Myna bir qyzyqty qarańyz, qaı sýretshiniń salǵanyna bas qatyryp otyrmasańyz da, bir kórgennen este qalatyn týyndylar bolady. Bul – tarıhı janrdaǵy «Qasıetti Táýelsizdik» kartınasy. Qazaqtyń basynan keshken dáýirli kezeńderdi kóz aldyńa lek-legimen alyp keletin aýqymdy polotno sýretshiniń ıntellektýaldyq deńgeıin de áıgileıdi. Onyń kórmelerinde tereń kásipqoılyq, sýretkerlik qýat, shyǵarmashylyq sezimtaldylyq qatar saltanat qurady.
Stanoktyq jáne monýmentaldy keskindemede jigermen jumys isteıtin sýretshiniń monýmentaldy kenepteri tarıhı derekter men qujattar negizinde realıstik mánerde sheshimin tapqanyn ónertanýshylar da baǵalaıdy. Halqymyzdyń erkindik pen táýelsizdik jolyndaǵy kópǵasyrlyq shaıqasy kórinis tapqan «Qasıetti Táýelsizdik» kenebi tutastylyǵymen daralanbaq. Montajdap biriktirý arqyly qurylyp, quramyna ár ǵasyrdaǵy tulǵalar engen panoramalyq kompozısııa epızodtary jaıly jeke-dara esip esse de jazýǵa bolar edi. Biraq búgingi áńgime Jambyl Nátbaevtyń jalpy sýretkerligi haqynda.
Máselen sýretshilerdiń kórmesine saıahat shekken kórermen onyń jansaraıyna da saparlaıdy. Kartınalardan shyǵarmashylyq ıesiniń bilimi men talǵamy, minezi tanylady. Bul turǵyda Jambyl Nátbaev sýretkerlik qýatynyń tegeýrindiligimen qosa ári psıholog ári lırık retinde jumys isteıdi.
Adamdar sııaqty, týǵan jerdiń de portreti bolatyndyǵyn dáleldegen shoqtyǵy bıik qylqalam sheberleriniń sapyndaǵy sýretshiniń peızajdary kórkem. Qasańdana bastaǵan kóńil kúıdi serpiltip, kózge bitken sheldiń shilterin sypyryp alǵandaı áser qaldyratyn tustan siz de talaı ótkensiz. Biraq tek sýretshilerge ǵana kórinetin tabıǵattyń tylsym sulýlyǵy bar. Munyń aıǵaǵy – úlken polotnalarǵa bergisiz kórkem etıýdter.
Aıtqandaı sýretshige qazaq keskindeme óneriniń klassıgi Oral Tańsyqbaev shyǵarmashylyǵy úlken áser etkenin aıtpaı turyp, ol Tashkenttegi P.Benkov atyndaǵy kórkemsýret ýchılıshesin támamdap, M.Uıǵyr atyndaǵy Tashkent teatr jáne óner ınstıtýtynda ózbek jıvopısiniń korıfeıi, О́zbekstannyń halyq sýretshisi Rahım Ahmedovtiń sheberlik mektebinen ótkenin aıtý lázim.
Sýretshi úshin Tashkenttegi Oral Tańsyqbaevtyń murajaıy shyǵarmashylyq Mekke, shabyt shaqyrar mýza bolsa, bir jaǵynan asa talantty ustazy Rahım Ahmedovtiń yqpaly bar. Biraq Jambyl Nátbaev óz jolyn tapqan kóp qyrly sheber.
Ortalyq Azııanyń úlken peızajdyq mektebinen ótken sýretshi monýmentaldyq jáne stanoktyq keskindemeniń túrli janrlarynda alýan tásildermen boıaýlardy basqara alady. Reńkter orkestrine ǵajap bıligin júrgize otyryp, keneptiń betinde romandar jazady.
Sózimiz dáıekti bolsyn, tarıhı taqyryptarǵa úlken daıyndyqpen keletin qylqalam sheberiniń taǵy bir jalaýly jumysy «Saýrandaǵy shaıqas» (2009-2011) polotnosy. Qasıetti táýelsizdik, búgingi egemendik ońaı kelmegen desek, osynyń bári atalmysh týyndyda saırap tur. Azattyqtyń azapty jolyndaǵy batyrlardyń jan alysyp, jan berisken sátteri, tragızm úlken aýqymda keskindelýimen qundy.
Mamandar «Saýrandaǵy shaıqas» jumysy klassıkalyq «Qasıetti Táýelsizdik» kartınasynan túpkilikti basqa ekenin moıyndaıdy. Bul jerde Nátbaev óziniń tabıǵı darynyn, sýretshilik múmkindikterin erkin, ekspressıvti, tipti ımpressıonıstik turǵyda paıdalanýǵa sheber. Iаǵnı qylqalam sheberiniń tarıhı taqyryptarynda azamattyq pafos atoı salady. Jáne Jambyldyń shyǵarmashylyǵyn kezeń-kezeńderge bólip, jeke-dara qaraýǵa bolmaıdy. Kartınalary sııaqty tutas, bir demmen jumys isteıdi.
Ińirdegi sulýlyq, Qazaqstannyń túngi taýlary óziniń jazýshysyn izdegen bolsa, onyń biri sózsiz – Jambyl Nátbaev.
Aınash ESALI,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
