Byltyr «Áziret Sultan» qoryq-mýzeıine 2 mln-ǵa jýyq adam kelgen

Elimizge kelgen qonaqtar ult­tyq ereksheligimiz ben máde­nı­­etimizdi kórgisi keletini anyq. Sheteldikterdiń barar eli jóninde aldyn ala jan-jaq­ty maǵlumattar jınaqtap, sa­pa­ryn josparlaıtyny jáne má­lim. Bul oraıda, Áziret Sul­tan kásipornynyń ınter­net júıesindegi saıtynda tı­is­ti ma­terıaldar úsh tilde or­na­las­tyrylǵan. Sonymen qat­ar mádenı eskertkishterge baı­­lanysty úsh tilde kitap­sha­lar shyǵarý, týrıstik agent­tiktermen birlesip ju­mys isteý kún tártibinde tur. Saý­ran qalashyǵyn da týrıs­tik aı­na­lymǵa qosý úshin kelý­shi­lerge qyzmet kórsetetin orta­lyq ashylmaq. Ol ortalyq qa­zaq­tyń etnoaýyl stılinde qu­ry­lyp, mýzeı mamandary, gıdter oty­ratyn, qazaqtyń qolóner buıy­mdaryn, ulttyq taǵam­da­ryn kórsetetin kıiz úıler turǵyzylmaq.

– Elbasy «Bo­lashaqqa baǵdar: rýhanı jań­ǵyrý» atty maqalasynda jer­gi­likti nysandar men eldi meken­derge baǵyttalǵan «Týǵan jer» baǵdarlamasynan bólek, halyqtyń sanasyna odan da mańyzdyraq – jalpyulttyq qasıetti oryndar uǵymyn sińi­rý qajettigin aıtty. Son­daı-aq baǵdarlamalyq ma­qa­lada aıtylǵandaı, Ulytaý tórindegi jádigerler keshe­nin, Qoja Ahmet Iаsaýı mav­zo­leıin, Tarazdyń ejelgi esker­tkish­terin, Beket ata kesenesin, Altaıdaǵy kóne qorymdar men Je­tisýdyń kıeli mekenderin jáne basqa da jerlerdi ózara sabaqtastyra otyryp, ult jadynda birtutas keshen retinde ornyqtyrý mańyzdy. Bul oraıda, búgingi tańda «Qazaqstannyń kıeli jerleriniń geografııasy» jobasy júzege asyrylýda. Atalmysh joba boıynsha «Qa­sıetti Qazaqstan» orta­ly­ǵy 100 kıeli jerdiń res­pýb­­lıkalyq tizimin jasady. Tizimge «Áziret Sultan» mem­lekettik tarıhı-mádenı qo­ryq-mýzeıiniń birqatar ny­sandary endi. Olardyń ishin­de Qoja Ahmet Iаsaýı, Ra­bııa Sultan begim, Esim han keseneleri, Qylýet jerasty meshiti, Kúltóbe, Jylaǵan ata, Úkasha ata mazary men qudyǵy, Gaýhar ana kesenesi, Saýran qa­la­shyqtary bar. Sondaı-aq osy tizimge Qoja Ahmet Iаsaýıdiń anasy Qarashash ana men ákesi Ibrahım atanyń maz­ar­lary da engenin aıtqym keledi. Endigi basty mindet – kıeli jerlerimizdi keńinen nasıhattap, týrısterdi tartý.

Bıyl «Qazaqstannyń kıeli jer­leriniń geografııasy» jobasy aıasynda Elbasy óz eńbe­ginde atap kórsetken kıeli me­kenderdi jáne basqa da jer­lerdi ózara sabaqtastyra otyryp, kóshpeli kórme, eks­ped­ısııa uıymdastyrýdy kóz­dep otyrmyz. Sonymen qatar, «Ja­han­daǵy zamanaýı qazaq­stan­dyq mádenıet» jobasyn iske asyrý maqsatynda О́zbekstan, Fransııa elderinde kórme uıymdastyrý josparda bar. Túrkııa memleketindegi Qoja Ahmet Iаsaýı atyndaǵy qorlar, ǵylymı mekemelermen baılanys ornatýdy alǵa qoıyp otyrmyz», deıdi «Áziret Sultan» memlekettik tarıhı-mádenı qoryq-mýzeıdiń dırektory Nurbolat Ahmetjanov. 

Iá, qazaq halqynyń ǵasyr­dan ǵasyr asyrǵan qundy esker­tkishteri men tarıhı mura­ǵat­tary – tek elimizdiń ǵana emes, álem mádenıetine úles qosý­shy jádigerler. Mysaly, Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesi men Tamǵaly petroglıfteri IýNESKO-nyń Búkilálemdik mádenı mura tizimine engizilgen. Bul olardyń Ortalyq Azııa aımaǵy úshin ǵana emes, búkil álem qoǵamdastyǵy úshin mańy­zy zor mádenı-tarıhı ny­san eken­diginiń birden-bir aıǵa­ǵy.

«Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq ma­qa­lasynda Memleket basshysy «mádenı mańyzdylyǵy tur­ǵysynan bizdiń Túrkistan nemese Altaı – ulttyq nemese qurlyqtyq qana emes, ja­han­dyq aýqymdaǵy qundy­lyq­tar» ekenin atap ótti. Son­daı-aq maqalada mádenı qazy­nalarymyzdy álem jur­tshy­lyǵyna tanystyrýdyń múl­­dem jańa tásilderin oı­las­tyrý qajettigi, mádenı ónim­derimiz tek kitap túrinde emes, ártúrli mýltımedıalyq tásildermen de shyqqany abzal ekeni aıtyldy. Osy oraıda, «Áziret Sultan» memlekettik tarıhı-mádenı qoryq mýzeıi aýmaǵynda ornalasqan bar­lyq eskertkishterge orna­tyl­ǵan shtrıh-kodtar arqyly kelý­shi tý­rıster qajetti maǵlu­mat­tar­dy qazaq, orys jáne aǵyl­shyn tilderinde ala alatynyn aıta ketelik. Sonymen qatar barlyq eskertkishter boıynsha 3D-týr vırtýaldy jobasy iske qosylǵan. Iаǵnı qaı eldiń azamaty bolsyn qoryq-mýzeı saıtynan álemniń tórt bu­ry­shynan 3D-týr arqyly eskertkishter týraly tolyqtaı aq­parat alýǵa, ishin aralap kórýge múmkindigi bar.

Qoja Ahmet Iаsaýı qoryq-mýzeıinde jerlengen handar, sultandar, batyrlar jáne bıler tiziminiń elekt­rondy formaty jasalǵan. Olar­dyń qysqasha ómirbaıany, tarıhtaǵy alǵan orny, basqa da tıisti aqparat engizilgen. Budan bólek, tarıhı-mádenı qoryq mýzeıiniń ofıstik ǵı­ma­ratynyń qabyrǵasyna já­ne bılet satatyn kassa ǵı­maratyna ornatylǵan «jú­gir­tpe jol» arqyly jumys is­teý kestesi, ótkiziletin is-sha­ra­­lar týraly aqparat kelý­shile­r­ge usynylyp otyr. Nurbolat Ahmetjanovtyń a­ı­týynsha, bul sıfr­ly for­mattaǵy qyz­met kórs­etý túr­leri El­ba­synyń bas­ty qujat­ta­ryn­da belgilen­gen min­detterdi oryndaý maqsa­tyn­­da qolǵa alynyp otyrǵan ıgi shara.

Ǵalymjan ELShIBAI,
«Egemen Qazaqstan»