Bıznes • 08 Aqpan, 2018

Et klasteriniń múmkindigi mol

343 retkórsetildi

Biz ejelden mal baǵyp, onyń ónimin tutynyp kelgen eńbekqor halyqtyń urpaǵymyz. Sonyń ishinde et óndirý jóninen ózge jurttarǵa kiriptar bola qoıatyndaı kúıde emes ekenimiz anyq. Keń-baıtaq jerimiz jaıylymdyq mal sharýashylyǵyn damytýǵa da yńǵaıly. Bul ózindik quny tómen, arzan mármár et óndirýdiń bir joly. Qazirgi kezde respýblıka óńirlerinde iri qara mal bordaqylaıtyn alańdar men et óńdeý keshenderi iske qosylǵan. Mundaǵy basty maqsat – et eksporty áleýeti men kólemin kóterý. Alaıda qazir munyń ózi jetkiliksiz bolyp tur.

Et ónimderin qanshama mol óndirip júr­miz desek te, elimizge ımporttyq jol­men jetkiziletin asyl tuqymdy mal men ettiń úlesi áli kóp. Sondyqtan da bú­ginde bul tájirıbeni keıingi kezekke ysy­ryp, et eksporty kólemin buryn-soń­dy bolyp kórmegen joǵary deńgeıge jet­kizýdiń mańyzy joǵary. Onyń basty jol­darynyń biri et klasterlerin qurý ekeni belgili. Osy oraıda aldaǵy áńgime jeli­sin Aqtóbe oblysynda qurylǵan «AkTep» JShS-niń is tájirıbesi negi­zinde órbitkendi jón kóremiz. Atal­ǵan keshen bir mezgilde 11 myń bas iri qara maldy bordaqylaýǵa arnalǵan. Osy arqyly jylyna 7200 tonna et óńdeýge múmkindik týyp otyr.

О́nimdilik pen básekege qabilet­ti­likti basty ólshem retinde belgileı bil­­gen respýblıkamyzdaǵy iri agro­qury­lymdardyń biri ónim óńdeý kólemin júıeli ári turaqty túrde ósirip keledi. «AkTep-tiń» alǵa qoıǵan basty mejesi taıaý­daǵy jáne jaqyn keleshektegi jyldarda eńbek ónimdiligin 45 paıyzǵa deıin kóterý bolyp otyr. Sóz joq, bul óte jo­ǵary mindet. Naqty is-qımyldar bel­gi­lenip, júzege asatyn bolsa, munyń ózi qoldan keletin, oryndala­tyn is. Ony jú­zege asyrýdyń naqty múmkindikteri men tásilderi qandaı? Bul saýalǵa qaıtarylatyn jaýap ta óte qarapaıym. «AkTeptiń» tóńiregine toptasqan irili-usaq­ty nemese búgingi salalyq sóz qol­da­nysyna sáıkes aıtqanda, zákirlik sharýa qojalyqtar osy bıik mejege ıek artý­dyń basty kilti bolmaq. Onyń sany 357 ekenin aıtsaq, kóp máseleniń túıini tarqatyla túsedi.

О́ńirdegi «AkTep» jáne «Aıs» sekil­di iri agroqurylymdardyń mańynda oǵan qyzmet jasaıtyn qosymsha qury­lym­dardyń bolýy et jáne sút klasteri qalyptastyrý isindegi basty modýl ekeni aıqyn. O basta joǵaryda atalǵan seriktestik jetekshileri osy modýldi engizý úshin kóp izdenip, kóp ýaqytyn sarp etken. Bir jaqsysy, olar izdegenin tapty da. Sóıtip Aqtóbe aımaǵynda eli­miz­de balamasy joq et jáne sút klas­ter­leri quryldy. Qazirgi kúni barlyq jumys osy modýl aıasynda júrgizilip keledi.

Mundaı baılanystar eki jaqqa da tıimdi. Eń bastysy, sharýa qojalyqtary men aýylsharýashylyq kooperatıvteri utpasa, esh utylmaıdy. Iаǵnı qýatty qurylymnyń quramynda olardyń jumysy odan ári shıraı túsedi. Kóp baǵytpen aınalysýdyń bereri qashanda mol. Ári osy arqyly aýyl azamattary jyldyń on eki aıynda úzilissiz jumys is­teýge múmkindik alady. Tutastaı alǵan­da elimizdegi aýylsharýashylyq ónim­derin óndirý men óńdeý salasy osy ba­ǵytqa bet bursa, bul soǵurlym ómir­sheń, tıimdi ári paıdaly bolmaq.

