friends.kz
– Ǵalamtor siz týraly málimetke sarań eken. Taǵy bir tańǵalarlyǵy, sizdi birde qyzyljarlyq dese, birde Qyzylordanyń týmasy dep jazady.
– Anyǵynda Soltústik Qazaqstan oblysy, Polýdınsk aýdany, Gavrıno aýylynda dúnıege kelgenmin. Ákem Qýanbaı áskerı adam edi. Anam Zaǵıpamen birge sol kezde Petropavlda jumys istegen. Úsh jasymda Qyzylordaǵa qaıta kóshtik.
– Qazir qaıda júrsiz?
– Sporttyq kareramdy támamdaǵannan keıin bapker bolamyn dep oılaǵanmyn. Keıinnen aılyǵy shaılyǵynan artylmaıtyn jumysqa bet burǵym kelmedi. 15 jyldaı velosıpedten túspegen soń, sharshaıdy ekensiń. Sondyqtan bızneske kettim. Alǵashynda Qyrǵyzstannan 1 rýblden satyp alǵan ydys jýýǵa arnalǵan suıyqtyqty Almatyda 10 rýblge deıin ótkizip júrdim. Keıinnen Polshadan, Túrkııadan kólikter tasydym. Osylaısha, kishigirim bıznesimdi dóńgelettim. Biraq ózińniń súıikti sportyńnan alystap ketý qıyn eken. 2015 jyldyń qarasha aıynan bastap Qazaqstan velosport federasııasy prezıdentiniń keńesshisi qyzmetin atqaryp júrmin.
– Jalpy, velotrekke qalaı keldińiz?
– Bári aıaq astynan boldy. Aýlada oınap júrgenimizde Talǵat degen kórshi úıdiń balasy jańa velosıped minip keldi. Barlyǵymyz ony qorshap, qyzyǵa da, qyzǵana qarap, qaıdan alǵanyn surastyra bastadyq. Ol velosıped úıirmesine qatysatynyn, eger úıirmege jazylsaq, bizge de velosıped beretinin aıtty. Ondaı múmkindikti kim jibersin? Erteńine bes bala sol jerde turdyq qoı (kúlip). Mine, 14 jasymda velosıpedpen osylaı tyńǵylyqty daıyndala bastadym. Onyń ústine, otbasymyzdyń materıaldyq jaǵdaıy tómendeý edi. Al velosportta eshqandaı shyǵyn shyǵarmaısyń. Unasa da, unamasa da memleket bergen jeıdeler men aıaqkıimderdi kıetin edik. Keıin ǵoı, halyqaralyq jarystarǵa shyǵa bastaǵannan soń, shetel kıimderin kıe bastaǵanymyz...
– Qaıda jattyqtyńyzdar?
– Qalanyń ózinde. Al kádimgideı aınalma trek Qyzylorda túgili Qazaqstanda 1980 jylǵa deıin bolmaǵan. Máskeý Olımpıadasynan keıin Almatyda aǵashtan velotrek salyndy. Men sol tóbesi ashyq trekti 1982 jyly Qyzylorda oblysy quramasymen barǵanda bir-aq kórdim. Salynǵanyna bir-eki jyl bolsa da, jańbyr men qardyń astynda qalǵan trek aǵashtarynyń sapasy nashar-tuǵyn. Soǵan qaramastan trekte oblystyń namysyn qorǵap, komandalyq esepte ekinshi oryn aldyq. Ýaqyt óte kele velotrek betondalyp, sol kezde tamasha joldardyń birine aınaldy.
– Aıtpaqshy, alǵashqy bapkerińiz kim edi?
– Nıkolaı Ivanovıch Lopatın. О́te keremet kisi.
– Áńgimemizdi álem chempıonatynyń arnasyna burmaı turyp, oǵan deıingi ýaqytqa kóz júgirtsek. Jalpy, KSRO quramasyna qalaı qabyldandyńyz?
– 1985 jyly Latvııada ótken KSRO chempıonatynda toptyq jarysta jeńimpaz bolyp, qurama sapyna qabyldandym. Sol jyldyń qarasha aıynda Lıtva sportshysymen birge alǵash ret shetelge shyqqanym esimde. Anaý-mynaý emes, Fransııa astanasy Parıj qalasyna. Keıinnen shetelge jıi shyǵatyn boldyq qoı.
– Shetelge kóbine Odaqtaǵy basty qarsylasyńyz Marat Ganeevpen birge bardyńyz ǵoı?
– Solaı desem de bolady. 1985-1989 jyldary KSRO chempıonatynyń altynyn men úsh ret, ol eki ret jeńip aldy. Attasymmen AQSh-tyń Kolorado shtatynda ótken álem chempıonatynda óner kórsettim. Men quramanyń birinshi, al ol ekinshi nómirli veloshabandozy. Sodan bapkerler 150 aınalymnan turatyn (50 shaqyrym) komandalyq jarysta 75 aınalymnan keıin qaısymyzdyń upaıymyz kóp bolady, ekinshisi soǵan jumys isteýi kerek dep sheshti. 75 aınalymnan keıin meniń upaıym kóp boldy. Sodan ol maǵan kómektese bastady. Áıtkenmen, birinshi nómirli bolý úshin kóp kúsh jumsap qoıǵannan keıin be, ekeýmiz de ári qaraı jarytyp óner kórsete almadyq. Qorytyndysynda álem chempıonatyn tórtinshi orynmen aıaqtadym.
– Al kelesi jyly jaǵdaı qandaı boldy?
– 1987 jyly Ganeev KSRO chempıony boldy, men kúmisti mise tuttym. Koloradodaǵy jaǵdaıdan keıin bapkerler basqa taktıka qurdy. Ganeev Odaq jeńimpazy bolǵannan soń, bul joly men oǵan jarystyń basynan aıaǵyna deıin kómektesetin boldym. Biraq Ganeev álem chempıony bola qalsa, berilgen syıaqylardyń barlyǵy teńdeı ekige bólinedi dep sheshildi jáne KSRO-nyń eńbek sińirgen sport sheberi ataǵy ekeýmizge de berilý kerek. Sonymen, Aýstrııada ótken álem chempıonatynda men Marat Ganeevke kómek kórsetip, ol KSRO-dan shyqqan tuńǵysh álem chempıony atandy. Júldemiz 1,5 myń AQSh dollary teńdeı bólindi. Al ataqqa kelgende basshylar sózinde turmaı, Marat Ganeevke ǵana KSRO-nyń eńbek sińirgen sport sheberi ataǵy berildi...
– Solaqaı saıasat sizdi de aınalyp ótpepti ǵoı...
– Barlyq kezde de sport fýnksıonerleri «uly halyq» ókilderin halyqaralyq arenaǵa shyǵarýǵa múddeli bolatyn. Bizge shetelge shyǵý úshin qarsylastarymyzdan eki ese myqty bolýymyz kerek edi. Tipti keıbir kezde qarsylasyńnan áldeqaıda alda tursań da, halyqaralyq jarystarǵa alyp barmaıtyn. Onyń ústine, KSRO birinshiligine 15 respýblıkanyń chempıondary qatysady. Senesiz be, maǵan álem chempıonatynan góri, KSRO birinshiligin jeńip alý qıynǵa soǵýshy edi.
– Seýl Olımpıadasynan ne úshin tys qaldyńyz?
– Ár respýblıkadan Olımpıadaǵa tek bir ǵana sportshy barý kerek-tin. Sondyqtan KSRO chempıonatynda básekelestik óte kúshti boldy. Odaqtas 15 elden jınalǵan 90 veloshabandozdy 3 topqa bólip, ár toptan fınalǵa 8 sportshy shyǵý kerek. Barlyǵy – 24. Sodan birinshi toptan Ganeev oılamaǵan jerden 9-oryn alyp qaldy. Bapkerler de, tóreshiler de ábden sasty. Sebebi ár toptan úzdik 8 sportshy fınalǵa joldama alady. Al ekinshi toptan men fınalǵa shyqtym. Sonymen ne kerek, tóreshiler aqyldasýǵa ketti. Uzaq áńgimelesýdiń nátıjesinde, birinshi toptan 8-oryn alǵan velosıpedshi aıaq astynan jaraqatyna baılanysty jarysty jalǵastyrýdan bas tartty. Bas tartqan jigit Kýıbyshevten edi, ıaǵnı Ganeevtiń jerlesi...
– Sonymen, ári qaraı ne boldy?
