El muraty – máńgilik el

Muny «Táýelsizdik dáýiri» kitabynyń negizgi ózegi, basty ustanymy dese de bolady. О́ıtkeni eldik murat jolynda babalarymyz ár kez tatýlyqty, birlikti nysana etken. «Altaý ala bolsa, aýyz­daǵynyń ketetinin» jaqsy túsin­gen. Syn saǵatta týǵan jer­­ge degen perzenttik paryzyn óteý­­di bárinen bıik qoıǵan. Osy se­bep­ti taǵylymy mol eńbekte «Máń­gilik el» jalpyulttyq qazaq­­standyq ıdeıasynyń negiz­de­ri jan-jaqty saralanady. Jahan­daný dáýiri kezinde ulttyq ıdeıanyń egemendikke qyzmet etýi, ıdeologııalyq qaýipsizdikti nyǵaıtý aıryqsha mańyzdy. Bir sózben aıtqanda, qazaqstandyq ıdeıa – bul demokratııalyq ashyq qoǵamnyń, ádilettiliktiń ıdeıasy, ja­ńa rýhanı-ıgiliktik keńistiktiń qalyptasýy men sonyń negizin­de árbir etnostyń ulttyq sana­sy­nyń qaıta túleýiniń, kelisim, beı­bitshilik jáne salamatty ómir­diń kepili retindegi kúshti ór­kenıetti táýelsiz memleketti qu­rý ıdeıasy ekendigi keńinen ashyp kórsetiledi.

Kitapta ultty ǵumyr boıy tu­tas­tyryp kelgen, bola­shaq­qa da tastúıin top­tas­qan qalpymyzda jetýge jár­dem­de­­set­in uly tetikterdiń biri – ana tilimizge degen ystyq yqy­las, jyly sezim samal jeldeı esip otyrady. «Búgingi tańda ana tilin bilý árbir qazaqtyń pa­ra­sat­tylyq jáne ulttyq qa­jet­ti­gine» aınalǵany daýsyz. Mem­leket te qazaq tilin damytý úshin, eń bastysy, ınstıtýttanǵan múmkindikter jasap berip otyr­ǵany aıdaı shyndyq. Ult­tyq tutastyǵymyzdy, ózin­dik bolmys-bitimimizdi saq­taýdyń taǵy bir kepili – ult­tyq mádenıet jáne qazaq hal­qy­nyń mádenıeti elimizdegi bú­kil mádenıetterdi biriktirýshi ról atqarýǵa tıis delingen eń­bek­te. Qazaq mádenıetiniń mun­daı qýatyna kúmánmen qaraý­shy­lar­dyń kúdigin naqtyly dálel­der­men seıilte otyryp, avtor ulttyq mádenıettiń sıpatyna biliktilikpen taldaý jasaıdy. Rasynda da álemdik qaýymdastyq quramyndaǵy ózindik bolmys-bit­imimizdi, tól dúnıetanymymyz ben ulttyq mádenıetimizdi serik etip qana saqtap qala alatynymyz anyq. Ulttyq biregeılený, negizinen, qazaq ultynyń óz ishin­de ótýi qajet dep esepteıdi Elbasy. Sonda ǵana ulttyq mem­le­ketin quryp otyrǵan ult ózge et­nostyq 135 topty qu­ra­myna ki­riktirip, álemdik qaýym­das­tyqqa birtutas halyq retinde tanyla alady.

