Keden odaǵyna múshe memleketter

Birtutas ekonomıkalyq keńistik qalyptastyrýǵa múddelilik tanytty Keshe Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Máskeý qalasynda ótken Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńestiń 1-shi otyrysyna jáne Keden odaǵyna múshe memleketter basshylarynyń kezdesýine qatysty. Ortaq múdde kózdelgen bul kezdesýdiń ózindik syr-sebebi de joq emes. Keden odaǵyna múshe Qazaqstan, Belarýs jáne Reseı basshy­larynyń bir ústel basynda osylaısha bas qosýynyń maqsaty úsh memlekettiń 2012 jyldyń 1 qańtarynda kúshine enetin Birtutas eko­nomıkalyq keńistik týraly halyqaralyq kelisim-shartyna baı­la­nysty Eýrazııalyq keńistiktegi ıntegrasııanyń kókeıkesti máseleleri boıynsha kelissóz júrgizý boldy. Láıla EDILQYZY – Máskeýden. Keshe Memleket basshysy Nursul­tan Nazarbaev Reseıge jumys sapary aıasynda Reseı Federasııasynyń Prezıdenti Dmıtrıı Medvedevpen kezdesti. Kezdesý barysynda taraptar eki­jaq­ty yntymaqtastyqtyń qazirgi jaı-kúıi men bolashaǵyn talqylady. Dmıtrıı Medvedev kezdesýdiń ma­ńyz­dylyǵyn atap ótip, Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevqa alǵys aıtty. Elbasy óz sózinde búgingi kezdesýdiń yntymaqtastyqqa jańa serpin beretinine senim bildirdi. Al bul kúni Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńes otyrysy aıasynda Qazaqstan, Reseı jáne Belarýs memleket basshylarynyń úshjaqty resmı kezdesýi ótti. Úsh el basshylary basqo­sýy­nyń kún tártibinde Qazaqstan, Reseı jáne Belarýstiń Keden odaǵy qyz­metiniń, Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńistik qurý baǵy­tyn­da­ǵy ózekti máseleler qaraldy. Máse­len, keleli otyrys aıasynda memle­ket­ter­diń ortaq maqsat jolynda ózara yq­pal­da­sýy­nyń kelesi satysyna kóshý jó­nin­degi birlesken jumystary nazar­ǵa alyn­dy. Áńgime negizinen Eýra­zııalyq ekono­mıkalyq odaq, yqpaldasý úderiste­rin­degi ultaralyq organdardyń basqarýyn jetildirý máseleleri tó­ńi­reginde órbidi. Keden odaǵy atalǵan úsh memleket arasyndaǵy memleketaralyq qundy ıntegrasııalyq qurylymnyń biri ekeni anyq. 2011 jyldyń 1 shildesinde osy elder arasynda birtutas kedendik she­karanyń negizi qalanǵan bolatyn. Bú­ginde Odaq aıasynda úsh eldiń ekono­mı­kalyq baǵyt­taǵy bastamalary júzege asyrylyp, bo­lashaqta atqarylar ju­mystar týra­syn­daǵy kelissózder júıe­li túrde óz jalǵasyn tabýda. Osyǵan oraı, bul kúngi Keden oda­ǵy­na múshe elder memleket basshy­la­ry­nyń úshjaqty kezdesýi barysynda úsh memlekettiń de ortaq múddesine, árip­tes­tik qarym-qatynastaryna negizdelgen, ózara tıimdi yntymaqtastyqty da­my­tý úshin mańyzdy sanalatyn birqa­tar kelisim-sharttar jan-jaqty tal­qy­ǵa salyndy. Bul rette, Eýrazııalyq eko­nomıkalyq komıssııa týraly kelisim-shartty, atalǵan kelisim-shart negizindegi Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııa jumysynyń tártibin, Eýrazııalyq ekonomıkalyq yqpaldastyq týraly deklarasııany atap ótýimiz kerek. Memleket basshylarynyń úshjaqty kezdesýinen keıin jýrnalısterge ar­nal­ǵan baspasóz máslıhaty ótti. Ol bastalmas buryn Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev, Reseı Prezıdenti Dmıtrıı Medvedev jáne Belarýs Prezıdenti Aleksandr Lýkashenko Eýr­azııa­lyq