Ras, budan biraz ýaqyt buryn ábden nyǵaıyp, býyny bekigen iri agrarlyq ba­ǵyttaǵy kásiporyndarǵa memleket tara­pynan qoldaý kórsetýdi jalǵastyra berý­diń qandaı qajettiligi bar degen pikirlerdiń týyndaǵany belgili. Bir qaraǵanda jón sóz sekildi. Áıtse de qazirgi tańda «AkTep» sııaqty iri agrofırmalarǵa kómektesý degen uǵym usaq sharýashylyqtarǵa qoldaý kórsetý bolyp shyǵatynyn uǵynatyn kez keldi. Bul óz kezeginde «AkTeptiń» janyna shoǵyrlanǵan 400-ge tarta usaq fermerlik sharýashylyqtar onyń bazasynda tolyq ári erkin qozǵalysqa kele alady degen sóz.

Osydan shyǵatyn taǵy bir túıin bar. Bú­gingi áńgimemizdiń basty arqaýyna aınal­ǵan «AkTep» jáne «Aıs» sekildi iri agroqurylymdar elimizdegi iri oblys­ty et jáne sút ónimderimen qamtýǵa múm­kindik alyp otyr. Aqtóbe aımaǵynda qury­lyp, qyzmet jasaı bastaǵan et klas­teriniń zákirlik seriktesteri óz isteriniń jańa arnasy jóninde qandaı pikirde? Osy oraıda «Qyzyljar» men «Qarshyǵa» sharýa qojalyqtarynyń jetekshileri Asqar Balmanov pen Artýr Jetenov gazet tilshisine óz oı pikirlerin bylaısha jetkizdi.

«Biz «AkTep» JShS-niń quramynda qyzmet jasap kelemiz. Onyń jetekshileri jem-shóp qoryn qalaı ázirleımiz dep bas-
taryn qatyra qoımaıdy, biz daıyndap beremiz. Sonymen birge bordaqylaý alańyn malmen toltyrý jumystaryn da qosa atqaramyz», deıdi olar. Qosal­qy sharýashylyq ıeleri budan ári «AkTepten» asyl tuqymdy buqalardy jal­ǵa alý men aýylsharýashylyq teh­nıka­laryn lızıng tásili boıynsha paıdalanýdyń tıimdiligine toqtaldy. Bul jobalar men baǵdarlamalar qyrýar qarjy jumsamaı-aq tabysty kóbeıtýge jáne analyq mal basyn tolyqtyrýǵa, sonymen birge mal tuqymyn jaqsartýǵa múmkindik beredi. Mundaı baılanys shaǵyn sharýashylyqtar úshin óte tıimdi dep esepteıdi olar.

«AkTeptiń» óz mańaıyna toptasa bastaǵan sharýa qojalyqtaryna úlken shapaǵatyn tıgizip júrgeni de bólek bir áńgime. Onyń basty mysaly – bas ká­siporyn olardyń ónimderin tez, ke­zek­siz ári joǵary baǵamen qabyl­daı­tyny. Mundaı jaǵdaıda aqsha, ıaǵnı ótkizgen ónimderiniń quny az ýaqyt­tyń ishinde banktegi esepshotqa túsedi. Sha­rýa osylaı óz jónimen sheshile berse, olar ózge satyp alýshylardy izdep qaıtedi. Ári alypsatarlarǵa da aldanbaı­dy. О́ıtkeni bul másele «AkTep» agro­qury­lymy júıesinde tolyǵymen óz she­shimin tapqan. Osyndaı áriptestik asyl tuqymdy mal basyn ósirý men kó­beıtý isinde de tereń tamyr jaıyp keledi. Paıda men tıimdilikke sharýa qoja­lyq­tarynyń qol jetkizýi tómendegi derekterden de anyq kórinedi. Aıtalyq, qojalyq je­tek­shileri «AkTepten» aberdın-angýs asyl tuqymdy malynyń buqalaryn jal­ǵa alǵan jaǵdaıda bul tuqymnan týǵan tól on aıdyń ishinde 350-400 keli salmaq tartatyn kórinedi. Bul paıda emeı nemene?!

