Al 2017 jyldan bastap munda óndiristi órkendetý jáne buryn bolmaǵan jańa baǵyttardy ıgerý máseleleri jolǵa qoıyldy.
Talas týǵyzbaıtyn bir aıqyn jaıt bar. Jaqynda ashylǵan kásiporyndar búgingi eńbek naryǵynda jańa kókjıekterdi baǵyndyra almasa, alysqa bara almaıdy. Bul rette tusaýy osydan eki jyl buryn kesilgen Aqtóbe rels arqalyǵy zaýyty otandyq jáne sheteldik tapsyrys pen suranys ıeleriniń nazaryn birden ózine aýdardy. Teatr kıimilgishten bastalsa, ómirsheń óndiris eń aldymen tıisti ónim óndirý úshin sertıfıkattar alýdan bastalady. Jańa óndiris ornynyń basty tabystarynyń biri qysqa ýaqytta D.T-350 kategorııasyna sáıkes qazaqstandyq jáne reseılik sertıfıkattarǵa qol jetkizgeni bolyp otyr. Osy arqyly munda zaýyttyń basty ónimderin 2022 jylǵa deıin serııaly turǵyda óndirýge alǵyshart qalanǵan.
Aqtóbe rels arqalyǵy zaýytynyń basty ónimi, óz ataýynan kórinip turǵandaı, temir jol magıstraliniń eń qajetti quraly – rels. Onyń negizgi tapsyrys berýshisi «Qazaqstan temir joly» ulttyq kompanııasy ekeni túsinikti. Sonymen birge zaýyt ónerkásiptik jáne turǵyn úı qurylysy kásiporyndarynyń sortty prokatqa degen qajettiligin de óteıdi. Konveıerden búgingi zamanaýı óndiris pen qurylysqa qajetti ózge ónim túrleri shyǵarylýy da onyń ońtaıly kommersııalyq saıasatyn aıqyndaı alady.
Qazirgi tańda zaýyt temir jol relsterin taıaý jáne alys shetelderge de jóneltýde. Onyń tutynýshylarynyń aldyńǵy qatarynda Reseı, Belarýs memleketteri men Ortalyq Azııa respýblıkalary tur. Osy oraıda, Aqtóbedegi óndiris ornynyń basty maqsattarynyń biri temir jol relsterine salynatyn eksporttyq jáne kedendik alymdardy tómendetý bolyp otyr. Bul maqsat alǵashqy kezde qol jetpesteı kóringenimen, qazirgi kúni seńniń kóbesi sógilgeni aıqyn baıqalady. Onyń ońtaıly túrde sheshilýine jergilikti atqarýshy bılik organdary da naqty qoldaý kórsetkenin atap ótý kerek.
Aqtóbe relsteriniń Reseıde jáne TMD aýqymynda óndiriletin osy tektes ónimderden ózgesheligi ári basty artyqshylyǵy – joǵary jyldamdyqtaǵy temir jol magıstraldary qurylysynyń talaptaryna sáıkestigi. Onyń ústine Qazaqstanda óndiriletin relsterdiń uzyndyǵy Reseıdegi ónimmen salystyrǵanda 20 santımetrge uzyn. Bul artyqshylyqqa zamanaýı tehnologııalar men qural-jabdyqtardyń arqasynda qol jetkizilgen.
Aqtóbe rels arqalyǵy zaýytynyń eksporttyq ónimderine reseılik kompanııalardyń nazary aıryqsha aýyp júrgeni de shyndyq. Aıtalyq ótken jyldyń qarasha aıynda Aqtóbege arnaıy saparymen kelgen Reseı Federasııasy úkimeti tóraǵasynyń birinshi orynbasary Igor Shývalov óńirge kelgendegi basty maqsaty ózderindegi temir jol qurylysy úshin osynda shyǵarylǵan relsterdi satyp alý ekenin aıtty.
Durys-aq, otandyq ónimdi satyp alamyn deýshilerge qarsylyq joq, árıne. Bastysy onyń elimiz úshin yńǵaıly jáne tıimdi baǵaǵa ótkizilýinde emes pe?! Osy basqosýda Reseılik laýazym ıesiniń qazaqstandyq ónimdi tómen baǵaǵa alǵysy keletin oıyn da ańǵaryp qalǵan edik. О́ıtkeni ol bul qazaqstandyq zaýyt Qazaqstan-Reseı birlesken kásiporny ekenin, oǵan qajetti shıkizat Reseıden alynatynyn birneshe ret qaıtalap aıtyp ótti. Áıtse de Qazaqstan Premer-Mınıstriniń birinshi orynbasary Asqar Mamın men Aqtóbe oblysy ákimi Berdibek Saparbaevtyń dáleldi tujyrymdarynyń nátıjesinde qazaqstandyq rels ónimderi eki jaqqa da tıimdi baǵaǵa ótkiziletin bolǵanynyń ózi bir mereı. Barymyzdy baǵalaı bilýdiń bir mysaly da osy.
