Bolat departamentiniń 2017 jylǵy jumys qorytyndylary men ústimizdegi jylǵa jospary týraly aqparat taratqan «AMT» AQ-tyń baspasóz qyzmeti kompanııanyń reseılik «Raspadskaıa ýgolnaıa kompanııa» JShB-den (Kemer oblysynyń Novokýznesk qalasy) kómir konsentratyn satyp alý sebebi týraly túsinik berdi. Túsingenimiz, Qaraǵandy metallýrgııa kombınatynyń koks-hımııa óndirisi byltyr jyl boıy qajetti kómirden tapshylyq kórgen. Kompanııanyń málimdeýinshe, jalpy kólemi 250 myń tonna kómir jáne 50 myń tonna konsentrat jetispeı qalypty. Ásirese jeltoqsan aıynda koks batareıalary shıkizat tapshylyǵy saldarynan tómen ólshemdermen jumys isteýge májbúr bolǵan. Kompanııaǵa sondyqtan syrttan kómir satyp alýǵa týra kelgen-mys.
– 23 jeltoqsanda kokstaýǵa bizdiń kompanııa «Raspadskaıa» ýgolnaıa kompanııa» JShB-den satyp alǵan «J» jáne «GJ» markaly kómir konsentraty jetkizildi. Tájirıbe kórsetkendeı, reseılik konsentrattyń sapasy metallýrgııa kombınaty Qaraǵandy shahtalarynan alatyn ónimniń sapasynan anaǵurlym joǵary jáne kokstaýǵa qoıylatyn barlyq talaptarǵa saı. 10-15% kóleminde satyp alynǵan «J» jáne «GJ» markaly kómir konsentraty koks sapasyn arttyrýǵa múmkindik berip, óndiriske oń yqpalyn tıgizýde, – dep habarlady baspasóz qyzmeti.
Sóıtip Kemer oblysynyń kásipornymen ornatylǵan ýaqytsha áriptestik uzaq merzimge ulasatyn syńaıly. Muny kompanııanyń ózi de joqqa shyǵaryp otyrǵan joq. Bul oraıda qaraǵandylyqtar, ásirese kenshiler qaýymy kómir konsentratyn syrttan satyp alý jalǵasa berse, shahtalar jabylyp qalmaı ma dep alańdaýly. Qaraǵandyda «Kombınat qojaıyny kómir óndirýshi kásiporyndardan qutylýǵa beıil eken» degen qaýeset taraǵany da ras.
Qaraǵandy oblystyq ónerkásip jáne ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý basqarmasynyń málimetine júginsek, byltyr metallýrgııa kombınatyna 2646,6 myń tonna koks óndirý úshin Qaraǵandy kómir basseıninen 3900000 tonna kómir, «Vostochnaıa» ortalyq baıytý fabrıkasynan 1800000 tonna konsentrat jetkizilgen. Bıylǵy jyldyń josparyna sáıkes, koks-hımııa óndirisine jergilikti shahtalar men baıytý fabrıkasynan 4105000 tonna kómir jáne 1735000 tonna konsentrat qajet.
Sońǵy jeltoqsan men qańtar aılarynyń aralyǵynda «ArselorMıttal Temirtaý» AQ-qa syrttan satyp alǵan 40000 tonna, ıaǵnı jalpy kólemniń 10-15 %-y mólsherindegi kómir konsentraty jetkizildi. Reseı óniminiń sapasy temir jol tasymalyna ketetin shyǵyndy da aqtaıtyn kórinedi. «ArselorMıttal Temirtaý» AQ kómiriniń ózindik quny ashyq ádispen óndiriletin kómirdikinen joǵary. Onyń naqty mólsherin anyqtaı almasaq ta, shamamen ár tonnasy 15-20 myń teńge dep boljaýǵa bolady. «Raspadsk» kómir kompanııasynyń preıskýrantyna sáıkes, «GJ» markaly konsentrattyń ár tonnasy 7200-8200 rýbl, «J» markaly konsentrattyń ár tonnasy 9750-12700 rýbl turady jáne bul jerde qosymsha qun salyǵy men temir jol tarıfi esepke alynbaǵan.
Jetkizýshiniń saýda saıasatyna sáıkes, bul – uzaq merzimdi áriptestik (keminde eki jylǵa kelisimshart) jáne aıyna keminde 100 myń tonna kómir satyp alý shartymen belgilengen baǵanyń túri.
Kólem boıynsha jasalatyn jeńildik qosymsha qun salyǵyn eseptemegende ár tonnasyna 100 rýblden ǵana. Aınalyp kelgende, eń arzan degen reseılik konsentrat qaraǵandylyq ónimnen kem degende eki esege qymbatqa túsedi eken.
Eger kompanııa konsentrattyń 10-15 paıyzyn ǵana syrttan tasysa, alańdamaı-aq qoıýǵa bolady. Onyń ústine, «Vostochnaıa» OBF Qaraǵandy shahtalarynyń kómirin tutynady. Bul jerde eskeretin negizgi másele, syrttan ákelinetin konsentrattyń mólsheri jergilikti shahtalardyń metallýrgııa kombınatyn qamtamasyz ete alý jaǵdaıyna baılanysty. «Kómir departamenti shahtalarynyń jumysyna qaraı syrttan ákelinetin konsentrattyń koks óndirisine qatysýy 100% quraýy múmkin», delingen kompanııanyń resmı málimdemesinde.
