Qashan qaǵazsyz emdelemiz?

Qazaqstan medısınasy qaǵazbastylyqtan aryltýǵa qa­tysty qabyldanǵan qujat­tardan kende emes. «Salamatty Qazaqstan» baǵdarlamasynan keıin 2016 jyly qabyldanǵan «Densaýlyq» memlekettik baǵdarlamasynda da densaýlyq saqtaý salasyn aqparattyq tehnologııalarmen qamtamasyz etý, kóptegen qujatty elektrondy nusqaǵa kóshirý, dári­ger­lerdiń esep berý qaǵaz­daryn azaıtý jóninde arnaıy aıtylǵan. Tipti mınıstrlik byltyr jeltoqsan aıynda «Densaýlyq saqtaý uıym­da­rynda medısınalyq qujat­tamany qaǵazsyz júrgizýge kóshý jónindegi qanatqaqty jobany engizý týraly» buıryǵyn da bekitip qoıdy. Endi osy qujat boıynsha jumysyn qaǵaz qoldanbaı júrgizetin nysandar tizbesi anyqtalady.

Mınıstrlikke qarasty Densaýlyq saqtaýdy damytý respýblıkalyq ortalyǵy maman­darynyń gazetimizge ber­gen málimeti boıynsha, jo­banyń maqsaty esep berý qujattamalary basym júıe­den alystap, densaýlyq saqtaý salasyndaǵy derekterdi óńdeý, jınaý jáne paıdalaný paradıgmasyn ózgertý eken. Maman­dardyń sózine sensek, dárigerler esepke alý jáne esep júrgizý qujattamalary bóliginde qujattardy qolmen engizý mashaqatynan qutylady. «Dárigerler qaǵaz toltyrýǵa jumsalatyn ýaqytty únemdep, pasıentterge kóbirek kóńil bóle bastaıtyn bolady», deıdi olar.

Árıne, munyń bári ja­qyn bolashaqta jasalatyn ju­mystar. Onyń ıgiligin kórý ba­qyty aqjeleńdilerge, qala­berdi qarapaıym halyqqa qa­shan buıyratyny belgisiz. Ázirshe medısınalyq uıym­dar­dy jaǵalaǵan naý­qas­tar dári­gerlerdiń qaǵaz­bas­ty­ly­ǵynan áýre-sarsańǵa túsip júr. Qashan kórseń qaǵazǵa kó­milip otyratyn dárigerler beı­nesi halyqtyń sanasynda qalyptasqaly qashan. Aqje­leń­dilerge aldyna aýyryp kelgen naýqasty emdeýden góri qaǵaz toltyrý mańyzdy sııaqty kórinedi keıde.

Adam aýyrmaı turmaıdy. Densaýlyǵyń temirdeı degen­niń ózinde jylyna kemi bir-eki ret dárigerge kúniń túsetini ras. Sondaı sátterde bitpeıtin qaǵazdan berekeń ketip, ábden tıtyqtaǵan kezde qoldy bir siltep, bezip ketkiń keledi.

Qaǵazdyń basy emhanadaǵy tirkeýden bastalady. Tirkeý bólimindegilerdiń aldynda ár dárigerdiń aty-jóni jazylǵan jýrnal jatady. Naýqasty bir sala mamanynyń qabyldaýyna jazý kerek bolsa, aldymen osy jýrnal toltyrylady. Sodan keıin kompıýterge engiziledi. «Nege birden kompıýterge engizbeısizder ýaqytty almaı?» deseń, ýájderi daıyn: «Baǵdarlamada júkteme kóp, jıi toqtap qalady. Ondaı kezde shydamsyz syrqattardyń aldy shaǵym jasap úlgeredi», deıdi. Árıne, ortaq derek qoryna jan-jaqtan aǵyla­tyn qanshama qujatty bir kompıý­terlik baǵdarlama qaıdan kóter­sin?! Jıi isten shyǵýy da sondyqtan. Bul bul ma, keıde bir qalada ornalasqan em­hanalar men dárigerlerdiń ortasyna qaǵaz joldama tasyp, ábigerge túsetiniń bar. О́zi aýyryp, júıkesi tozyp júrgen naýqasty ári-beri sandaltyp qoımaı, medısınalyq uıymdar ózara elektrondy júıe arqyly nege suratyp ala salmaıdy eken deısiń kúıinip. Bul da sol boıymyzǵa ábden si­ńip ketken qaǵazbastylyq der­ti­nen aryla almaýymyzdyń kórinisi.

