Donald Tramptyń joldaýynda ne aıtyldy?

The Guardian gazeti joldaý­dyń mańyzdy tustaryn atap kór­setti. Basylymnyń habar­laýynsha, Aq úı basshy­sy sózin kóbine qaǵazǵa qarap oqyǵan. Bul óz kezeginde D.Tramptyń kútp­egen sózdi aıtyp qalýynyń aldyn aldy dep esepteıdi. Kút­kendegideı, AQSh prezıdenti eko­nomı­ka­nyń kúsheı­genin jáne salyqtyń qys­qar­ǵanyn málimdep, ınfraqurylym men ımmıg­rasııadan qarjy aıamaý kerektigin jetkizdi.

«Tramp Soltústik Koreıaǵa qar­sylyǵyn áserli etý úshin KHDR-da azapqa tarty­lyp, qaı­tys bolǵan Otto Ýor­mbır­diń otbasy men elden qash­qan Szı Song-Hony resmı qonaqtar tizimine qosty. Sony­men qatar buzaqylar ta­ra­pynan aıýandyqpen ólti­ril­gen eki qyzdyń oqıǵasyn ımmıgrasııalyq reformaǵa qatysty aıtqan sózderinde atap ótti», deıdi The Guardian.

Budan bólek, basylym Kong­res­ke jınalǵandar D.Tramp­tyń joldaýyn túr­li deń­geıde qoldaǵanyn, demo­kra­t­tar ara-tura qol shapalaq­taǵanyn aıtady. Al respýblıkashylar prezıdenttiń ulttyq ánuranǵa qatysty pikirine qyzý qoldaý kórsetken.

CNN arnasy Aq úı bas­shynyń joldaýynda aıtylǵan máse­lelerdiń ras-ótirigin tek­serip shyqqan eken. Máselen D.Tramp elde jasalǵan salyq reformasyn buryn-sońdy tarıhta bolmaǵan dep sıpattaǵan-tuǵyn. CNN-niń habarlaýynsha, AQSh prezıdentiniń bul sózi shyndyqqa janaspaıdy. О́ıtkeni Djon Kennedı, Ronald Reıgan, Barak Obama kezindegi salyq júıesindegi ózgerister D.Tramptyń bastamasynan áldeqaıda joǵary bolǵan.

AQSh prezıdenti Amerı­kadaǵy qara násilder arasyn­da­ǵy jumys­syz­dyq azaıǵanyn, jańa 2,4 mıllıon jumys orny ashylǵanyn keltirgen. CNN-niń jýrnalısteri muny rastap otyr. Al jalaqynyń ósýi, avtokólik ındýstrııasynyń qaı­­ta jańǵyrýy jóninde aı­tyl­­ǵan pikiri shyndyqqa janas­paı­dy dep esepteıdi. О́ıtkeni eńbekaqynyń ósý qarqynynyń bu­rynǵydan aıyrmasy shamaly. Avtokólik naryǵyndaǵy oń ózgerister Barak Obama kezinen bastalǵan, deıdi CNN.

Jýrnalıster kóshi-qonnyń ishki terrorızmdi ulǵaıtýǵa áseri, AQSh-qa kelgen ár ımmıgrant ózimen birge otbasyn da ákeletini, qylmystyq top­tar­dyń músheleri kóbeıgeni jónin­degi pikirge syn aıtty. Sonymen qatar D.Tramp AQSh-tyń álemdegi eń úlken ener­gııa eksporttaýshy memle­ket ekenin habarlaǵan. CNN mu­nyń da shyndyqqa janas­paı­tynyn jetkizdi. Máselen Ame­rı­kanyń 2026 jylǵa deıin eksporttaıtyn energııa kózderinen ımporty basym.

Aq úı basshysy «Qorǵanys maq­saty aıasynda biz ıadro­lyq arsenaly­myzdy eshqashan qoldanbaımyz degen úmitpen ony jańǵyrtyp, qaı­ta qurýy­myz kerek», degen bolatyn. «RIA Novostı» D.Trampt­yń AQSh-taǵy osy sózine erekshe nazar aýdarypty.

Agenttiktiń paıymdaýynsha, AQSh prezıdentiniń mundaı málimdeme jasaýyna negiz bar. Qazirgi tańda amerıkalyq ıadrolyq qarý túrleri reseılik nusqa­larmen básekelese almaıdy dep esepteıdi «RIA Novostı». О́ıtkeni AQSh qyrǵı-qabaq soǵysy kezinen beri ıadrolyq arsenalyn jańartpaǵan. Al osy ýaqyt ishinde Reseı tarapy birqatar qurlyqaralyq ballıstıkalyq zymyrandaryn synaqtan ótkizip úlgerdi. «RIA Novostıdiń» paıymdaýynsha, eger D.Tramptyń usynysy qoldaý tapsa, AQSh aldaǵy ýaqytta qurlyq, áýe jáne sýdaǵy ıadrolyq qarý arsenalyn kúsheıtýge kúsh salady.

Joldaýdan keıin D.Tramp tvıtter­degi paraqshasyna sharany 45,6 mıllıon halyq kórgenin, mundaı kórsetkish tarıhta bolmaǵanyn málimdedi. BBC jýrnalısteri AQSh prezı­de­ntiniń bul pikirine de syn aıt­ty. Nielsen derekqoryna súıensek, 2010 jylǵy Barak Obamanyń joldaýyn 48 mıllıon, 1993 jylǵy Bıll Klıntonnyń joldaýyn 66,9 mıllıon, 2003 jylǵy Djordj Býshtyń joldaýyn 62,1 mıllıon adam tamashalaǵan. Osy­laısha joldaý barysynda D.Tramp­tyń birqatar qatelik jibergenin álemdik baspasóz quraldary anyqtap berdi.

Abaı ASANKELDIULY,

«Egemen Qazaqstan»