Táýelsizdiktiń alǵashqy jy­lyn­da Qazaqstandaǵy ózge ult­tar ózderiniń tarıhı otanyna kó­she bastady. Ony tabıǵı túsi­nis­tikpen qabyldasaq ta osy tus­ta kóptegen aýyldar men mo­noqalalar qańyrap bos qaldy. Bul ekonomıkaǵa keri áserin tıgizdi. Biraq shetelderde atajurtyna kelýge yntyǵyp otyrǵan bes mıllıonnan astam qandastarymyzdyń atajurtqa orala bastaýy tarıh betine teń­des­siz oqıǵa retinde jazyl­dy. Qazaqstan Respýblıkasy ózi alǵash qurylǵan kúnnen bastap qandaı qıyn jaǵdaılarǵa tap bolǵanyna qaramastan, syrttaǵy qandastarymyzǵa kómek berýdi nazardan tys qaldyrǵan emes. Nursultan Ábishuly qazaqtar turatyn memleketter basshylarymen kezdesýlerinde olardyń hal-jaǵdaıyna qatysty máse­leler san márte resmı túrde qoz­ǵaldy. Qazir atajurtyna bir­tindep oralýyna, azamattyq mártebe alýyna, turǵyn úımen, jumyspen qamtamasyz etilýine Úkimet tarapynan jan-jaqty qamqorlyq jasalýda.

Elbasy óte mańyzdy eldik máselelerdiń birde-birin aınalyp ótpeıdi. Sol arqyly taqyr jerde memleket qurýdyń qanshalyqty aýyr mehnat ekenin uǵyndyrady. Máselen kitaptyń 266-betinde «Keńes Odaǵy ydy­ra­ǵan sátten osy kúnge deıin sheka­rasyn bekemdep úlgermegen elder áli bar. Al Qazaqstan kór­shi eldermen syzyǵyn naq­tylap aldy. Bul jumys 2005 jyl­ǵa deıin júrgizildi. Jos­par­­laǵan ýaqyttan 2-3 jyl bu­ryn aıaqtaldy», dep baıandalady. Bar­lyq kórshi eldermen shekara má­selesi ońtaıly sheshi­lip, ha­lyq­aralyq-quqyqtyq tur­ǵy­dan resimdelýi beıbitshilik pen turaqtylyqty qamtamasyz etý­­diń is júzindegi naqty quraly bola aldy. Osy kezden bastap 14 myń shaqyrymdyq qurlyqtyq mem­­l­ekettik shekaraǵa ıe bol­dyq.

«Táýelsizdik dáýiri» kitaby – dáýir aınasy, jasampaz mem­le­kettiń jylnamasy, irgeli en­sıklopedııalyq eńbek degen pi­kirlerge alyp-qosarym joq.

Halqymyz ejelden otan­súı­gishtikti, patrıotızmdi pash etetin uıat, ar, namys, rýh sııaqty asyl qasıetterdi urpaqtyń sanasyna jasynan sińirýge kúsh salǵan. Qazaqtyń ulttyq rýhynyń taǵy bir bıik kórinisi – ata-anany ardaqtaý, úlkendi qurmetteý, kishini qadirleý. Shynaıy patrıotızm – jalpyadamzattyq qun­dy­lyqtardyń shyńy ispettes, bas­qa halyqtarǵa, ulttar men ulys­tarǵa syılastyqpen, adam­gershilikpen qaraýdy kózdeıdi. Qazaqstan sııaqty kóp ultty mem­­lekette jekelegen etnos ókil­­deriniń ulttyq patrıotızmi el­de turatyn barlyq halyqtyń or­­taq patrıotızmimen tutasa baı­yp otyrady. Osy­laısha jal­py­qazaqstandyq pat­rıotızmniń damý dárejesi ult­aralyq qarym-qatynas mádenıetiniń deńgeıin sıpattaıdy. Búgingi tańda qazaq­standyq patrıotızmniń ornyqty úlgileri memlekettik saıasattyń basym baǵyty bolyp tabylady. Pre­zıdentimizdiń qaı eńbegin alsaq ta, óne boıynan suńǵyla saıasatkerge tán parasat-paıym anyq ańǵarylyp otyrady.                          

Saǵyndyq SALMURZIN,

Dúnıejúzi qazaqtary  qaýymdastyǵy oblystyq  fılıalynyń tóraǵasy

Soltústik Qazaqstan oblysy