Foto: Temirbolat TOQMÁMBETOV
Onlaın saýaldamaǵa myńdaǵan adam qatysqan. Daýys berýshilerdiń 15 paıyzy jol jóndeýdi, 12 paıyzy óńirdegi medısınalyq qyzmet kórsetýdi damytýdy, 8 paıyzy jumyssyzdyqpen kúresýdi alǵa tartsa, 8 paıyzy turǵyn úı qurylysy qarqynyn tómendetpeýdi suraǵan. Aýyz sý, gazben qamtý, abattandyrý, qoǵamdyq tártipti kúsheıtýdi talap etken turǵyndar da bar. «Biz barlyq turǵynnyń usynysyn eskeretin bolamyz», dedi oblys ákimi.
Oraldyqtardyń jol máselesin birinshi orynǵa qoıýy tegin emes. Batys Qazaqstan jol jóninen elimiz boıynsha eń artta qalǵan óńir bolyp sanalady. Tek sońǵy jyldary jol qurylysyna aıryqsha kóńil bólinip keledi. 2014 jyly oblysta 160 km jol retke keltirilse, 2016 jyly ol 290 shaqyrymǵa jetti. Al ótken jyly 500 km jol jóndeý qolǵa alynyp, sonyń 420 shaqyrymynda aıaqtaldy. «Nurly jol» baǵdarlamasy aıasynda Oral – Tasqala – RF shekarasy kúre jolynyń 70 shaqyrymy paıdalanýǵa berilse, bıyl bul joba tolyqtaı aıaqtalady. Sondaı-aq oblystyq mańyzy bar 128,5 shaqyrym jol retke keltirildi. Oral qalasynda ótken jyly 67 kósheniń joly jóndelip, sonyń 61-inde jumys márege jetti. Eger 2016 jyly jol qurylysyna 2,4 mlrd teńge bólinse, ótken jyly 8,1 mlrd teńgege jetti. Depo kópiri qurylysyna bólingen qarjyny qosqanda, 10 mlrd teńgeden asty.
«Batys Qazaqstan oblysy shaǵyn jáne orta bıznestiń damý kórsetkishi boıynsha Astanadan keıin ekinshi orynda», dep málimdedi Altaı Kólginov.
– Negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııa kólemi jóninen oblys óńirler arasynda segizinshi orynda. Elbasy 2050 jylǵa qaraı óńirlik jalpy ónimdegi shaǵyn jáne orta bıznes kólemin 50 paıyzǵa jetkizý mindetin qoıǵan bolatyn. Qazir shaǵyn jáne orta kásipkerlik kólemi 42 paıyzǵa jetti. Bul baǵytta jyl saıyn 1,5-2 paıyz ósim bar. Bul kórsetkish boıynsha óńirler arasynda Astanadan keıin ekinshi oryndamyz. Bul sektorda oblysta 112 myń adam jumys isteıdi. Iаǵnı bir jylda shaǵyn jáne orta bıznespen aınalysatyndar bes myńǵa kóbeıip otyr, – dedi oblys ákimi.
Onyń aıtýynsha, byltyr jalpy quny 21 mlrd teńgeniń 184 jobasy maquldanǵan. Jalpy, oblysta byltyr 1 trln teńgeniń ónimi óndirilgen. Alda atqarylatyn úlken jumystardyń qatarynda A.Kólginov bıyl BQO-da 77 myń turǵyn sapaly aýyz sýmen qamtylatynyn aıtty. Batys Qazaqstan – elimiz boıynsha turǵyndary taza aýyz sýmen eń az qamtylǵan óńirlerdiń qataryna jatady. Oblysta 443 eldi meken bolsa, sonyń 37 paıyzy ǵana ortalyqtandyrylǵan aýyz sýmen qamtylǵan.