– Ne bolýshy edi, jartylaı fınalda kóp kúsh jumsap qoıǵan men júldeger boldym, al Ganeev chempıon atandy. Nátıjesinde, ol Seýl Olımpıadasyna qatysyp, qola medaldi moıynǵa taqty. Osylaısha tóreshilerdiń ádiletsizdiginen Olımpıadaǵa bara almadym. Áıtpegende, meniń Olımpıada chempıony atanýǵa tolyq múmkindigim jeter edi...
– Biraq myqty ekenińizdi kelesi álem chempıonatynda dáleldedińiz emes pe?
– Álem chempıonynan Olımpıadanyń qola júldegeri bolý artyq qoı. Sol jyly bapkerlerge de, basshylarǵa da ókpem qara qazandaı edi. 1989 jyly KSRO chempıony retinde álem chempıonatyna jerlesimiz almatylyq Vadım Kravchenkomen birge bardym. Fransııanyń Lıon qalasy mańyndaǵy Shemberıde ótken baıraqty básekege 60 sportshy qatysty. Eki topqa bólinip, ár toptan úzdik 12 shabandoz fınalǵa joldama aldy. Fınaldyq synǵa Vadım ekeýmiz de qatystyq. Jeńiske jetýime Vadım kóp kómek kórsetti. Sol úshin oǵan myń alǵys aıtamyn. Nátıjesinde, álem chempıony atandym.
– Elge kelgennen keıin Qyzylordadan da, Almatydan da páter berildi me?
– Qyzylordadaǵy 3 bólmeli páter maǵan KSRO jeńimpazy atanǵan kezde berilgen. Qazir aıtsam kúlkili ǵoı, al sol kezde álem chempıony retinde maǵan 1,5 myń AQSh dollary berildi. Ol aqshany Vadım ekeýmiz bólip aldyq. Sol ýaqytta Almatydan jaqsy páterdi 3 myń dollarǵa satyp alýǵa bolatyn. Kóp keshikpeı 1 bólmeli páter berdi. О́z baǵasyna 16 myń rýblge «Volga» kóligin satyp aldym.
– Barselona Olımpıadasyna qatysýǵa múmkindik bolmady ma?
– Shyny kerek, sharshadym. Qazaqstan óz táýelsizdigin alatynyn bilgende, kishkene úzilis alyp, qaıta trekke kelýime bolatyn ba edi?! Sebebi men sportpen 1991 jyly qoshtastym ǵoı. Biraq bıznesim alǵa jyljyǵannan keıin sportqa qaıta oralǵym kelmedi.
– Velojarystardy qarap júretin shyǵarsyz?
– Árıne, «Týr de Frans», «Djıro d Italııa», «Výelta» kópkúndiginde «Astana» jigitteriniń jeńisterine qýanyp otyramyn. Qazaqstanda bolyp jatqan týrnırlerge qonaq retinde únemi shaqyryp turady.
– Sport sizge ne berdi?
– Jaqsylyq pen abyroıǵa bóledi. Kóp dostar taptym. Sport aldyma maqsat qoıa bilýdi úıretti. Materıaldyq jaǵdaıymdy túzetti. Álem chempıony bolǵanym úshin memleket qarjylaı demeý kórsetip keledi.
– Sizderdiń kezderińizde trek pen qazirgi trektiń aıyrmashylyǵy bar ma?
– Bizdiń kezimizde velosıped 10 kılodan joǵary bolatyn. Dońǵalaqtary temirden jasalatyn. Al qazir velosıpedtiń salmaǵy bar-joǵy 6-7 kılodan aspaıdy. Dońǵalaqtary plastmassa. Dońǵalaqtaǵy rezińkeniń kúshi máshınenikinen 10 ese joǵary. Sapasyna sáıkes bul velosıpedterdiń baǵasy da qymbat. Qazaqstan quramasy velosıpedteriniń quny shamamen 10-12 myń eýro tursa, japondar minip júrgen velosıpedter 25-30 myń eýroǵa deıin barady. Sondyqtan qazir sportshylar kóp sharshamaıdy ári olarda jyldamdyq kúsheıdi.
– Neni armandaısyz?
– Meniń armanym velotrekten alashtyń bir oǵlany álemdi, Olımpıadany baǵyndyrsa deımin. Qazir mine, meniń álem chempıony bolǵanyma otyz jylǵa jýyqtapty. Áli kúnge deıin qazaq jigiti álemde olja sala almaı keledi. Meni osy másele kóbirek alańdatady.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken Almas MANAP,
«Egemen Qazaqstan»