О́tkende áleýmettik jelide bir dáriger «Operasııaǵa baratyn bir ǵana naýqasqa 8 qa­ǵaz, eger qan quıatyn bolsań 4 qaǵaz toltyrasyń. Naýqasty qarasań, «my dlıa prokýro­ra pıshem» degen logınmen ár úsh saǵat saıyn bir kún­delikten 8 kúndelik, alty naýqas qarasań, 48 kúndelik jazasyń. Onyń syrtynda tańerteńgilik esep, aqparattyq esep degen bar. Eger júkti áıel jatsa, oǵan bólek esep daıyndaısyń», dep jazypty. Jeli qoldanýshylardyń biri: «bul qaptaǵan qaǵazdy toltyrǵansha naýqas ta «júrip ketetin» shyǵar...» dese, álgi aýrýhana dárigeri: «oı, «júrmeı-aq» qoısyn, ólip qalsa, taǵy birneshe qaǵaz qo­sylady», depti. Kúlemiz be, jylaımyz ba? Elordamyz – Astanadaǵy jaǵdaı osyndaı bolǵanda ortalyqtan alys óńirlerdegi, aýyldyq mekenderdegi jaǵ­daıdy aıtpaı-aq qoıaıyq, elestetýdiń ózi qorqynyshty...

Densaýlyq saqtaýdy da­mytý respýblıkalyq orta­lyǵy mamandarynyń sózi­ne súıensek, bıylǵy 1 qań­tardan Aqmola, Qaraǵandy, Qostanaı jáne Batys Qazaq­stan oblystarynyń densaý­lyq saqtaý uıymdary medı­sınalyq qujattardy qaǵaz­syz júrgizýge kóshe bastapty. Bul jaǵynan Astana men Almaty qalalarynda da belsendi ju­mystar qolǵa alynǵan. Osyǵan baılanysty Densaýlyq saqtaý mınıstrligi óńirlermen bir­lesip, arnaıy jol kartasyn bel­gilegen. Al ákimdikter kelesi jyl­dyń aıaǵyna deıin barlyq den­­saýlyq saqtaý uıymyn kom­­pıýterlik tehnıkamen qam­tamasyz etip, medısınalyq aq­parattyq júıelerdi engizýdi moınyna aldy.

Álbette, medısına uıym­dary elektrondy qujat aınalymyna 100 paıyz kóshý úshin aldymen densaýlyq saqtaý nysandary túgel ınternet jelisi bar kompıýterlik tehnıkamen jabdyqtalýy tıis. Sondyqtan bul máseleni bıyl jyldyń aıaǵyna deıin aıaqtaý josparlanyp otyr. Ázirshe jergilikti ákimdiktermen ja­salǵan memorandýmdarǵa sáıkes, respýblıkada medı­sınalyq uıymdardyń kompıýtermen qamtamasyz etilýi 82,7 paıyzdy quraıdy, deıdi mamandar. «Aldyn-ala jasalǵan memorandýmdarǵa sáıkes, ákimdikter jyl saıyn jergilikti bıýdjet esebi­nen densaýlyq saqtaý uıym­darynyń kompıý­terlik tehnı­kalaryn kemi 20 paıyz­ǵa jańartyp otyrýy tıis. Árıne, tehnıkalyq múmkindiktiń shekteýliligine jáne ekonomıkalyq jaǵynan tıimsizdigine baılanysty aýyl­­­dyq óńirlerdegi den­saý­­lyq nysandaryn ınter­net­­pen qamtamasyz etýde qı­yn­dyqtar bar. Búginde ınternet jelisine qosylǵan me­dı­sınalyq uıymdardyń ortasha kórsetkishi respýblıka boıynsha 56 paıyzdy quraıdy. Internetke qoljetimdiligi tómen jaǵdaılar Soltústik Qazaqstan, Shyǵys Qazaq­stan, Aqmola, Qostanaı oblys­tarynda baıqalýda», deıdi Den­­saý­lyq saqtaýdy damytý res­pýb­lıkalyq ortalyǵynyń ókilderi.

Qysqasy, Densaýlyq saq­taý mınıstrligi 2019 jyl­dyń qańtar aıynan bastap medısınalyq uıymdardy qa­ǵazsyz jumys formatyna kóshiremiz dep nıettenip otyr. Osy ýaqytta aýrýhana jaǵalaǵan naýqastar stasıo­narlyq syrqat­namalardy jáne jeńildikpen beriletin dáriler reseptin elektrondy nusqada ala alatyn bolady. Árıne, mınıstrliktiń bul qadamyna sengiń-aq keledi. Biraq jańa reforma qosylsa, dárigerlerge de taǵy bir jańa qaǵaz toltyrý mindeti júkteletini bar. Qazaqstandyqtar qaǵazsyz emdelip jatsa, kánekeı. Biraq ázirshe ala paraqqa alańdamaı emdeletin kúnge qol jete alar emes...

Qymbat TOQTAMURAT,

«Egemen Qazaqstan»