– «AkTep» JShS qazir mal borda­qy­laý­dyń tıimdi ádisterine arqa súıeı oty­ryp, eńbek ónimdiligin odan ári kóte­re túsýde. Bul rette birinshiden, asyl tuqymdy reprodýktorlardyń qýatyn kóterýge erekshe mán berilgen. Munyń mólsheri – 6200 iri qaraǵa teń. Eń bastysy, tıisti mal basy keshenge udaıy ári turaqty túrde jetkizilip tursa ju­mys óz yrǵaǵynan jańylmaıdy. Árıne mal­dyń da maly bar. Biz úshin basty kór­setkish pen negizgi krıterıı – san men sapanyń úılesimdiligi. Ekeýiniń bir tustan toǵysýy deıdi, – «AkTep» JShS-niń bas quryltaıshysy Nurlan Saǵy­nalın.

Onyń sózinen taǵy bir uqqa­nymyz qazirgi kezde tıimdilik tut­qa­syn taba bilgen «AkTep» basshy­lary ınfraqurylymdyq nysandardy qurýǵa qarajat jumsaýdyń qajeti joq dep esepteıdi. О́ıtkeni keshende oǵan tolyq múm­kindik bar. Bos turǵan oryndar da taby­lady. Sonymen birge «AkTepte» fer­merlerge qomaqty eńbekaqy tóleý tár­tibi de ornyqqan. Ol ár sıyrǵa 800 teńge, ár buzaýǵa 400 teńge tóleý esebi­nen jasalǵan. Sonda ortasha eseppen alǵan­da olardyń eńbekaqysy 300-350 myń teńge bolyp shyǵady.

Taǵy bir aıta keter jaıt, óńirdegi «AkTep» jáne «Aıs» sekildi iri agro­qury­­lymdarda óndiris úderisteri to­ly­­ǵymen avtomattandyrylǵan jáne kompıý­terlengen. Munda mal sharýa­shy­­lyǵy ónimderin óńdeýdiń zamanaýı baǵ­darlamalary júzege asyp keledi. Bul agroóndiristiń barlyq sehtaryn qamtıdy. Osy arqyly janýarlardyń jaı-kúıi men ahýaly týraly barlyq qajetti málimet jınaqtalady. Tipti sıfr-
ly tehnologııalar arqyly seriktestik baǵdarlamashylary analyq sıyrlar shaǵylysqa ázir me degen saýaldardy da tez jınaqtap bile alady.

Túıip aıtqanda, «AkTep» jáne «Aıs» sekildi óńirdegi et jáne sút klas­terleri mysalynda Aqtóbe aımaǵy Prezıdent N.Nazarbaevtyń bıylǵy Qazaqstan halqyna Joldaýynda qoı­ylǵan sıfrlandyrý jónindegi min­det pen tapsyrmany oryndaýdy bas­tap ketti deýge tolyq negiz bar. Eger basqa da mysaldarǵa súıensek, mal­dyń qulaǵyna elektrondy syrǵa qon­dyryp, osy arqyly onyń bir táý­likte qosqan salmaǵyn anyq­taý teh­no­­logııasy qoldanylatyny osy piki­­ri­miz­diń basty dáleli. Budan keı­in­gi kezekte kom­pıýterdiń nemese smart­fon­nyń kó­me­gimen qajetti monı­to­rıngtik zert­teý­ler jasalady.

Mine, osylaısha Aqtóbe aımaǵynda qu­rylǵan et jáne sút klasteriniń kók­jıegi kúnnen kúnge keńeıip keledi.

 

Temir QUSAIYN,

«Egemen Qazaqstan»

AQTО́BE

SÝRETTE: Aqtóbe et klasteri qurylymynan kórinis

 

Banner
Sońǵy jańalyqtar

Hat qorjyn (23.09.2019)

Qoǵam • Keshe

Qostanaı qysta tońbaıdy

Aımaqtar • Keshe

«Mal da joq, qaıyr da joq»

Qazaqstan • Keshe

Halhyn-gol shaıqasynyń qaharmany

Rýhanııat • Keshe

Aqyn toıyna daıyndyq qalaı?

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar