Torǵaılyqtardy tolǵandyrǵan másele ne?

Saýalda Qorǵanys já­ne ae­ro­ǵarysh ónerkásibi mınıstri B.Atam­­qu­lovtyń jaýaby turǵyndardy qana­ǵat­tan­dyrmaǵandyǵy aıtylǵan. Naqtyraq aıtqanda, mınıstrdiń «jerdi jalǵa bermeımiz» deı tura, «aýdanǵa bólinetin 152 mln teńge qazynadan emes, ǵaryshqa jaýapty «Báıterek» kompanııasynyń qarjysynan alynady» dep ýáj aıtýy kúmán týdyratyny, jer jalǵa beril­me­se, 152 mln teńgeniń aýdanǵa ne úshin tóle­netini túsiniksiz ekeni alǵa tartyldy. Eger jalǵa berilgen bolsa, onda jaldaý aqysyn Reseı tólemeı, nege qazaq­standyq «Báıterek» kompanııa­sy tó­leıdi? Senator osy jáne basqa máse­le­lerdiń jaýabyn aıtýdy Úkimet basshysy B.Saǵyntaevtan ótingen edi.

Osy saýalǵa jýyrda Premer-Mınıstr B.Saǵyntaevtan tolymdy jaýap keldi. Onda «Qulaý aýdanyn berýdiń tártibi men sharttary týraly «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵynan «Soıýz-2» zymyran tasymaldaǵyshtarynyń ushyrýlaryn júzege asyrý boıynsha yntymaqtastyq týraly úkimetaralyq kelisimniń jobasy sheńberinde Jangeldın aýdanynyń aýmaǵyndaǵy jer ýchaskesi (aýdany – 76 000 ga) Qazaqstan Respýblıkasy Jer kodeksine sáıkes servıtýt – jerdi ýaqytsha (epızodtyq) paıdalaný kelisim­sharty negizinde beriletin bolady, bul ony paıdalaný kezeńin jylyna bir­ne­she táýlikke shekteýge múmkindik bere­di (ár ushyrylymǵa 1-2 táýlik). Bul rette, zymyran tasymaldaǵyshtardy ushy­rý kezeńinde halyqtyń qaýipsizdigin qam­ta­masyz etý úshin adamdardyń ol jerde jú­rýine tyıym salynady, ıaǵnı qulaý aý­dany ýaqytsha jabyq bolady. Basqa ýaqytta qulaý aýdanynda bolýǵa jáne ony paıdalanýǵa shek qoıylmaıdy. Reseı tarapymen kelissózder barysynda Jangeldın aýdanynyń halqyn áleýmettik qoldaý retinde 460 myń AQSh dollary (152 mln teńge) mólsherinde qosymsha aqshalaı qarajat bólý týraly ýaǵdalastyqqa qol jetkizildi. Sonymen birge Qostanaı oblysy Jangeldın aýdanynyń turǵyndaryna sý qubyryn tartý, kólik ınfraqurylymyn jaqsartý jáne basqa da qajettilikteri úshin qara­jat bólý kerektigi sóz boldy. Reseı tarapy bul qarajatty jergilikti bıýdjetke qazaqstandyq paıdalanýshy uıym – «Báıterek» BK» AQ arqyly joldaıtyn bolady, ol Jangeldın aýdanynyń ákimdigimen shart jasaıdy jáne odan ári alynǵan qarajatqa ákimdik ıelik etedi. Buǵan qosa «Báıterek» BK» AQ-nyń qulaý aýdanynda qaýipsizdikti qamtamasyz etý, ushyrýlardy oryndaý kezinde zymyrandar tasymaldaǵyshtarynyń qaldyqtarynan tazartý, ekologııalyq monıtorıngti júrgizý sekildi qyzmetteri Reseı tarapynyń qarajaty esebinen tólenetin bolady. Búgingi kúni ózge qulaý aýdandarynda atalǵan qyzmetterdi Reseı tarapynyń uıymdary kórsetedi.