– Úkimettiń qoldaýy nátıjesinde ótken jyly 13 mlrd teńge respýblıkalyq bıýdjetten bólindi. Oǵan 12 aýdandaǵy 60 eldi mekenge taza aýyz sý jetkizý jumystaryn bastadyq. Bir aýdan da tys qalmady. Máselen, Bókeı ordasy, Qaztalov, Jánibek aýdandarynyń ortalyqtarynda sý qubyry bolǵan joq. Jańaqala halqy únemi sý máselesin kóterip keldi. Osy máseleler sheshimin tapty. 178 eldi mekenge sý jetti. Bólingen qarjynyń 9 mlrd teńgesine 1100 shaqyrym sý qubyry tartyldy. Qazir 156 shaqyrym sý qubyry tartylýda, jazǵa deıin jetkizemiz dep josparlap otyrmyz. Osy aýyldardaǵy 77 myń turǵynǵa taza aýyz sý jetip, oblysta ortalyqtandyrylǵan aýyz sýmen qamtylý 44 paıyzǵa jetedi, – dedi oblys ákimi Altaı Kólginov.
Oraldyqtar úshin taǵy bir jańalyq – oblys ortalyǵynyń irgesinen «Aqjaıyq» atty jańa shaǵyn aýdan boı kóterip, onda 150 kóp qabatty úı salynatyn boldy. Jańa qalashyqta 50 turǵyn ornalaspaq. «2020 jylǵa qaraı Zashagan kentinde úı salatyn oryn qalmaıdy. 2030 jyly qalamyzda 400 000 adam bolady dep otyrmyz. Olardyń bárin ornalastyrý máselesin búginnen bastap oılastyrý kerek. Mánshúk Mámetov kóshesinen tike túsip, jańa aýdanǵa Shaǵan ózeniniń ústimen ótetin kópir salynady. Qala boıynsha búginde 22 000 adam úı kezeginde tur», dedi A.Kólginov.
Osyndaı jumystar qalanyń soltústik-shyǵys aýdanynda da atqarylady. Oralda 1500 kórermenge arnalǵan zaly bar mádenıet saraıy boı kótermek. Aýyldyq jerlerde de 123 turǵyn úı paıdalanýǵa beriledi. Bıyl Jalpaqtaldan Qaztalovqa deıingi joldy jóndeýge qarajat bólindi. Sonymen qatar 92 eldi mekendi keń jolaqty ınternetpen qamtamasyz etýdi bastaımyz, dedi oblys ákimi.
Oblystaǵy mektepterdiń 60 paıyzy – aýyldyq jerdegi az komplektili shaǵyn mektep. Bul úlken másele, óıtkeni mundaı bilim ordalarynda shákirtterdiń tolyqqandy bilim alyp shyǵýy qıyn. A.Kólginov bıyl bul mektepterdiń barlyǵy tolyǵymen keń jolaqty ınternetpen qamtylatynyna sendirdi.
О́ńir basshysy naqty mysaldar keltire otyryp, 1991 jyldan 2000 jyldarǵa deıin oblysta mal sany kúrt azaıǵanyn aıtty. Iri qara mal basy 1991 jyly 789 myń bolsa, 2000 jyly 336 myńǵa deıin azaıǵan. Qoı men eshki 2 mln 300 myńnan astam bolsa, 2000 jyly 571 myń bas tirkelgen. Jylqy 112 myńnan sol 2002 jyly 46 myńǵa deıin túsip ketken. Qus 1 mln 752 myńnan 334 myńǵa azaıǵan.
Byltyrǵy esep boıynsha óńirde 556 myń iri qara, 1 mln 156 myń usaq mal, 170 myń bas jylqy jáne 1 mln 503 myńnan astam qus tirkelgen. Iаǵnı, jylqy túligi bolmasa, 1991 jylǵy kórsetkishke oblys áli jetken joq. Munyń ózi aýyl sharýashylyǵy sektorynda qolǵa alynýy tıis jumys kóptigin kórsetedi.
О́ńirde sońǵy kezde sýlandyrý, sýarmaly kóltabandardy qalpyna keltirý jumysy qolǵa alynǵany kóńilge qýanysh ornatady. О́tken jyly Jaıyq – Kóshim sý arnasy júıesi jańartyldy. Ákim endi Jaıyq ózeniniń sol jaǵyndaǵy Azynabaı – Taıpaq sýlandyrý júıesin qalpyna keltirý qolǵa alynatynyn aıtty. Bul osy óńirdegi bos jatqan 300 myń ga aýylsharýashylyq jerin tıimdi paıdalanýǵa, mal azyǵyn mol daıyndap, óńirdegi tórt túlik sanyn kóbeıtýge yqpal etpek.
Qazbek QUTTYMURATULY,
«Egemen Qazaqstan»
ORAL
