«Qara altynnyń» qazany ortaımaıdy

Joldaýda «Kól-kósir mu­naıdyń» dáýiri aıaqtalyp keledi. Elimizge damýdyń jańa sapasy qajet. Jahandyq trendter kórsetip otyrǵandaı, ol birinshi kezekte, «Tórtinshi ónerkásiptik revo­lıýsııa elementterin keńi­nen engizýge negizdelýi tıis», dep bizdiń aldymyzǵa úlken jaýap­kershilikter júktep otyr. Shy­nynda da, basy bar zattyń, aıaǵy bolady. Sondyqtan biz kez kelgen jaǵdaıǵa daıyn bolýymyz kerek. Árıne bul munaı búgin-erteń, álde arǵy kúni sarqylyp qala­dy degen sóz emes. Qazaqta «Úsh kúndigin oılamaǵan áıel­den bez, úsh jyldyǵyn oıla­maǵan erkekten bez» degen sóz bar. Qolda bar múmkindikter­diń bárin nátıjeli paıdala­na otyryp, óndiriletin ónim­niń mólsherin tómendetpeýge tyrysamyz. О́ıtkeni «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa» us­y­nyp otyrǵan múmkindikter men talap­tarǵa jáne odan keletin qaýip-qaterlerge beıimdelýi­miz úshin osy jyldan qalmaı sheshilýi tıis naq­ty mindetterdi Memleket bas­shysy aldymyzǵa qoıyp otyr.

Jalpy, О́zen ken oryndary jarty ǵasyrdan astam ýaqyttan beri, ıaǵnı 1963-1964 jyldardan bastap el baılyǵyn óndirip tur. Sol kezderi 489 mıllıon tonnadaı munaı óndiretin qor ashylǵan, búginge deıin 350 mıllıon tonnadan astamy óndirildi. Bul degen sóz, jer astynda áli 123-125 mıllıon tonnadaı qor bar ekendigin aıǵaqtaıdy.

Bizdiń О́zen jáne Qaraman­dybas ken oryndaryn ıgerý úshin jasalǵan kelisimshartymyz­dyń merzimi 2036 jylǵa deıin sozylady. Demek, áli jıyrma jyl­ǵa jýyq ýaqyt bar. Árıne ony ári sozý múmkindigine de ıemiz. Sebebi jer astynda áli alyn­­­baǵan mol munaı qory bar. Sol úshin biz ótken 2017 jy­ly jańa tujyrymdamany bekit­kenbiz. Ol bes baǵyttan tura­dy. Bul – az shyǵynmen hı­mı­ıa­l­yq ádisterdi paıdalaný, jańa teh­no­lo­gııalardyń tıim­dili­gin joǵa­rylatý, jańa tehnı­ka­lardyń ná­tı­­jeliligin iske asyrý arqyly ón­di­­riletin ónim kólemin arttyrýdy kózdep otyrmyz. Osy jyly aldaǵy bes jyl­dyq­tyń, ıaǵnı 2018-2022 jyl­dyń bıýd­jettik jos­pary osy­ǵan esep­telgen.

«О́zenmunaıgaz» AQ irgeli me­keme retinde munymen de shektelip qalmaıdy. Munaı ón­dirý­shi retinde Mezazoı dáýi­rinde júrmiz. Bul degen sóz, budan 45 myń jyl burynǵy jer as­ty qabatynan munaı shyǵaryp jat­­qanymyzdy aıǵaqtaıdy. Mu­nymen de shektelip qalǵymyz kelmeıdi. 2018-2019 jyldary taǵy da barlaý uńǵylaryn salyp, áli de tereńirek zerttegimiz keledi. Tıisti jobalyq-smetalyq qu­jat­taryn daıyndap bitirdik.

Sonymen qatar qazirgi tań­da sońǵy 4-5 jyldan beri óndi­risti jańartyp, jańǵyrtý jumys­tary júrgizilip jatyr. Bar­lyq qurylǵylarymyzdy elektr­men qamtý, jabdyqtaý júıe­lerin tolyǵymen reseılik, eýro­pa­­l­­yq ádisterge ótkizýdemiz. О́ıt­­keni ótken ǵasyrdyń 60-70-80-jyl­daryndaǵy energııa qýat­tyn kóp talap etip, kóp jum­saıtyn qu­ryl­ǵylardy qýatty az jumsap, mol ónim óndiretin qurylǵylarǵa aýystyryp, engizý kerek.

Ekologııalyq máselelerdi sheshý boıynsha da biraz jumys­tar ja­salýda. Kóp jyldardan beri munaı sińip, qordalanyp qal­ǵan topyraqtardy qaıta óń­deý­de­miz. Odan da kóptegen nátı­je­ge qol jetkizdik. Ǵylymı-zert­teý ıns­tıtýttarynyń jetis­tik­terin tıimdi paıdalaný ádis­teri jaq­sy jolǵa qoıylǵan. Osy oraıda, bizben birge 5 jyldan beri qoıan-qoltyq jumys istep jatqan Almatydaǵy akademık Bekturov atyndaǵy Munaı jáne hımııa ınstıtýty ǵalymdarynyń súbeli úlesi bar. Ǵalymdardyń kómegimen 200 myń tonnadan astam munaı qaldyqtary men munaı sińgen topyraqtardy qaıta óńdep, tazalap, óndirilgen ónim­niń kólemin arttyrýda nátı­­jeli is atqarýdamyz. Bul ári mu­naı kásipshilikteriniń aınala­­syn taza ustaýǵa septigin tıgizýde.

Qazirgi tańda «О́zenmunaıgaz» kompanııasynda 9226 adam eńbek etedi. Oǵan qosa enshiles, servıs­tik qy­zmetter kórsetetin merdi­ger mek­e­­melerimiz bar. Mysaly, «О́zen­munaıservıs», «Qazaq gaz óńdeý zaýyty», «Burǵylaý», «Kezbı» sekildi jaýapkershiligi she­kteýli seriktestikterde jalpy 10 myńdaı adam eńbek etedi. Olar­dyń bárinde ótken jyly ju­mys kólemderi tolyq oryn­da­ldy. Bıylǵy jylǵa da jumys kólem­­derimen tolyq qamta­ma­syz eti­ledi. Iаǵnı jumyssyz qalyp jat­qan eshbiri joq, sondyq­tan alańdaýdyń qajeti shamal­y. Árıne sheksiz, shetsiz eshte­ńe bol­maı­dy. Múmkin jer qoı­naýyn­da­ǵy «qara altynnyń» qory da aza­­ıyp kele jatqan shy­ǵar. Deı tur­­ǵan­men, О́zenniń mu­na­ıy sarqy­­la­dy deýge negiz joq. Ken oryn­­­­daryn saýyq­tyr­saq, jo­ǵa­ry­da aıt­qan­daı ba­rlaý jumys­ta­ryn, zertteýdi nátı­jeli júr­gizsek, О́zen mu­naıy áli de eselene tú­se­­di dep esep­teımin. Qolda bar múm­­kin­­dikter tıimdi jumsalsa, kózde­­gen maq­sa­tymyzǵa, árıne jetemiz.                                   

Maqsat IBAǴAROV,

«О́zenmunaıgaz» AQ bas  dırektorynyń kólik jáne áleýmettik máseleler boıynsha orynbasary

AQTAÝ