Otyrysqa Májilis Tóraǵasynyń orynbasary Vladımır Bojko, Bilim jáne ǵylym vıse-mınıstri Ashat Aımaǵambetov jáne depýtattar Iýrıı Tımoshenko men Natalıa Jumadildaeva qatysty.
«Elbasymyzdyń «Qazaqstannyń bolashaǵy qazaq tilinde» degen sózi bar. Osyǵan baılanysty elimizdegi jalpy bilim berý mektepterinde memlekettik tildi oqytýdyń jaǵdaıy bizdi alańdatady», dep atap ótti otyrysty ashqan depýtattyq top jetekshisi Saýytbek Abdrahmanov. Onyń aıtýynsha, orys tilinde bilim beretin mektepter turmaq, qazaq mektepteriniń ózinde qazaq tilin oqytýdyń jaǵdaıy nashar. Orys mektepterinde bilim alyp jatqan balalardyń qazaq tilin bilip shyǵyp jatqany neken-saıaq. Oǵan qosa elimizdiń ońtústik óńirlerindegi qazaq mektepterinde orys tilin oqytý isi kóńil kónshitpeıdi. Orys tilindegi habarlardy túsine almaıtyn, kúrdeli ǵylymı ádebıetti oqı almaıtyn balalar qazaqy óńirlerde ósip kele jatyr. Sondyqtan memlekettik tildiń áleýmettik-kommýnıkatıvtik qyzmeti aıasyn keńeıtý kerek.
Osydan soń arnaıy baıandama jasaǵan Bilim jáne ǵylym vıse-mınıstri Ashat Aımaǵambetov qazaq tilin damytý, oqytý sapasyn arttyrý ári orta bilim berý boıynsha jańartylǵan mazmunǵa kóshý isi mınıstrliktiń basty nazarynda turǵan másele ekenin aıtty. Vıse-mınıstrdiń málimetinshe, respýblıka boıynsha oqýshylardyń 67 paıyzy qazaq tilinde oqıdy. 1991 jyly bul kórsetkish 30 paıyz ǵana bolǵan. Qazaq balalarynyń 90 paıyzǵa jýyǵy ana tilinde, ulty qazaq emes 45 myńǵa jýyq oqýshy qazaq tilinde bilim alyp jatyr. 910 myńǵa jýyq bala orys tilinde oqysa, sonyń ishinde 612 myńǵa jýyǵy ózge ult ókilderi.
«Osy balalar qazaq tilin 11 jyl boıy oqysa da, olar úshin saǵat sanyn kóbeıtsek te olar qazaqsha emin-erkin sóılep kete almady. Sebebi bizde qazaq tilin jan-jaqty, jedel, tıimdi úıretetin ádisteme bolǵan joq. Biz muny ózgertý úshin biraz jumysty qolǵa aldyq. Bilim jáne ǵylym mınıstri Erlan Saǵadıevtiń bastamalarymen jańa ıdeıalar iske asyrylyp jatyr», degen Ashat Aımaǵambetov birneshe bazalyq prınsıp negizinde jańa ádisteme daıyndalǵanyn aıtty.
«Paretto prınsıpine negizdelgen deńgeıli-kommýnıkatıvti ádistemesi álem tájirıbesinde qoldanylady. Mınıstrlik tapsyrmasyna sáıkes A.Baıtursynuly atyndaǵy til bilimi ınstıtýty jáne Aqparattyq tehnologııalar ýnıversıteti jasaǵan zertteýler boıynsha qazaq tilinde de paretto prınsıpi qoldanylady. Mysaly M.Áýezov shyǵarmalarynyń 65 paıyzynda 700 sóz qaıtalanady. Osy eskerilip, tuńǵysh ret jalpy bilim berýge arnalǵan qazaq tiliniń jıilik sózdigi ázirlenip, shyǵaryldy. Jıilik sózdikte eń jıi qoldanylatyn sózden bastap, eń az qoldanylatyn sózder jınaqtalǵan.
Aǵylshyn tilin úırenýde bul tájirıbe burynnan qoldanylyp kele jatqan dúnıe. Jıilik sózdik negizinde leksıkalyq, grammatıkalyq mınımýmdar ázirlendi. Bizdiń zertteýimiz boıynsha, 2 800 sózben 87 paıyz aqparatty túsinýge bolady. Endi ár balaǵa beriletin qazaq tili men ádebıeti, oǵan elektrondy qosymshalar leksıkalyq, grammatıkalyq mınımýmdardy qoldaný negizinde jazylatyn bolady», dedi A.Aımaǵambetov. Osy rette vıse-mınıstr orys mektepterinde tıisti mınımýmdar saqtalmaı kelgenin, osy baǵytta tıisti jumystar atqarylatynyn atap ótti.
«2016 jyly orys tilin 1-synyptan oqytylý engizildi. Buǵan deıin tek 3-synyptan bastap oqytylatyn. Bastapqy deńgeıde balalar qarym-qatynas jasaý úshin eń qajetti sóz tirkesteri men sózderdi meńgeredi, kelesi deńgeıde birtindep sóz sany kóbeıe beredi. Jańa ádisteme boıynsha negizgi ekpin aýyzsha, jazbasha erkin qarym-qatynasqa qurylǵan», degen vıse-mınıstr endigi oqýlyqtar atalǵan tásil boıynsha daıarlanatynyn aıtty.
Ulttyq bilim berý derekqorynyń málimetine sáıkes respýblıka boıynsha 285 996 muǵalim jumys istese, onyń 28 myńy qazaq tili men ádebıeti pániniń muǵalimderi. Olardyń 86 paıyzy joǵary jáne birinshi sanatty muǵalimder.
Aıa О́MIRTAI,
«Egemen Qazaqstan»