ekonomıkalyq ıntegrasııa jó­nin­degi deklarasııaǵa, Eýrazııalyq eko­no­mıkalyq komıssııa jónindegi kelisim-shartqa, sondaı-aq Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńestiń músheleri retinde Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıs­sııa­synyń jumys merzimi týraly sheshimge qol qoıdy. Baspasóz máslıhatynda alǵashqy bo­lyp sóz alǵan Reseı Prezıdenti Dmıtrıı Medvedev ózderiniń mundaı ma­ńyz­dy qadamǵa úlken daıyndyqpen kel­genderin atap óte kele, bul oty­rys­tyń bıylǵy jyldyń mańyzdy oqı­ǵa­lar sanatynan oıyp turyp oryn ala­ty­nyna senim bildirdi. Biz Eýrazııalyq eko­nomıkalyq komıssııa jónindegi ke­lisim-shartqa, Eýrazııalyq ekonomı­ka­lyq ıntegrasııa jónindegi dekla­ra­sııa­ǵa qol qoıdyq. Sol arqyly Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq qalyptastyrý ba­ǵy­tyn kózdegen taǵy bir kezekti ári batyl qadamǵa bardyq. Bul qadam bizdiń elderimizdiń bolashaǵyn aıqyndaı túsetin bolady. Men, birinshi kezekte, ózimniń áriptesterime rızashylyq sezimimdi jetkizgim keledi. Nursultan Na­zar­baevqa alǵysymdy bildire kele, my­nany anyq ári naqty túrde atap ótsem deımin: Nursultan Ábishuly bul ortaq ıntegrasııa jónindegi ıdeıany sonaý, qıyn-qystaý 90-shy jyldary-aq, aıt­qan bolatyn. Sol bir kezeńde «ıntegrasııa» sózi keńestik kezeńniń leksıkasy retinde durys qabyldanbaıtyn edi. Bir­aq, soǵan qaramastan, Nursultan Ábish­uly óziniń kúsh-jigerin aıamaı, postkeńestik keńistik sheńberinde ın­te­grasııalyq úderisterge barý qajettigin kópshilikke túsindirip, uǵyndyryp otyr­dy. Oǵan, árıne, kóp ýaqyt ketti. Biraq, belgili bir kezeńge ótý jolyndaǵy kúsh-jiger kez kelgen kúrdeli jaǵdaıdyń túıinin sheshýge kómektesetini belgili. Bul rette, búgingi tańda bizdiń qolǵa alyp jatqan bastamalarymyzdyń bar­ly­ǵy da kópjosparly jumystary­myz­dyń nátıjesi der edim. Bul jumystar tarıhı mazmunǵa ıe bolady dep oılaımyn. Sondyqtan, mundaı mańyz­dy qadamdar kópshilik tarapynan búgin de, bolashaqta da baǵalanady degen senimdemin. Osy oraıda, Aleksandr Lýka­shen­koǵa da ıntegrasııalyq úderister baǵytyndaǵy júıeli jumystary úshin alǵysymdy bildiremin. Mundaı kúsh-jiger Keden odaǵy qurylǵannan keıingi júrgizilgen jumystar kezinde de aı­ryqsha baıqalǵan edi. Sondyqtan, mundaı jumystardyń barlyǵy da kúr­deli kelissózder kezinde óz septigin tıgizip otyrdy. Osy oraıda, men óz áriptesterime júrgizip jatqan aýqymdy jumystary úshin sheksiz alǵysymdy bildiremin, degen D.Medvedev ózekti má­selelerdi ońtaılandyrý jolynda kúsh-jiger tanytqandary úshin memleket basshylaryna rızashylyǵyn jetkizdi. Budan keıingi kezekte Reseı Prezıdenti bıylǵy jyldyń 1 shildesinen bastap Keden odaǵyna kiretin «úsh­tik­tiń» bastamalary men soǵan negizdelgen jumystary júıeli jolǵa qoıylǵanyn atap ótti. Búginde Keden odaǵynyń ju­mys tetikteri jandandyrylyp, norma­tıv­tik-quqyqtyq bazasy qalyptas­ty­ry­lýda. Iаǵnı, bul tek «qaǵaz júzindegi» jumys emes, ıa bolmasa jańa qury­lym­dardyń dúnıege kelýi nemese qandaı da bir jumys tártibiniń ońaılatylýy emes. Mundaı qadamdar ózara taýar aı­na­lymyna da tyń serpin berdi. Taýar aı­na­lymy kún sanap óte joǵary qar­qyn­da artyp keledi. Al bul – bizdiń basty baǵdarymyz. Ekonomıkamyz­dyń qaryshtap damýyn kózdegen ortaq maqsatymyz. 