«Qara jorǵa» bıi tóńireginde ártúrli alypqashpa sóz kóp. Mońǵoldardyń da, qytaılardyń da «menshikteýine» qaraǵanda kóne zamannan umytylmaı kele jatqan saf óner týyndysy erekshe qyzyqtyrsa kerek. Biraq bul joramaldardyń bárin Qýanǵan baýyrym joqqa shyǵarady. Ol úshin esh talastyń keregi joq, shyǵarmanyń túp-tamyryna boılaǵan adam onyń qazaqtyń tól bıi ekenin birden ańǵarady, deıdi ol. «Qara jorǵa», «Aıý», «Búrkit» bıleri sııaqty ata-babamyz bizge mıras etip qaldyrǵan kóne muralardyń moldyǵyn, bımen qatar án, kúı salasynda da sózi anyq, boıaýy qanyq shyǵarmalar jetkilikti ekenin óner adamyna tán qyzba minezben baıandaǵanda eki kózi shyradaı janyp, qoldy-aıaqqa turmaı ketedi. Qazaqtyń ǵasyrdan ǵasyrǵa jalǵasyp kele jatqan býyn bıiniń klassıkalyq úlgisi retinde tanylǵan «Qara jorǵany» bıleı jónelgende «qazaqta bı bolmaǵan, bı óneri damymaǵan» degen pikirlerdiń ushqary aıtylǵanyna kóziń ábden jetedi.
Bıdiń nebir jaýharlary Altaı qazaqtarynda saqtalyp qalǵan. Bul bı Qytaıda eń tańdaýly 12 týyndynyń biri bolyp esepteledi. San ǵasyrlyq ómirbaıany bar «Qara jorǵanyń» óńirimizde alǵash tanylýyna, keńinen taralýyna Qýanǵan Imanhanuly jankeshtilikpen atsalysyp júr. Ol atamekenge oralǵanǵa deıin Mońǵolııanyń Baıan-О́lke aımaqtyq sazdy-drama teatrynyń dırektory qyzmetin atqarǵan. 1986 jyly Lenıngrad memlekettik mádenıet ınstıtýtynyn támamdaǵan. Osy shaharda ataqty bıshilerden dáris alǵan. Joǵary bilimdi kásipqoı bıshiniń sodan bergi sanaly ǵumyry bı ónerimen tyǵyz sabaqtas. Ýálıhanov aýdanyna kelisimen «О́ner» mektebinde tuńǵysh bı úıirmesin ashty. Onyń repertýarynda «Qara jorǵadan» basqa «Aıý», «Búrkit», sonymen qatar shyǵys, slavıan bıleri de bar. Bıshiler toby baıqaýlardan júldesiz oralǵan emes.
– «Qara jorǵa» býyn bıiniń tóresi, shyńy sanalady. Sebebi moıynnan bastap baqaıshyqqa deıingi býyndardyń bári mánerli, úılesimdi qozǵalysta bolýy shart. Onyń ózi tórt bólikti qımyldan turady. Atap aıtqanda, dene yrǵaǵy, topshy tolǵaq, býyn bulǵaq jáne aıaq jorǵaq. Osylardyń bárin toptastyryp bılegende sý tógilmes jorǵanyń júrisi múltiksiz beınelenedi. О́te kúrdeli, sonysymen tartymdy. Basqa bılerden ózgesheligi – keı tustarda shapshań, keı jerlerde baısaldy, jaıdary oryndalýynda. Meniń topshylaýymsha eń aldymen «Qara jorǵa» kúıi, sodan keıin kúı áýenimen bı paıda bolǵan sekildi. Shyqqan jeri Altaıdyń tóri bolǵandyqtan qazaq dalasynyń kerbez sulýlyǵyn beıneleıtin tustar, qımyldar kóp,– dep, bı tarıhynan syr shertken baýyrymyz qorbańdaǵan aıýdyń maımaq júrisin, qııaǵa qanat qaqqan qyrannyń sharyqtaı ushqanyn bılep kórsetkende keremet áserlendik.
Saǵıdolla IKENOV,
jergilikti ólketanýshy
Soltústik Qazaqstan oblysy,
Ýálıhanov aýdany
