Qorǵanys mınıstrliginiń deregine súıensek, elimizde jyl saıyn 7 myń adam áskerı kafedralardy támamdap, ofıserlik shen alyp shyǵady eken. Respýblıka boıynsha 29 ýnıversıtettiń janyndaǵy osy kafedralarda mınıstrliktiń grantymen 3 myń stýdent, aqyly bólimde 4 myń stýdent áskerı tirshiliktiń álippesimen tanysady. Jyl saıyn 7 myń ofıser ázirlenedi dep asqaq sezimmen aıtýymyzǵa bolar edi. Alaıda olaı maqtaný orynsyzdaý syńaıly. Nege?
Aldymen áskerı kafedra bitirgenderdiń bári birdeı «pıdjak» atana bermeıtinin aıta ketý kerek. Ondaı atqa ıe bolý úshin aldymen áskerge barý kerek, sardar bolyp boryshyńdy óteý kerek qoı. Joq, olardyń basym bóligi tıisti qujatyn tós qaltasyna salysymen áskerı formadan qutylýǵa asyǵady. Olaı bolsa eki jyl ne úshin oqydy dersiz? Ondaǵy maqsat – áskerı bılet pen shen alyp shyǵý. Bul ekeýiniń tıgizetin paıdasy az emes. Birinshi kezekte, ishki ister salasyna, Ulttyq qaýipsizdik komıtetine, tótenshe jaǵdaılar qyzmetine ketýge múmkindigi artady. Bir qyzyǵy, áskerı kafedrany bitirse de, Qorǵanys mınıstrliginde qyzmet atqarýǵa zapastaǵy ofıserlerdiń kópshiligi qulyqsyz eken. Sol sebepti Qorǵanys mınıstrligi jyl saıyn ózderine kerekti áskerı mamandardy tıisinshe tapsyrys berý arqyly ǵana aldyrýǵa májbúr.
– Eger kafedra bitirgenderdiń barlyǵy bolashaqta áskerı qyzmetker bolýdy qalasa, KPP-nyń syrtynda topyrlap kezek kútip turar edi ǵoı. Joq biz ózimizge qajet mamandardy arnaıy tapsyrys berip aldyramyz, – deıdi mınıstrlik ókilderi.
Iаǵnı bul qubylysty áskerı kafedrada oqyp alyp, áskerden basyn ala qashý dep ashyq aıtýǵa negiz bar.
О́tken jyly mınıstrlik áskerı kafedra bitirgen zapastaǵy ofıserlerdiń ishinen bar bolǵany 140 adamdy ǵana óz qataryna tartqanyn eskersek, olarǵa suranystyń da shamaly ekeni aıqyn kórinedi.
Ekinshiden, «Jyl saıyn shen alyp shyǵatyn 7 myń ofıser Qarýly Kúshterge kerek pe, joq pa?» degen de saýal týyndaıdy. Saralap kóreıik. Elimizde ár jyldyń kóktemi men kúzinde 200 myńǵa jýyq erkek kindik áskerı komıssarıatqa shaqyrylyp, medısınalyq tekserýden ótedi. Olardyń shamamen 30 myńy ǵana suryptaýdan súrinbeı ótip, Otan aldyndaǵy boryshyn óteýge attanady eken. Qazirgi tártipke saı Otan aldyndaǵy áskerı mindetin óteý merzimi 1 jyl ekenin eskersek, jyl saıyn osy tolqyn aýysyp otyrady deýge bolady. Al áskerı kafedralardan jyl saıyn túleıtin myńdaǵan sardar týraly joǵaryda aıttyq. Táýelsizdik jyldarynda kafedralar 100 myńǵa tarta bolashaq «pıdjakty» tárbıelep shyǵarǵanyn da qosa keteıik.
Taǵy bir másele, Qorǵanys mınıstrliginiń tapsyrysymen jyl saıyn kelisimshart arqyly jumys isteýge shaqyrylatyndar taǵy bar. 2015 jyly – 2900 adam, 2016 jyly 3285 adam kelisimshartpen jumysqa tartylsa, byltyr bul kórsetkish azaıtylyp, bas-aıaǵy 3100-den sál asatyn adam shaqyrylypty. Bıyl 2500 adamdyq meje belgilengen. Buryn áskerde úlgili sarbaz bolǵan jandardyń da tájirıbesi «pıdjaktardan» artyq bolmasa kem emes ekendigi túsinikti. Baıqap otyrǵanymyzdaı, áskerı kafedra túlekteriniń qadirin túsiretin qubylystardyń biri osy.
Jalpy, áskerı kafedralardy iske alǵysyz etýden aýlaqpyz. Er-azamattar kazarmada aılap-jyldap túnemese de, jaýyngerlik ómirdiń ashy-tushysyn tolyq kórmese de, bul salanyń álippesinen habardar bolý eshqashan artyqtyq etpeıtini túsinikti. Tártiptik jarǵy, garnızondyq jáne qaraýyldyq jarǵy, saptyq jarǵy degenderdiń ne ekeninen habardar bolǵan artyqtyq etpeıdi. Sarbazdyń, ofıserdiń jeke qarýlarynyń, basqa da qarý-jaraqtardyń qurylysyn shaǵyp bilý, qoldanyp kórý, jaıaý áskerdiń soǵys mashınasy syndy kólikpen júrý sııaqty synaqtardan azamattarymyzdyń ótkeni jón deýge bolady.
2015 jyldan beri er-azamattar ǵana emes, názik jandylarǵa da áskerı baılanysshy jáne avtomattandyrylǵan qaýipsizdik júıesin qoldanýshy mamandyqtary boıynsha kafedrada bilim alýǵa múmkindik jasalǵanyn eskersek, qyzdarǵa da jaqsy múmkindik berilgen. Alaıda jastarǵa osyndaı múmkindik bergennen keıin, onyń qaıtarymyn oılastyrý da artyq bolmas edi. Onyń qaıtarymynyń bir belgisi – áskerı daıyndyqtan ótken jastardyń otan qorǵaýǵa ázir bolýy, boıynda patrıottyq sezimniń ushqyny sezilýi. Al áskerı bılet qolǵa tıisimen shańyn kórsetpeı ketetinderdiń boıynda patrıottyq sezim ushqyny bar ma?! Áýel basta kafedrada tek bılet úshin oqyǵandar bas-aıaǵy bir aılyq «sbordan» keıin patrıot bolyp kete me?!
Onyń ústine, elimizdegi 29 áskerı kafedranyń jartysynan astamy toqsanynshy jyldardyń aıaǵynan bastap ashylǵan. Oǵan ýnıversıtet-
terdiń bilikti ofıser ázirleıik degen qulshynysy emes, talapkerlerdi kóbirek qyzyqtyrýǵa degen qumarlyǵy sebep bolǵanyn da jasyrýǵa bolmaıdy.
Qorǵanys mınıstrligi Kadr jáne áskerı bilim departamenti bastyǵynyń orynbasary, bilim basqarmasynyń bastyǵy Begim Nurmahanovtan bilgenimizdeı, joǵary oqý oryndary janyndaǵy áskerı kafedralardyń bilim bazasy tıisti talaptarǵa tolyq jaýap beredi deýge bolady. Onda sabaq beretin ustazdardyń barlyǵy – zapastaǵy ofıserler, kafedralarǵa árekettegi ofıserler jetekshilik jasaıdy. Áskerı qural-jabdyqtary jetkilikti. Oqý prosesi mınıstrlik tarapynan tekserilip turady. Taǵy bir aıta keterligi, Qorǵanys mınıstrliginde qyzmet atqaratyn ofıserlerdiń 40 paıyzǵa jýyǵy kezinde áskerı kafedra bitirgenderden, ıaǵnı «pıdjak» bolǵandardan turady eken. Ýnıversıtetten endi kelgen «saryaýyz» ofıserge armııada vzvodty birden bere salmaıtynyn da aıta keteıik.
Endi kórshiles elderdiń tájirıbesine kóz júgirtip kóreıik. Máselen, Qytaıda joǵary oqý oryndarynyń janynda áskerı kafedralar atymen joq eken. Ofıserler tek arnaıy áskerı oqý oryndarynda daıyndalady.
Reseıdegi ahýal bizge uqsas. Osydan birneshe jyl buryn Reseıdiń Qorǵanys mınıstrligi áskerı kafedralardy jabý týraly bastama kótergen edi. Keıin ol úderis baıaýlap qaldy. Eldiń Qorǵanys mınıstrligi qazir áskerı bilim berýge qatysty tıisti zań jobasyn ázirleýde. Osy qujat boıynsha joǵary oqý oryndaryndaǵy áskerı ortalyqtarda tek mınıstrliktiń tapsyrmasy boıynsha ǵana qatardaǵy jaýyngerlerdi, serjanttardy, zapastaǵy ofıserlerdi oqytý máselesi qarastyrylyp jatyr eken. Sebebi jospar-josyqsyz ofıserlerdi daıyndaýdyń tıimsiz ekendigin mınıstrlik ózi moıyndap otyr. Sol úshin áskerı kafedralardyń jumysyn túbegeıli reformalaý josparlanǵan.
О́tken jyly elimizdiń Qorǵanys mınıstrligi áskerı qyzmette bolmaǵan azamattardy áskerge shaqyrý jasyn 42-den 32 jasqa deıin túsirgeni esimizde. Mınıstrlik ókilderiniń habarlaýynsha, munyń sebebi – qazirgi tańda qarýly kúshter sapynda kadrlar tapshylyǵy joq. Qarýly kúshterge sany kóp, sapasy joq qaptaǵan ofıserler emes, birinshi kezekte kıberqaýipsizdik salasy, zań salasyn jetik biletin ofıserler syndy naqty mamandyq ıeleri kerek.
Áskerı kafedralardaǵy aptasyna – bir kún, jylyna – 40 kúnge sozylatyn oqý baǵdarlamasy aıasynda árbir adamǵa 260 myń teńgeden astam qarajat bólinedi. Ony myńdaǵan adamǵa shaqsańyz, budan basqa da materıaldyq shyǵyndar az emestigin eskersek, qyrýar qarajattyń basy quralady eken. Alaıda joǵaryda aıtylǵan jaıttarǵa nazar salsaq, JOO-da júrip zapastaǵy ofıser atanǵandarǵa suranys az ári olardyń ózderiniń de qarýly kúshterdiń qatarynda bolsam degen qulshynysy shamaly. Olaı bolsa, bolashaǵyn áskerı qyzmetpen baılanys-
tyrmaıtyn zapastaǵy ofıserlerdi kóbeıte berýdiń qajeti bar ma? Osy saýal basy ashyq kúıinde qalyp tur.
Arnur ASQAR,
«Egemen Qazaqstan»