2012 jyldyń 1 qańta­ryn­da Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııa óz jumysyn bastaıtyn bolady. Bul komıssııa aıasynda Qazaqstan, Reseı jáne Belarýstiń Birtutas ekonomıkalyq ke­ńistigine qatysty halyqaralyq kelisim-sharttar paketi is júzine asyrylady. Biz bıylǵy jyldyń aıaǵyna deıin Eýra­zııalyq ekonomıkalyq komıssııa jumy­synyń is júzinde jumysqa kirisýi úshin birqatar memleketishilik máselelerdi oń­taılandyramyz degen kelisimge keldi», dedi Reseı Prezıdenti. Sondaı-aq ol Reseı Federasııasy Memlekettik dýmasynyń tóraǵasyna Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııa jónindegi ke­lisim-shartty ratıfıkasııalaý jóninde usynys hat jazyp, oǵan qol qoıdy. D.Medvedev, sonymen qatar, búgingi tańdaǵy basty maqsattardyń biri – ol erkin taýar aınalymyn, kapıtaldy jáne keńistik sheńberinde erkin jumys kúshin qamtamasyz etý ekendigin atap ótti. Bolashaqta biz birlesken valıý­ta­lyq jáne makroekonomıkalyq saıasatty júzege asyrýdy da kózdep otyrmyz, dedi Reseı Prezıdenti. Onyń aıtýynsha, Keden odaǵy qyzmetiniń tetigi iske qosylýy úsh el ekonomıkasynyń ın­ves­tısııalyq tartymdylyǵyn jandan­dy­ryp qana qoımaı, úsh el eko­no­mı­kasynyń modernızasııalanýyna da yqpal etý qajet. Baspasóz máslıhaty barysynda aıryqsha mán berilgen taǵy bir másele 2015 jyly qurylýy kózdelgen Eýra­zııalyq ekonomıkalyq odaqqa qatysty boldy. D.Medvedevtiń aıtýynsha, Eýra­zııalyq ekonomıkalyq komıssııanyń basty maqsaty – úsh el múmkindiginiń teńdeı qamtamasyz etilýi. Al bul ko­mıssııanyń qaǵıdalary naryqtyq jáne demokratııalyq tetikterge jáne eń ozyq degen dúnıejúzilik tájirıbelerge negizdelip jasalatyn bolady. Biz belgili bir kelisimge kele alamyz, belgili bir máseleni birlese sheshe alamyz, bir-birimizdi tyńdaı alamyz. Al bul Qa­zaq­stan, Reseı, Belarýs ekonomı­ka­lary­nyń tıimdi ıntegrasııalanýyna, sol arqyly ondaǵy halyqtar múddeleriniń birdeı dárejede eskerilýine negiz bol­maq, dedi Reseı Prezıdenti. Belarýs Prezıdenti Aleksandr Lýkashenko Keńes Odaǵy ydyraǵannan keıingi kezeńde memleketterdi damytý ba­ǵytynda kóptegen ıdeıalar týynda­ǵa­nyn, solardyń biri ekonomıkalyq ın­tegrasııaǵa negizdelgenin tilge tıek etti. Búginde bul ıdeıa shyn máninde júzege asyrylyp keledi. Onyń birden-bir dáleli – Keden odaǵy tetiginiń tıimdi iske qosylýy, úsh el ekonomıkasynyń ty­ǵyz baılanysta bolýy. Árıne, bizdiń bastamalarymyzdyń júzege asýy jo­lyn­da talmaı izdengen, bar kúsh-jiger­lerin jumsaǵan úsh eldiń vıse-premerlerine, ekonomıka, qarjy vedom­stvo­la­rynyń jetekshilerine alǵys bildirýimiz kerek. Biz ózimiz bastaǵan ju­mystardyń tek qaǵaz júzinde ǵana qal­ǵa­nyn qalamaımyz. Onyń joǵary deń­geıde júzege asyrylýyn qalaımyz. Bú­gingi kúnge deıin birqatar tájirı­belik qadamdarǵa bardyq. Meniń oıym­sha, eýrazııalyq keńistik sheńberinde qa­lyp­tasqan tıimdi saıasat Qazaqstandy da, Belarýsti de, Reseıdi de durys baǵ­dar­men ákele jatyr. Sebebi, Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńistiktiń jetistigi tek biz úshin ǵana mańyzdy emes, ol bizge kórshiles jatqan elder úshin de aı­ryq­sha mańyzǵa ıe. Belarýs úshin Qazaq­stanmen, Reseımen aradaǵy ekono­mı­kalyq yqpaldastyq úderisi bolashaqta da jalǵasa beretin bolady, dedi A.Lýkashenko. О́ziniń sózinde Belarýs Prezıdenti bolashaqta Eýrazııalyq ekono­mı­kalyq komıssııanyń Keden odaǵy men Birtutas ekonomıkalyq keńistik ju­mysyn júıege qoıatyn birden-bir mańyzdy organǵa aınalatynyna senim bildirdi. Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev óziniń sózinde búgin Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńesiniń mem­leket basshylary deńgeıindegi al­ǵashqy otyrysy ótkenin kóldeneń tart­ty. Bul otyrys bizdiń, ıaǵnı Birtutas ekonomıkalyq keńistik qalyptastyrý jónindegi ortaq qyzmetimizdiń aıasynda ótkizildi. Onyń barysynda biz Keden odaǵyn damytý jáne Birtutas eko­no­mıkalyq keńistik qalyptastyrýdyń negizgi baǵyttary týraly birqatar máse­lelerdi talqyladyq. Keden odaǵynyń tetigi iske qosylǵan kúnnen bastap, ózara saýda aınalymyna qatysty kóp­tegen kedergiler joıyldy, bizdiń elder ekonomıkasynyń ınvestısııalyq tar­tym­dylyǵy jaqsara tústi. 165 mıllıon tutynýshyny biriktiretin aýqymdy rynok quryldy. Otandyq kásip­oryn­dar úshin jańa múmkindikter ashyldy. Tek ótken jyldyń ózinde Qazaq­stan­nyń Reseımen jáne Belarýspen ara­daǵy taýar aınalymy 40 paıyzǵa art­ty. Al bıylǵy jyldyń ózinde ónim 46 paıyzǵa jetip otyr. О́t­ken jyldyń jeltoqsan aıynda Más­keýde Birtutas ekonomıkalyq keńistik qalyptastyrý týraly deklarasııaǵa qol qoıyldy. Bul qujatta úsh eldiń Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq qurýǵa múddelilik tanytýy kórinis tapqan, dedi Qazaqstan Prezıdenti. Úsh memleket basshylarynyń kezdesýi aıasynda qol qoıylǵan qujattar jaıyna toqtalǵan N.Nazarbaev olar­dyń mán-mańyzyn atap ótti. Búgin biz Eýrazııalyq ekonomıkalyq ıntegrasııa jónindegi deklarasııaǵa qol qoıdyq. Bul qujatta Keden odaǵynyń jetken jetistikteri kórsetilgen jáne 2012 jyl­dyń 1 qańtarynan bastap Birtutas ekonomıkalyq keńistik qalyptas­tyrýdyń tájirıbelik úderisterin bas­taýǵa degen bizdiń ynta-nıetimiz kórinis tapqan. О́zara yqpaldasýdyń kelesi satysy sanalatyn Eýrazııalyq ekono­mı­kalyq odaq qurý máselesine kóshý jaıy, soǵan qatysty maqsat-mindet­terimiz aıqyndaldy, dedi Qazaqstan Prezıdenti. Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńestiń birinshi sheshimi atalǵan komıs­sııanyń jumys tártibin bekitý bolyp tabylady. Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııa Keden odaǵy komıssııasynyń negizinde qurylady. Sol ar­qyly Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńis­tiktiń ulttyq organyna aınalady. Komıssııa Eýrazııalyq ekonomıkalyq ke­ńis­tiktiń qyzmetin jolǵa qoıyp, óziniń quzyreti aıasynda arnaıy usynystar ázirlep otyrady. 5 jyldyq merzim ishinde bul organǵa 175 ulttyq qyz­mettik múmkindikter ókilettigi berilmek. Olar tehnıkalyq ońtaılandyrýǵa, sanı­tarlyq, veterınarlyq jáne fıto­sanıtarlyq baqylaýǵa, syrtqy jáne ózara saýda baılanysy jónindegi sta­tıstıkalarǵa, ózara birlesken makro­ekonomıkalyq jáne monopolııaǵa qarsy saıasatty júrgizýge baǵyttalady. О́zde­rińiz biletindeı, 2012 jyldyń 1 qań­tarynan bastap 17 úshjaqty kelisim-shart júzege asyrylmaq. Olar Birtutas ekonomıkalyq keńistiktiń normatıvtik-quqyqtyq arqaýyn qalyptastyryp qana qoımaıdy, eýrazııalyq