Alaıda «Báıterek» BK» AQ-nyń qulaý aýdanynda qyzmet kórsetýi, odan alǵan tájirıbesi bolashaqta ózge qulaý aýdandarynda qyzmet kórsetýge múmkindik beredi. Qulaý aýdanyn paıdalaný kezinde yqtımal ekologııalyq táýekelder týraly eki memlekettiń múddeli memlekettik organdary men uıymdarynyń josparlanyp otyrǵan qulaý aýdanynyń aýmaǵynda barlaý, ekspedısııalyq jáne basqa da jumystardy ótkizýi nátıjesinde atal­ǵan óńirdegi sharýashylyq qyzmeti obek­tilerine zııan keltirmeý maqsatynda jáne eko­logııalyq qaýipsizdik talaptary esepke alyna otyryp, qulaý aýdanynyń shekaralary túzetildi. Jangeldın aýda­ny­nyń joǵaryda kórsetilgen ýchaskesinde eldi mekender men óndiris obektileri joq. Jaqyn jerdegi eldi mekenderge deıingi araqashyqtyq: Torǵaı aýylyna (ákimshilik ortalyǵy) deıin – 42 km, Aqkól aýylyna deıin – 6,5 km, Qarasý aýylyna deıin – 14,5 km. Qulaý aýdandarynda «Soıýz» zymyran tasymaldaǵyshynan bólinetin bólikterdi qoldaný tájirıbesi, sondaı-aq Qazaqstan tarapy ótkizgen saraptamalar atalǵan zymy­rannyń qorshaǵan ortaǵa jáne halyq densaýlyǵyna zııan keltirmeıtinin kórsetti. Atalǵan zymyranda asa ýly geptıl paıdalanylmaıdy. Zymyran otynynyń kuramdastary ottegi men kerosın bolyp tabylady, olar túrli qyz­met salalarynda jáne adamnyń kún­de­likti ómirinde keńinen qoldanylady. Jabaıy janýarlardyń popýlıasııasyn saqtaý maqsatynda tóldeý jáne kóshý (sáýir-maýsym) kezeńinde zymyran ta­sy­maldaǵyshtardy ushyrýdy shekteý kóz­deledi. Zymyran tasymaldaǵyshtardan bólinetin bólshekterdiń qulaýy kezinde dala órtiniń aldyn alý úshin ýákiletti organdar órt sóndirý toptaryn, kúshterin jáne quraldaryn kúsheıtý, qulaý aýdanyn ushyrýdan keıin aralap ushyp ótý úshin Qazaqstan tarapynyń qosymsha avıaquraldaryn jáne aýdandy jedel barlaý úshin ushqyshsyz ushý apparattary men keshenderdi tartý sharalaryn qabyldaıtyn bolady. «Baıqońyr» keshenin paıdalanǵany úshin jalgerlik tólem týraly Jaldaý shartyna sáıkes, «Baıqońyr» keshenin paıdalanǵany úshin jyl saıynǵy jaldaý tólemi 115 mln AQSh dollaryn quraıdy.

...Aqtóbe jáne Qostanaı oblys­ta­ry­nyń aýmaǵynda ornalasqan qulaý aýdanyn paıdalaný týraly 2014 jylǵy 23 jel­toqsandaǵy Úkimetaralyq kelisimge sáıkes qoldanystaǵy «Soıýz-2» zymy­ran tasymaldaǵyshynan bólinetin bólik­ter­diń qulaý aýdany 63 200 ga alańdy quraıdy. Ol: Qostanaı oblysynyń Jangeldın aýdany (40 680 ga) men Aqtóbe oblysynyń Yrǵyz aýdany (22 520 ga). Ýaǵdalastyqtarǵa sáıkes «Soıýz-2» tasy­mal­daǵyshynyń jańa qulaý aýdanyn paıdalaný úshin tólenetin 460 myń AQSh dollary mólsherindegi jyl saıynǵy jaldaý aqysy oblystar arasynda jer ýchaskeleriniń kólemine sáıkes proporsıonaldy bólinedi. 2017 jyly Qostanaı oblysy ákimdiginiń bıýdjetine 357 myń AQSh dollary (117 307 549 teńge) jáne Aqtóbe oblysy ákimdiginiń bıýdjetine 103 myń AQSh dollary (34 505 000 teńge) somasynda jaldaý aqysy jiberilgen bolatyn».

Daıyndaǵan

Jaqsybaı SAMRAT,

«Egemen Qazaqstan»