Bıylǵy Joldaý joǵary oqý oryndaryna serpilis ákeldi

Joldaýda aıtylǵan «Aqyl­dy tehnologııalar», «Sıfrly dáýir», «Jasyl tehnologııa», «Úlken derekter», «Sıfrly bilim» «Adamı kapıtal» munyń bári bilim jáne ǵylym júıesi qyz­metiniń nátıjesi. Jańa is-áre­ketter bilimniń saltanat qurýy negizinde júzege asa­dy. Mem­leket basshysy: «Kól-kósir mu­naıdyń» dáýiri aıaq­ta­lyp ke­le­di» dep eskertip, al­daǵy ýa­qytta ózindik jańa ınnova­sııa­lyq jobalarymen bilim eko­no­mıkanyń bólek salasy bolaty­nyn meńzep otyr. Osyǵan oraı aldymyzda jo­ǵary bilim berý men ǵylym­dy damytýdyń jańa deńgeıin qamtamasyz etý min­deti tur. Elbasy Joldaýda: «Peda­gog­tardy oqytý jáne olar­dyń bi­lik­tiligin arttyrý joldaryn qaıta qaraý kerek bolady. Eli­miz­diń ýnıversıtetterindegi pe­­da­go­gıkalyq kafedralar men fa­kýl­tetterdi damytý qajet» deı­di. О́te oryndy. Sebebi qan­daı ma­man­dardy daıarlasaq ta, kim­ge bilim bersek te ony oqy­ta­tyn muǵalim. Sondyqtan bi­rin­shi kezekte muǵalim kadrlar daıar­­­laýdyń sapasyn arttyrý qa­jet. Al biz óz deńgeıinde jan-jaq­­ty bilimdi, sapaly pedagog daıar­­lap júrmiz be? Oılanatyn má­­­se­le. Respýblıka boıynsha pe­­da­­­gog mamandar daıarlaıtyn sha­ma­­­men 73 joǵary oqý orny bar. Sany kóp, sapasy kúmándi. Ke­­zin­­de respýblıkamyz­dyń ın­dýs­t­rııalyq-ınnovasııalyq da­mý baǵ­darlamalaryn oryndaý úshin qajetti kadrlar daıarlaı­tyn bazalyq 11 joǵary oqý or­ny anyqtaldy. Ár oqý orny belgilengen baǵyt jáne ornalasý beldeýlerine (ońtústik, sol­tústik, batys, shyǵys) qa­raı naqty bir salaǵa maman daıar­­­laıdy. Oqý bazasyn, ma­te­­­rıal­­dyq jaǵdaıyn, bilim baǵ­­­dar­­la­malaryn sol salaǵa ne­­giz­deıdi. Iаǵnı sapaly bilim be­­rý­­ge barlyq jaǵdaı jasaıdy. Sol sekildi pedagogıkalyq ba­ǵyt­ta maman daıarlaıtyn baza­lyq joǵary oqý oryndaryn anyq­tap, ony aımaqtyq jerdiń erek­sheligine qaraı jasaqtap, shekteýli oqý oryndaryna aı­nal­dyrý kerek. Iriktelgen p­e­da­­gogıkalyq joǵary oqý oryn­­dary adam kapıtalynyń sho­ǵyr­lanýy, ǵylymy, tehnı­ka­lyq jabdyqtalýy, qarjy­lyq qory, akademııalyq erkin­digi­men erekshelenip, elıtaly peda­go­gı­kalyq joǵary oqý oryn­da­ryna aınalady. Buǵan qosa atal­ǵan oqý oryndaryna túsý úshin úlken konkýrs bolady da báseke artady, osylaısha peda­gog mamandardyń bedelin joǵa­ry­latýǵa bolady dep oılaımyn.

Jyl saıyn elimizde ár sala boıynsha joǵary bilimdi mamandar qajettiligine tal­daý júr­giziledi. Sol taldaý boıyn­sha pedagogıkalyq bilimi bar mamandarǵa qajettilik ósip otyr. Máselen, Almaty obly­synda pedagog kadrlardyń tap­shy­lyǵy áli de oryn alýda. Ási­rese aýyldyq jerlerde bul muqtajdyq qatty baıqalady. Munyń birinshi sebebi, 90-jyl­dary pedagogıkalyq maman­dyq­tarǵa jetkilikti dárejede kóńil bólinbedi. Sebebi zań­ger, ekonomıst, qarjyger maman­dyqtaryna suranys artyp, jastardyń basym bóligi osy mamandyqty ıgerýge tyrys­ty. Ekinshi sebebi, «100 mektep, 100 aýrýhana», «Balapan» baǵ­dar­lamalary júzege asyry­lyp, mektepterdiń, mektepke de­ıingi mekemelerdiń kóp­tep ashy­lýyna qatysty bolsa, úshin­shi, demografııalyq jaǵ­­daı­dyń jaqsarýy, ıaǵnı oqý­shylar sanynyń artýyna baı­lanysty dep aıtar edim. Taǵy bir sebebi, pedagogıkalyq ma­man­dyq boıynsha joǵary oqý oryn­daryn úzdik nemese jaqsy baǵamen bitirýshiler ǵyly­mı-pedagogıkalyq qyzmette ju­mys istegileri kelmeıdi. О́ıt­keni pe­da­­gogıkalyq qyzmet­tiń jalaqy­sy az bolǵandyqtan «már­tebeli» mamandyqqa sanamaı, óndiris oryndary nemese kásiptik qurylymdarǵa ketýge tyrysady. Búginde zaman talabyna laıyq mamandardy, ásirese matematıka jáne jaratylystaný ǵylymdaryn jaqsy meńgergen jańa formasııadaǵy kadrlardy bilim men óndiris­tiń, sıfrlyq tehnologııalardyń tyǵyz baılanysy negizinde daıyndaý qajettigine kózimiz jetip otyr. Biz jappaı oqytýdan bas tartyp, jekelegen mamandar daıarlaýǵa bet burýymyz qajet. Bul úshin dýaldy oqy­týdy jetildirip, jumys berý­shimen tyǵyz baılanys ornatyp, modýldi bilim berý baǵ­dar­la­malary arqyly maman daıar­laý qajet. Áleýmettik áriptes­tik negizinde jumys berýshiler keńesin quryp, olardyń talap-mindetterin eskerý oryndy. Ár mamandy oqytýda jeke bilim berý traektorııasyn quryp, mamandyǵynyń erekshe­ligi­ne baı­lanysty qajet degen jaǵ­daıda óndiris ornynda dáris júrgizý qajet der edim. Sonda ǵana bilimi men qu­zyr­lylyǵy tórtinshi revolıý­sııa dáýirine saı keletin sapaly kadr daıarlaımyz jáne ju­mys­pen qamtamasyz etemiz. Pre­zıdent «Barshaǵa arnalǵan tegin kásibı-tehnıkalyq bilim» baǵdarlamasynyń jalǵa­saty­nyn aıtty. Árıne barlyq jas­tardyń joǵary bilimge qoly jete bermeıtini anyq. Onyń obektıvti de, sýbek­tıvti de sebepteri bar. Jas­tarǵa al­ǵash­qy bilim men mamandyq ıge­rý­di mem­leket óz mindetine alyp, tur­mystyq qajettilikti óteı alatyn, qolynan is keletin kási­bı bilimi bar orta qol mamandar­dy daıarlaýy qaı jaǵynan bolsa da tıimdi bolmaq.

Marat MÁLTEKBASOV,

pedagogıka ǵylymdarynyń doktory,

professor, 

Almaty oblystyq máslıhatynyń depýtaty