ınte­gra­sııanyń sapalyq turǵydaǵy jańa kezeńin anyqtaýǵa negiz bolady, dedi Qazaqstan Prezıdenti. Nursultan Ábishuly kelesi kezekte Keden odaǵy aıasynda taýar aınalymy erkin qozǵalysynyń qamtamasyz etilýine jol ashylǵanyn da atap ótti. Eýra­zııalyq ekonomıkalyq keńistik aıasynda jalpyǵa ortaq naryq qyzmeti, kapıtal men jumys kúshin qalyptastyrýǵa jańa múmkindikter qamtamasyz etiledi. Barlyq otandyq kompanııalar Eýra­zııalyq ekonomıkalyq keńistikke múshe elderdiń shynaıy monopolııalary men kóliktik ınfraqurylymdary qyzmetine teńdeı qoljetimdilikke ıe bolady. Olardyń barlyǵynda da birdeı báseke­lestik jaǵdaı qalyptasady. Al birdeı básekelestik jaǵdaı óz kezeginde otan­dyq kásiporyndarmen ıyqtasa otyryp, Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńistikke múshe elderdiń memlekettik tapsyrysqa baılanysty kez kelgen trendine qaty­sýǵa múmkindik beredi. Eýrazııalyq eko­no­mıkalyq keńistiktiń óz ishindegi eń­bek mıgrasııasyna qatysty barlyq shekteýler alynyp tastalady. Atap, aıt­qanda, bir eldiń azamaty Eýra­zııalyq ekonomıkalyq keńistikke múshe ekinshi bir eldiń aýmaǵynda ókiletti organdardyń tirkeýinen ótpeı-aq 30 kúndeı júre alady, dedi N.Nazarbaev. Jalpy alǵanda, mazmun-maǵy­na­syna baılanysty bizdiń ortaq ınte­gra­sııalyq birlestigimiz aýqymdy birlestik ekenin, onyń túp negizi halyqtary­myzdyń ómir sapasy men ál-aýqatyn kóterýge baǵyttalatyny atap ótildi. Bú­ginde úsh eldiń IJО́-si 2 trıllıon dollarǵa, óndiristik áleýeti 600 mıllıard dollarǵa, aýyl sharýashylyǵy ónim­derin shyǵarý kólemi 115 mıllıard dollarǵa para-par kórinedi. Qazaqstan Prezıdenti óziniń sózinde mundaı kelissózderge jetý úshin kúrdeli kezeń­derdi bastan ótkizýge týra kelgenin, alaıda birlesken bastamalar búgingi kún­niń ózinde óziniń jemisi men ná­tıjesin berip jatqanyn atap kórsetti. Sóziniń sońynda N.Nazarbaev birlesken ıntegrasııalyq keńestiń qozǵaýshy kúshi sanalatyn Reseıge, onyń halqyna úl­ken tabys tiledi. Sońynan Qazaqstan, Belarýs jáne Reseı prezıdentteri Eýrazııalyq ın­tegrasııalyq odaq, Eýrazııalyq ekono­mıkalyq keńistik, Keden odaǵy qyz­metine qatysty jýrnalısterdiń saýal­da­ryna jaýap berdi. Máskeýdegi memleket basshylary­nyń qatysýymen ótken otyrys óziniń mańyzdylyǵymen erekshelendi. Sebebi, bul kúngi otyrys aıasynda memleket bas­shylary Birtutas ekonomıkalyq keńis­tiktiń negizgi qujattaryn bekitti. Bul qujat­tarǵa sáıkes, Keden odaǵy 2012 jylǵy 1 qańtardan bastap Bir­tutas eko­no­mıkalyq keńistikti jańa kók­­jıekke kótermek. Buryn Keden odaǵy aıasynda ár eldiń daýys berý quqyǵy ártúrli bolatyn. Máselen, Reseıge daýystyń 57 paıyzy tıesili bolsa, Qazaqstan men Belarýske tıisinshe 21,5 paıyzdan keletin edi. Al otyrys sheńberinde Qazaqstan Prezıdentiniń usynysy negizinde keleshekte Birtutas ekonomıkalyq keńistiktegi barlyq sheshimder konsensýspen qabyldanatyn bolady. Iаǵnı, barlyq elder – Reseı de, Qazaqstan da, Belarýs te endigi kezekte teń daýys ıelenedi. Bul, árıne, eko­no­mıkalyq ıntegrasııalyq úderiske múd­deli kez kelgen el úshin úlken nátıje. Keshe keshkisin Qazaqstan basshysy Nursultan Nazarbaev Reseı Prezıdenti Dmıtrıı Medvedevpen birge Úlken teatrǵa kelip, «Uıqydaǵy arý» baletin tamashalady.