Iаǵnı, kombınatqa qajet kólemdi turaqty qamtamasyz etip, reseılik jetkizýshiniń aldyn oraý úshin jergilikti kenshiler aıanbaýy kerek degen qorytyndyǵa kelemiz. Jeltoqsan aıynda shahterler jalaqyny kóbeıtýdi talap etip, dúrlikkeni esterińizde bolar. Reseılik kompanııamen qymbat kelisimge barý soǵan oraı jasalyp otyrǵan kesir áreket emes pe degen de oı keledi. Áıtpese, Kómir departamentiniń qazirgi ýaqytta jumys istep turǵan segiz shahtasynyń jeteýi kokstaýshy kómir óndiredi. Segizinshi «Abaı» shahtasy energetıkalyq kómir shyǵarady. Kópshiliktiń boljaýynsha, shahtalarǵa jabylý qaýpi tónse, birinshi kezekte osy shahta jabylady. Onyń ózindik quny ashyq ken oryndarynan alynatyn ónimnen eki ese qymbat.
– Kompanııa ókilderiniń aıtýynsha, bul «AMT» kompanııasyna aýadaı qajet, – dedi «Qorǵaý» kómirshiler kásipodaǵynyń tóraǵasy Marat Mırgaıazov. – Reseılik kompanııa óz kómirin bizdegideı baǵamen bermeıdi. Onyń ústine, «Raspadskaıa» kompanııasynyń resýrstary taýsylmastaı mol emes, olar kómirdi tek belgili bir merzim aralyǵynda jetkizip berip otyrýǵa kelisedi. Kómirdi Novokýzneskiden nemese ózimizdiń shahtalardan jetkizýge ketetin shyǵyn aıyrmashylyǵy da jer men kókteı. Sondyqtan alańdaıtyn eshteńe joq.
Qaraǵandyda kómir ónerkásibiniń ardagerlerimen kezdesip, kásibı tájirıbeli maman retindegi pikirin bilý qıyn sharýa emes. Sondaı birneshe maıtalmannyń sózine qulaq asyp kórgende túıgenimiz mynaý: «AMT» kompanııasynyń shahtalary joǵary sapaly kómir konsentratyn berýge qabiletti. Bul oraıda óndiristi tıisti jabdyqtarmen qamtamasyz etip otyrýdy esten shyǵarmaý kerek. «GJ» markaly kómirdiń jetispeıtini ras. Oǵan sebep – lava tapshylyǵy. Mysaly, «Shahtınskaıa» shahtasynda burynǵy segiz lavadan qazir shaǵyn bireýi ǵana qalǵan. Lenın atyndaǵy shahtadaǵy jaǵdaı da osyndaı. Munyń sońy jaqsylyqqa aparmaıdy. Barlanǵan kómir qory 9 mlrd tonnany quraıdy. Kezinde 44 mln tonna maıly kómir óndirilgen eken.
Sonymen óz shahtalarymyz ben baıytý fabrıkamyz turǵanda, mamandarymyz barda kómir konsentratyn syrttan satyp alý ne úshin qajet boldy? Bir esepten, ónim kólemi men sapasyn arttyrý úshin óndiristi damytý, jetildirý kerek. Onyń bárine qyrýar qarajat qajet. 2008 jyldyń maýsym aıynda Qazaqstan Úkimeti Kómir ónerkásibin damytýdyń 2020 jylǵa deıingi tujyrymdamasyn maquldady. Sol tujyrymdamada Qaraǵandynyń kokstaýshy kómirine degen suranys 2020 jylǵa qaraı 25 mln tonnaǵa deıin artady dep boljanǵan edi. Osy suranysty qanaǵattandyrý úshin jańa shahtalar salý jaıy da oılastyryldy. Sonymen qatar «AMT» AQ-tyń jumys istep turǵan shahtalarynda kúrdeli qurylys-montaj jumystaryn júrgizip, álemdik talaptarǵa saı prohodka jáne óndiris jabdyqtaryn satyp alý josparlandy.
Alaıda Úkimettiń 2014 jyldyń 28 maýsymyndaǵy «Qazaqstan Respýblıkasynyń otyn-energetıka keshenin damytýdyń 2030 jylǵa deıingi tujyrymdamasyn bekitý týraly» qaýlysynda belgilengen meje áldeqaıda tómendetilip, 2020 jylǵa qaraı óndiriletin kokstaýshy kómir kólemi 14,1 mln tonna bolady dep naqtylandy.
Úkimet kómir óndirisin ulǵaıtýdy osy baǵyttaǵy jalǵyz iri kompanııa «ArselorMıttal Temirtaýmen», al suranystyń ósýin bolat óndirý qýatyn 6 mln tonnaǵa deıin jetkizý jobasymen baılanystyrady, árıne. Atalǵan tujyrymdamada baıandalǵandaı, Qaraǵandy kómir basseıninde joǵary sapaly, álemdik naryqta básekege qabiletti kokstaýshy kómirdiń mol qory bar. Olaı bolsa, «AMT» AQ-tyń basshylyǵy ózinde bardy ózgeden tasyp, eki shyǵyndalyp otyrǵany nesi?! Myńdaǵan adamnyń tirshilik kózi bolyp otyrǵan óndiris taǵdyryn ózim bilemge salýǵa eshkimniń de quqy joq. Másele oń sheshimin tappasa, Úkimet qarap otyrmas dep senemiz.
Qaırat ÁBILDA,
«Egemen Qazaqstan»
QARAǴANDY
