26 Aqpan, 2018

Emle, erejeler sapaly jasalýy tıis

802 ret
kórsetildi
2 mın
oqý úshin

Álipbıdiń taǵdyryna eshkim beıjaı qaraı almaıdy. Ony zertteý de búgin bastalǵan joq. Tamyry tereń tarıh betterin paraqtasaq, buryn latyn qarpi qoldanylǵanyn aıqyn ańǵarýǵa bolady. Egemendik alyp, etek-jeńimizdi jıǵannan beri osynaý mańyzdy másele biraz aıtylyp keledi. Oǵan kóshken kórshiles, túrkiles elderdiń tájirıbesi zerdelendi. 

Emle, erejeler sapaly jasalýy tıis

Jaqynda latyn grafıkasyna negizdelgen qazaq tili álipbıiniń nusqasy resmı túrde bekitildi. Buǵan deıin bul másele mamandar men jurtshylyq arasynda birneshe márte talqyǵa tústi. Árıne bastapqyda halyq tarapynan dıgraftarǵa qatysty syn-pikirler kóptep aıtyldy. О́ıtkeni qandaı álipbı bolsa da, áýeli dybystyq júıemizge saı kelýi tıis. Sodan keıin noqatpen berilgen nusqa da kóp talqylandy. Áleýmettik jelilerde de qoǵam ashyq túrde óz pikirin bildirip, keıbir kemshilikterge qatysty oramdy oılaryn dáleldedi. Al Elbasy Jarlyǵymen beki­til­gen latyn qaripteri edáýir jónge kel­­ti­­rilip, qoldanysqa yńǵaılan­ǵa­nyn atap aıtqan jón.

Ras, muny da qatyp qalǵan qaǵıda deýge bolmaıdy. «Kósh júre bara túzeledi» demekshi, alda­­ǵy ýaqytta tikeleı qoldanyp, synaq­­tan ótken kezde de bizdiń ól­shem­ge qanshalyqty shaq ke­le­tindigi anyqtalady.

Endigi maqsat – emle, orfo­gra­fııalyq, orfoepııalyq ereje­leri­mizdi óte saýatty, ári sapaly etip jasaý. Sondaı-aq basqa tilden engen kirme sózderdi, termınderdi de ıkemdep jazý mindeti tur. Álem halqynyń qoldanysyndaǵy keı­bir sózderdi bar dybystarmen ja­zyp úırenýimiz kerek. Demek, áli de jasalatyn jumystar kóp. О́tken ǵa­syrdyń sarqynshaǵy, ıaǵnı, tili­mizge ústemdikke jol beril­meýi qajet. Biz qazaq álipbıiniń bo­la­shaǵy jarqyn ekenine senimdimiz.

Sherýbaı QURMANBAIULY,

termınolog ǵalym, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor