kelgen bir qyrynan daryndy bolatyndyǵy jaıly aıtylǵan. Iá, rasynda da bireýimiz oqýǵa qushtarmyz, bireýimiz jazýǵa, al keıbireýler án aıtýǵa nemese uıymdastyrý jumysyna beıim keledi. Al biraq bir adamnyń birneshe qabileti bolýy ekiniń birinde kezdese bermeıtin kórinis. Ondaı jandar qaı kezde de júzdiń arasynan jarqyrap, myńnyń arasynan azamattyq mártebesimen sýyrylyp shyǵary anyq. Iá, osyndaı keremet qasıet Myrzageldiniń bir basynan tabylýy kezdeısoqtyq emes dep oılaımyn. Basymyz qurala qalǵan tusta odan án oryndaýyn, ásirese «Moıynqum valsin» suraıtynmyn. Kómeıine bulbul uıa salǵandaı daýsy tunyq edi Myrzegeldiniń. Akkordeon, baıan, dombyra syndy kez kelgen mýzykalyq aspapta erkin oınap, onyń ishek-tetikterine til bitirip, ortasyna keremet kóńil kúı syılaıtyn Myrzageldiniń sol áýezdi úni kúni búginge deıin qulaǵymda qalypty...
Aǵaıyn-dos arasyndaǵy bereke-birlikti, tatý tirlikti saqtaý jóninen de onyń kisiligi men kishiligin erekshe ataýǵa bolady. Kemel oılap, keń pishetin kisilik kelbeti, jaqsylyq jasaýdan, izgilik kórsetýden aıanbaıtyn, aqyl-parasaty mol, halyq múddesi jolynda adal eńbek etip júrgen Myrzageldideı márt inimmen tanysyp-bilisken taǵdyryma rızamyn!
Rım fılosofy Seneka «Jaqsylyqqa úlgi kórsetip jetpese, ýaǵyz aıtýmen jetý qıyn» degen eken. Men biletin M.Ábdiraıymovtyń ózindik ónegesimen jaqsylyqqa bastaǵan adamdyq qasıetteriniń bir tamshy qyry osyndaı...
Kimge bolsyn ósken ólkege baryp, týǵan jerdiń topyraǵyna aýnap-qýnap, káýsar taza aýasyn keýdeńdi kere jutyp, kúsh-qýat alý – bir baqyt, al sol jerdegi elge qyzmet etip, syı-qurmetine bólený – sheksiz baqyt. Myrzageldi Tórekeldiuly – mol baqytqa ıe bolǵan azamattyń biri. 2005 jyly jerlesteri oǵan Moıynqum aýdanynyń qurmetti azamaty ataǵyn bergende «men úshin dúnıedegi eń qymbat marapat – týǵan elimniń azamattarynyń maǵan kórsetken qurmeti» dep qýanyshy qoınyna syımaı, maqtanysh sezimine bólenip turǵan sátteri áli kúnge kóz aldymda. Onyń júreginiń tazalyǵy, elin, jerin súıgen perzenttik bolmysy osyndaı edi!
Izetti ini aramyzda bolsa, bıyl jemisi men jeńiske toly jetpis jasyn toılaýshy edik, amal neshik... sum ajal osydan 10 jyl buryn súıikti jary Ásııa ekeýin oıda joqta ortamyzdan alyp ketti.
Búginde bizge onyń ımanǵa toly parasatyn, keń peıilin, ǵıbratqa toly ómir jolyn eske alý jazypty...
Ǵanı QALIEV,
Aýyl sharýashylyǵy ǵylymdary akademııasynyń prezıdenti, akademık
