06 Aqpan, 2018

Tegińde bar ma kisilik?

271 retkórsetildi

Árkim óziniń kórgenin, estigenin, basynan keshkenin aıtady. Men ózimniń týǵan Torǵaıymda ómir keshken, qaltasynda tabaqtaı dıplomy bolmaǵanymen, ynsap pen ımandy joǵary qoıǵan qazaqtyń oqymaǵan qarapaıym qarııalary jaıynda áńgime qozǵaǵym keledi.

Jalpy kisilik, ynsap, týralyqtan taımaı, ádilin aıtý degendi qur sóz dep emes, ómirdiń máni sanaıtyn adamdar qaı zamanda da kóp bolmaǵanǵa uqsaıdy. Asyly, týralyqty bilý oqýmen emes, ómirden toqýmen, tekpen, tárbıemen keletindeı. Birde torǵaılyq Qoıshybaı Alpysulynyń ákem Alpys Baıdalyuly aıtyp edi dep jónsizdikti qosh kórmeı, týralyqqa kelgende týǵan balam edi ǵoı dep toqtalmaǵan keýdesi darııa aqsaqal jaıyndaǵy myna bir oqıǵany eske alǵany bar.

Zamanynda bı atanǵan qyryq­myl­tyq Quljabaı kóp jasapty. Biraq dosmarǵyn Úrkimbaı, ojan Qudabaı­larm­en qadirles bolǵan ataqty bı de qartaıady. Ol halyq aqyny Nurqan Ahmetbekovtiń «Esim seri» jyryndaǵy:

«Esimniń mine osyndaı áńgimesi,

Bul hıssa áńgimeniń tárjimesi.

Ishinde birge bolǵan Quljabaı bı,

Keńestiń sonan qalǵan kóp júıesi», dep jyrlaǵan Quljabaı. Sodan bir kúni qolpashtaǵan kóp kelip: «Qadirli bıeke, aldyńyzǵa júgingenniń bura tartyp, jaqyny úshin ádildikten taıdy, qııanat jasady degen jeri joq. Bılikke de, bitimge de adal boldyńyz. Biraq jas bolsa birazǵa jetti, endigi ǵumyr jelkildegen quraqtaı, syldyrap aqqan bulaqtaı, toqtaý bermes ómir bar, erteńge artar úmit bar – jastardiki. Halqyńyz aman turǵanda atyńyz óshpes, al endi kózińizdiń tirisinde myna Tekebaı balańyzǵa batańyzdy berińiz. О́zge emes, tiz­gindi bı balasynyń ózi ustasyn. Teke­b­aıdy bas bı etip saılaıyq dep qol­qa sala kelip otyrmyz», depti. «Eı, qatar júrgen qurby-qurdas, dos, baýyr, qadirlesterim-aı, qartaıǵanymdy ózim de sezip, bilip júrmin ǵoı, biraq elge ádil bılik, ádil sóz aıtý árkimniń mań­daıyna jazyla bermeıdi, sondyqtan da mal baǵýǵa jaralǵan adamdy el ba­ǵý­ǵa qoıǵanymyz qalaı bolar eken? Tekebaıdyń meniń balam ekeni Allaǵa aıan. Ásilinde, balam da bolsa Tekebaı el baǵýǵa jaralmaǵan, urdajyq batyrǵa laıyq minezi bar, aldy-artyn keńinen tolǵap kesimdi oı aıtar kól-kósir aqyldyń emes, sholaq oı, qur qımyldyń adamy. Keshegi aýzy dýaly Quljekeńniń balasy edi degizip ornyma qaldyryp keter bolsam artymdaǵy qalyń el, apyrm-aı, Quljekeńniń mynasy ne qylǵany, el bıleýdi kiresili-shyǵasyly aqyly bar balasyna bergeni nesi dese ne deımin? Bolmas, bolmas», dep basyn shaıqapty. Keý-keýlegen jurtshylyq: «Qasqa aıǵyrdan, qasqa bolmasa da, quryǵanda tóbel qulyn týady degen, Quljeke. Eń bolmaǵanda estigeni men kórgenin ister, rızashylyǵyńyzdy berińiz», dep jik-japar bolypty. Sodan qolqalaǵan el qoısyn ba, bı de kópke jyǵylyp, Teke­baı­dy bı saılamaqqa jıynǵa jóne­lipti.