Innovasııalyq kásiporynnyń jobalyq qýaty jylyna 430 myń tonna ónim shyǵarýǵa laıyqtalǵan. Onyń teń jartysyna jýyǵyn temir jol relsteri qurasa, osy ýaqyt ishinde 230 myń tonna prokat ázirleý kózdelgen. Otandyq óndirisshiler ózderiniń tolyq qýatyna qashan qol jetkizip, qaı kezde tolyq qaıtarymmen qyzmet atqara alady? Bul saýalǵa jaýap berý úshin kásiporynnyń alǵashqy qurylǵan kezeńine taǵy bir oı júgirtkenimiz jón. 2016 jyldyń maýsym aıynda iske qosylǵan zaýyt keıingi jartyjyldyqta 75 myń tonna ónim shyǵaryp úlgergen. Al ótken 2017 jyldyń qorytyndylary týraly aıtar bolsaq, ónim kólemi alǵashqy jylmen salystyrǵanda 138,3 myń tonnaǵa artqanyn kóremiz. Bıylǵy meje qandaı? Oǵan zaýyttyń bas dırektory Andreı Kýzmın tómendegishe jaýap qaıtardy.
– Bıyl aldymyzda turǵan basty mindet – 300 myń tonna ónim shyǵarý, osy arqyly ónimniń barlyq túrleri boıynsha aldyn ala boljamdalǵan óndiris kólemin 71,3 mıllıard teńgege jetkizýdi josparlap otyrmyz. Ol úshin buǵan deıin bastalǵan tehnologııalyq jańǵyrtý jumystaryn odan ári jalǵastyramyz. Biz bul jumysty qomaqty ınvestısııa tartý arqyly sheshý jóninde ujymdyq uıǵarymǵa keldik.
Aqtóbe rels arqalyǵy zaýytynyń búgingi tynys-tirshiligimen tanysý barysynda munda ekonomıkalyq jáne óndiristik tıimdilikke jetý úshin naqty ister qarastyrylatyny belgili boldy. Sonyń bir mysaly – zaýyttyń óz elektr stansasynyń bolýy. Qosymsha qurylym óndiris iske qosylǵannan beri úzdiksiz jumys istep keledi. Derbes qýat kózi ónimniń ózindik qunyn tómendetýdiń basty bir joly ekeni belgili. Onyń kólemi óndiristik úderisterdi júrgizýge tolyǵymen jetip, tipti artylyp ta qalady eken. Ujym jetekshileri qajettilikten aýysqanyn satyp paıda taýyp jatqany da ilkimdiliktiń belgisi ekeni haq.
Qazir zaýytta 770 maman jumysshy men ınjener-tehnık qyzmetker eńbek etedi. Ortasha aılyq eńbekaqy 219 myń teńge kóleminde. Ár jumysshynyń tutastaı eńbek ónimdiligin arttyrýǵa qalaı áser ete alatyny naqty kórsetkishtermen eseptelip otyratynyn da aıta keteıik. Qolymyzǵa tıgen derekter aldyńǵy jyldarmen salystyrǵanda bıyl eńbek ónimdiligi áldeqaıda arta túskenin kórsetedi.
Taıaýda Aqtóbe rels arqalyǵy zaýytynda jyldy qorytyndylap, alda turǵan mindetterdi talqylaýǵa arnalǵan jıyn ótken bolatyn. Osy jıynda oblys ákimdigi, kásiporyn basshylyǵy jáne aýmaqtyq kásipodaq birlestigi arasyndaǵy úshjaqty kelisimge qol qoıyldy. Qujatta eńbek qatynastaryn retteý ári ony júıeli jolǵa qoıý, sonymen birge ujym múshelerin áleýmettik kepildiktermen qamtamasyz etý máseleleri qarastyrylǵan. Sondaı-aq qabyldanǵan qujat óńirdegi joǵary jáne arnaýly oqý oryndarynyń kásiporyn suranysyna saı mamandar ázirleýine jol ashady.
Temir QUSAIYN,
«Egemen Qazaqstan»
AQTО́BE