Aralarynda saılaýǵa túser tepse temir úzetin, tegeýrindi bı bolady degen jasy bar, Quljabaıdaı týra­lyq­tan taımas, aýzy dýaly, sózi ýáli Tóbe bıi bar úlken top kele jatsa, aldarynan abalaǵan aýyldyń kóp ıti úrip shyǵypty. Sol kezde Tóbe bı bolady, tórimizge shyǵyp bıligin aıtady dep úmit artyp kele jatqan «batyr» týǵan Tekebaı atty borbaıǵa salyp jiberip ıtterdi qýa jónelse kerek. Kóptiń degenine baǵynyp, elirme sózge beker erdim-aý dep áreń kele jatq­an Qul­jekeń «Al jigitter, ıt qýǵan Teke­baı­dy kózderiń kórdi, endi maǵan aıtatyn sóz­deriń bar ma?» dep atynyń basyn keri burǵan eken.

Búginde Torǵaı dalasynda týra­lyq­­tan taımaǵan sol bıdiń atynda Quljabaı seńgiri degen bıik bar. Alystan menmundalaǵan seńgir kisilikke qoıylǵan belgideı kórinedi.

Taǵy bir mysal. Keńes ókimetiniń dúrildep turǵan shaǵy. Kópke syıly, el qurmet tutqan bir aqsaqaldyń balasy aýdan kólemindegi aqshaly mekemeniń birinshi basshysy eken. Qolynda bıligi bar balasynyń oıdy oryp, qyrdy qyryp, kúndiz-túni úıine ana-mynany áke­lip júrgenin kórgen áke bir kúni balasyn qasyna shaqyrypty. «Balam, osy sen jutqan jutamaıdy degen oıda júrsiń-aý. Jáne jutqanda da baı­qaımyn, aranyńdy ashyp, aqsha ma, mal ma talǵamaısyń-aý. О́ńeshińnen ótkeniniń ne ekenin qaramaıtyn kúıge jettiń bilem, mashına, traktor demeı qyl­ǵyta beresiń, qaqalam deıtin oı ki­rip shyqpaıtyn sııaqty. Tórimnen kórim jaqyn, endi kárilikten jaǵym túsip, taıanyp otyrǵanda ana jaqqa bireýdiń aqysyna kelgen tamaqtan as ishtim dep baraıyn ba? Baıqa, balam, men bilsem, myna ókimetiń de, Qudaı da semirtip baryp soıatyn», depti.

Qazir týǵan balasyn osylaı tezge salatyn qarııalar tabylar ma eken? Dastarqanǵa qoıylǵan asta-tók astyń, eger naqaqtan tógilgen bolsa kózden aqqan jastyń, aqqan sý, jutqan aýa, egilgen egin, jıylǵan astyq, barlyq nesibe-rızyqtyń da suraýy barlyǵy anyq. Sony eske salyp, týralyǵyn aıtar kisilik qııapatty boıyna jıǵan qa­rııa­lar azaıǵandaı.

Anar TО́LEÝHANQYZY,
 «Egemen Qazaqstan»

Sońǵy jańalyqtar

Mańǵystaýda «ANTIKOR ORTALYGY» ashyldy

Rýhanııat • Búgin, 11:38

Tennıs: Elena Rybakına fınalda

Tennıs • Búgin, 08:52

Basty aqparat (21.02.2020)

Vıdeo • Keshe

Uqsas jańalyqtar